HÂKİM VE SAVCILARIN DİSİPLİN SORUŞTURMASI, HUKUKİ DİNLENİLME VE SAVUNMA HAKKI

Yıl 2025, Cilt: 20 Sayı: 2, 1107 - 1166, 24.10.2025

Cem Alper Akdoğan

https://doi.org/10.58820/eruhfd.1810114

Öz

Yargı mensuplarının yargısal faaliyetlerinin disiplin soruşturmasına konu edilmesi yargı bağımsızlığına ve hakimlik teminatına aykırı uygulamalardır. Yargı mensupları tarafından usulsüz yargı kararları verilmesi durumunda hukuki yollara başvurulmalıdır. Disiplin hükümlerine aykırı fiil veya işlem yapan hâkim ve savcılar hakkında disiplin soruşturması yapılmalıdır. Hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve keyfi tutum ve davranışların önlenmesi için belirli bir usul çerçeve sinde yürütülen bu soruşturmada, disiplin suçunun işlenmesine yönelik fiilin detayları ve ilgili kişilerin sorumluluk durumları belirtilmelidir. Disiplin işlemi idari bir işlem olup soruşturmanın açılmasından kararın ilgililere tebliğine kadar olan süreci kapsamaktadır. Usulsüz idari işlemlerinden dolayı hakkında disiplin soruşturması açılan hâkim ve savcıların adil yargılanma hakkı çerçevesinde hukuki dinlenilme ve savunma hakkına riayet edilmelidir. Savunma hakkının uygulanmasında yargı mensubunun hakkındaki itham ve iddialar konusunda zamanında ve eksiksiz bilgilendirilmesi, dosyaya erişim hakkının kısıtlanması, savunmasını hazırlamak için yeterli süre ve imkânın verilmesi, çelişmeli bir yargılamanın gereklerine uygun hareket edilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hâkim , savcı , yargısal faaliyet , idari faaliyet , disiplin soruşturması , hukuki dinlenilme ve savunma hakkı

Judges and Prosecutors Right to Disciplinary Investigation, Legal Hearing and Defence

Öz

Disciplinary investigations should be conducted against judges and prosecutors who commit acts or transactions contrary to the disciplinary provisions. In this investigation, which is carried out within the frame-work of a certain procedure in order to fulfil the ser vice obligation and prevent arbitrary attitudes and behaviours, the details of the act for the commission of the disciplinary offense and the responsibility status of the relevant persons should be specified. The disciplinary procedure is an administrative procedure and covers the process from the opening of the investigation to the notification of the decision to the relevant parties. The right of judges and prosecutors who are subject to disciplinary proceedings for irregular administrative actions to be heard and defended within the framework of the right to a fair trial should be respected. In the implementation of the right of defense, it is necessary to inform the member of the judiciary about the accusations and allegations against him in a timely and complete manner, to restrict his right to access the file, to give him sufficient time and op-opportunity to prepare his defense, and to act in accordance with the requirements of a conflicting trial.

Anahtar Kelimeler

Judge , prosecutor , judicial activity , administrative ac tivity , disciplinary investigation , suitable to be heard and defend

Kaynakça

• Akıllıoğlu, Tekin. Yönetim Önünde Savunma Hakları. Ankara: TODAİE Yayınları, 1983.
• Akyılmaz, Bahtiyar. “Anayasal Esaslar Çerçevesinde Kamu Personeli Disiplin Hukuku ve Uygulamadaki Sorunlar”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 6/2 (2002).
• Aldemir, Hüsnü. “Hakimlerin ve Savcıların Disiplin Sorumluluğu”. Terazi Hukuk Dergisi, 8/78 (2013).
• Aldemir, Hüsnü. Hakimlik ve Savcılık Mesleğinin Temel Esasları, Ankara: Seçkin Kitabevi, 2013.
• Aras, Bahattin. “Uluslararası Belge ve Raporlar Işığında Yargı Mensuplarının Disiplin Soruşturmalarında Hukuki Dinlenilme ve Savunma Hakkı”. YÜHFD, 18/2 (2021):1499-1524.
• Ataç, Asiye Selcen. “Türk Ceza Hukukunda Kesin Hükmün Önleme Etkisi”. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul, 2010.
• Atay, Ender Ethem. İdare Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi, 2016.
• Baş, Eylem. “Hâkimlerin ve Savcıların Disiplin Yönünden Soruşturulmaları ve işledikleri Suçlar Nedeniyle Yargılanmaları”. Ankara Barosu Dergisi, 3 (2016): 265-360.
• Boz, Selman Sacit.”Memur Disiplin Hukukuna Hâkim Olan Temel İlkeler”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25/2 (2017): 15-41.
• Canoğlu, Veysel Candan. “Disiplin Soruşturmasında Delil ve İspat”, TBB Dergisi, 138 (2018).
• Çebi̇, Buğdaycı Melike Özge. “İdari Usul ve Dinlenilme Hakkı”. Yıldırım Beyazıt Hukuk Fakültesi Dergisi, 1 (2016):1-22.
• Çakmak, Sibel. “Hâkim ve Savcılar Hakkındaki Araştırma, İnceleme ve Soruşturma İşlemleri”. Adalet Dergisi, 43(2012): 104-138.
• Çiçek, Hayrettin. “Devlet Memurları Hakkında Disiplin Soruşturması: Türkiye Uygulaması”, Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2011.
• Çı̇ftçı̇oğlu, Cengiz Topel. “2802 Sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununa Göre Hâkim ve Savcıların Disiplin Soruşturmaları”. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 13/1(2011): 127-157.
• Demirbaş, Timur. Ceza Hukuku Genel Hükümler, Ankara: Seçkin Yayınları, 2024. Erdoğan, Ziya. “657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu'na Gore Disiplin Cezaları ve Yargısal Denetimi”. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara, 2010.
• Fiş, Gül Üstün. “Disiplin Soruşturmalarında Hukuka Aykırı Deliller”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 24/1 (2018):22-23.
• Gözler, Kemal. İdare Hukuku Cilt I-II, Bursa: Ekin Yayınları, 2009.
• Gözler, Kemal ve Kaplan, Gürsel. İdare Hukuku Dersleri, Bursa: Ekin Yayıncılık, 2017.
• Günday, Metin. İdare Hukuku, Ankara: İmaj Yayıