6100 SAYILI HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU KAPSAMINDA KANUN YOLLARINDA HUKUKİ YARARIN ROLÜ VE ÖNEMİ

Yıl 2025, Cilt: 20 Sayı: 2, 939 - 986, 24.10.2025

Merve Çağlak Melez

https://doi.org/10.58820/eruhfd.1809543

Öz

Kanun yollarına başvuruda bazı ön şartların varlığı zorunludur. Bu şartlar; yargı sürecinin etkinliğini ve usul ekonomisini sağlamak, gereksiz başvuruları engellemek ve adil yargılanma hakkını korumak amacıyla belirlenmiştir. Hukuki yarar, bu şartlar arasında merkezi bir öneme sahiptir. Başvuranın gerçek ve güncel bir menfaate sahip olduğunu gösteren hukuki yarar kavramı; yalnızca baş vuranın bireysel çıkarını ifade etmeyip, yargının işleyişine de doğrudan katkısı olduğu için dikkatle değerlendirilmelidir. Ancak hukuki yararın kapsamı ve ölçütleri mevzuatta ve uygulamada net değildir. Alman hukukundaki “Beschwer” teorisi ışığında kabul edildiği üzere, hukuki yararın şeklî ve maddi olmak üzere iki boyutu bulunmakta ve bu ayrım Türk hukukunda da karşılık bulmaktadır. Ayrıca lehine karar verilen tarafların kanun yollarına başvuruda hukuki yararının bulunup bulunmadığı ve müdahillerin hukuki yarar kavramı karşısındaki farklı konumları uygulamada tartışma yaratmaktadır. Bu çalışmada hukuki yararın kavramsal ve pratik yönleri Alman hukukundaki teoriler ışığında yargı kararları da incelenerek ele alınmıştır. Söz konusu inceleme kapsamında mevcut mevzuatın eksiklikleri ve uygulamadaki farklılıklara dikkat çekilmiştir. Bu çerçevede bireylerin hak arama özgürlüğü ile yargı sisteminin meşruiyeti arasındaki ilişkiye dair daha derin bir anlayış geliştirilmesine katkı sunulması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kanun yolu , kabul edilebilirlik şartı , şeklî an lamda hukuki yarar , maddi anlamda hukuki yarar

The Role and Importance of Legal Interest in Legal Remedies under The Code of Civil Procedure No. 6100

Öz

Certain prerequisites must be fulfilled for recourse to appellate remedies. These requirements are established to ensure the effectiveness of the judicial process, uphold procedural economy, prevent frivolous appeals, and safeguard the right to a fair trial. Legal interest occupies a central position among these prerequisites. Legal interest, which substantiates the applicant’s genuine and current stake, must be carefully assessed not only in terms of individual interests but also for its contribution to the efficient functioning of the judiciary. However, the scope and criteria of legal interest remain ambiguous in both the legislation and its practical application. Based on the “Beschwer” theory in German law, legal interest is recognized as having two dimensions: formal and substantive. This distinction is also reflected in Turkish law. Furthermore, the issue of whether parties in whose favor a decision has been made possess legal interest to appeal, as well as the varying legal interest statuses of interveners, has generated significant debate in practice. In this study, the conceptual and practical aspects of legal interest are examined in light of the theories in German law, with reference to judicial decisions. Within the scope of this analysis, attention is drawn to the shortcomings of the current legislation and the divergences observed in practice. In this context, the study aims to contribute to a deeper understanding of the relationship between individuals' right to seek justice and the legitimacy of the judicial system.

Anahtar Kelimeler

Appeal , admissibility requirements , formal legal inte rest , substantive legal interest.

Kaynakça

• Akil, Cenk. İstinaf Kavramı. Ankara: Yetkin Yayınevi, 2010.
• Akkaya, Tolga. Medeni Usul Hukukunda İstinaf. Ankara: Yetkin Yayınları, 2009.
• Alangoya, H. Yavuz, Yıldırım, M. Kâmil ve Deren Yıldırım, Nevhis. Medeni Usul Hukuku Esasları.İstanbul: Beta Yayıncılık, 2011.
• Albayrak, Adem. Avukatlar İçin Sorularla Hukukta İstinaf El Kitabı. Ankara: Adalet Yayınevi, 2017.
• Albayrak, Adem ve Arslan, Cihat. 6100 Sayılı HMK’ya göre Hazırlanmış Hukukta İstinaf Uygulaması. Ankara: Adalet Yayınevi, 2016.
• Arslan,Ramazan. Medeni Usul Hukukunda Yargılamanın Yenilenmesi. Ankara: Turhan Kitabevi, 1977.
• Arslan vd., Ramazan. Medeni Usul Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2022.
• Atalı, Murat. “Davaya Müdahale”.İçinde Medeni Usul Hukuku Cilt I, ed. Hakan Pekcanıtez, Muhammet Özekes, Mine Akkan ve Hülya Taş Korkmaz, 715-781, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2017.
• Atalı, Murat, Ermenek İbrahim ve Erdoğan, Ersin. Emdeni Usul Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2019.
• Baumbach, Adolf u.a. Zivilprozessordnung. München: Verlag C. H. Beck München, 2013.
• Bilge, Necip ve Önen, Ergun. Medeni Yargılama Hukuku. Ankara: Sevinç Matbaası, 1978.
• Budak, Ali Cem ve Karaaslan, Varol. Medeni Usul Hukuku. Ankara: Adalet Yayınevi, 2020.
• Bulut, Uğur. Medeni Usul Hukukunda Temyiz İncelemesinin Kapsamı ve Sınırları. Ankara: Adalet Yayınevi, 2022.
• Çiftçi, Murat Özgür. Medeni Yargılama Hukukunda İstinaf. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2011.
• Deren Yıldırım, Nevhis. “Dava Şartı Olarak Hukuki Himaye İhtiyacına Eleştirel Bir Bakış”, Yargıtay Dergisi 21/3 (1995): 224-243.
• Erdönmez, Güray. “Medeni Usul Hukukuna Hakim Olan İlkeler”. İçinde Medeni Usul Hukuku Cilt I, ed. Hakan Pekcanıtez, Muhammet Özekes, Mine Akkan ve Hülya Taş Korkmaz, 781-923, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2017.
• Fasching, Hans W. Kommentar zu den Zivilprozessgesetzen. Wien: Manzsche Verlag und Universitätsbuchhandlung, 2005.
• Gençcan, Ömer Uğur. 696 Sayılı KHK Dahil Son Mevzuata Göre Hukuk Davalarında İstinaf ve Temyiz Uygulaması. Ankara: Yetkin Yayınları, 2018.
• Gilles, Peter. Rechtsmittel im Zivilprozess. Frankfurt am Main: Athenäum, 1972.
• Gözütok, Zeki. Hukuk Davalarında İstinaf ve Temyiz Uygulama Rehberi. Ankara: Adalet Yayınevi, 2016.
• Hanağası, Emel.Davada Menfaat. Ankara: Yetkin Yayınları, 2009.
• Jauernig, Othmar und Hess Burkhard. Zivilprozessrecht.München: C.H. Beck, 2011.
• Katayıfçı, Derya Ece. Yargı Kararları Işığında Medeni Usul Hukukunda İstinaf. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2020.
• Kayacı, Abdulkadir. “Medeni Usul Hukuku Bakımından Takas”. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2024.
• Kılınç, Ayşe. “İflas Kararına Karşı Kanun Yolları, İflas Kararının Kesinleşmesi”. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 78 (2008): 315-336.
• Kodakoğlu, Mehmet; Medeni Usul Hukukunda Asli Müdahale, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, 2017.
• Kuru, Baki. Hukuk Muhakemeleri Usulü Cilt V. İstanbul: Demir Demir Müşavirlik ve Yayıncılık, 2001.
• Kuru, Baki. Medeni Usul Hukuku El Kitabı Cilt II. Ankara: Yetkin Yayınları, 2020.
• Namlı, Mert. Türk ve Fransız Medenȋ Usȗl Hukuku’nda Yargılamanın Yenilenmesi. İstanbul: Beta Yayınevi, 2014.
• Özbek, Mustafa S. “İflas Davasının Hukuki Mahiyeti”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 61/1 (2012): 207-274.
• Özekes, Muhammet. “Kanun Yolları”. İçinde Medeni Usul Hukuku Cilt III ed. Hakan Pekcanıtez, Muhammet Özekes, Mine Akkan ve Hülya Taş Korkmaz, 2150-2347. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2017.
• Özekes, Muhammet. Sorularla Medeni Usul Hukukunda Yeni Kanun Yolu Sistemi (İstinaf ve Temyiz). Ankara: Türkiye Barolar Birliği Yayınları, 2008.
• Özekes Muhammet ve Uğur Bulut. “Aleyhe Bozma Yasağının İstinaf Bakımından Yeri ve Uygulaması”. Türkiye Barolar Birliği Dergisi. 167 (2023): 177-214.
• Paulus, Christoph G. Zivilprozessrecht. Berlin: Springer, 2016.
• Pekcanıtez, Hakan. “Dava Hakkında Genel Bilgiler”. İçinde Medeni Usul Hukuku Cilt II, ed. Hakan Pekcanıtez, Muhammet Özekes, Mine Akkan ve Hülya Taş Korkmaz, 923-1112. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2017.
• Pekcanıtez, Hakan ve Meriç Nedim. Medeni Usul Hukukunda Fer’i Müdahale. İstanbul, On İki Levha Yayıncılık, 2020.
• Prütting, Hanns und Gehrlein, Markus. ZPO Kommentar. Köln: Luchterhand Verlag, 2014.
• Rosenberg, Leo, Schwab, Karl Heinz und Gottwald, Peter. Zivilprozessrecht. München: C. H. Beck, 2018.
• Schellhammer, Kurt. Zivilprozess Gesetz-Praxis-Falle.Heidelberg: C.F. Müller, 2016.
• Schilken, Eberhard. Zivilprozessrecht. München: Franz Vahlen, 2014.
• Tanrıver,Süha. Medeni Usul Hukuku Cilt I. Ankara: Yetkin Yayınları, 2024.
• Tanrıver, Süha. Medeni Usul Hukuku Cilt II. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2025.
• Tutumlu, Mehmet Akif. “6100 Sayılı HMK’da Fer’i Müdahilin Statüsü, Konumu ve Davaya Katılmasının Koşulları”, Terazi Hukuk Dergisi, 7/65 (2012): 100-102.
• Üstündağ, Saim. Medeni Usul Hukukunda Kanun Yolları ve Tahkim. İstanbul: Sulhi Garan Matbaası, 1968.
• Yıldırım, M. Kâmil. Hukuk Devletinin Gereği: İstinaf. İstanbul: Nesil Matbaacılık, 2000.
• Yılmaz, Ejder. İstinaf. Ankara: Yetkin Yayınları, 2005.
• Bundesgerichtshof (BGH), VI ZR 155/82, 15 Mayıs 1984, dostępné na Wolters Kluwer Online, https://research.wolterskluwer-online.de/document/ f163db1c-0fdc-44ca-af19-cab319558c34.18.06.2025.
• Danıştay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu.  K. 2023/1. (03.02.2023). www.k azanci.com.tr.
• Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu. K. 2022/1.(18.02.2022). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu. K. 2017/146. (25.01.2017). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu. K. 2021/196. (04.03.2021). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu. K. 2023/808. (13.09.2023). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu. K. 2025/124. (12.03.2025). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu. K. 2025/361. (28.05.2025). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 1. Hukuk Dairesi. K. 2025/2733. (28.05.2025). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi. K. 2023/293. (18.01.2023). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi. K. 2020/5473. (06.10.2020). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 4. Hukuk Dairesi. K. 2021/1120. (10.03.2021). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 4. Hukuk Dairesi. K. 2022/1674. (07.02.2022). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 4. Hukuk Dairesi. K. 2024/77. (08.01.2024). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 7. Hukuk Dairesi. K. 2024/1944.(03.04.2024). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi. K. 2021/15408. (04.11.2021). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi. K. 2024/ 15005. (21. 11 2024). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi. K. 2015/15776. (05.10.2015). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi. K. 2016/327. (19.01.2021). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi. K. 2018/4461. (08.05.2018). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi. K. 2019/1182. (13.02.2019). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi. K. 2021/ 1185. (04.02.2021). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi. K. 2022/8724. (08.06.2022). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi. K. 2023/2179. (08.03.2023). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi. K. 2023/8033. (12.09.2023). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, K. 2023/12091. (29.11.2023). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 10. Hukuk Dairesi. K. 2024/7484. (01.07.2024). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi. K. 2019/6804. (04.11.2019). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi. K. 2010/8003. (06.07.2010). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 13. Hukuk Dairesi. K. 1981/2464. (06.04.1981). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 22. Hukuk Dairesi. K. 2016/13543. (13.06.2016). www.kazanci.com.tr.
• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi. K. 2015/26834. (05.11.2015). www.kazanci.com.tr.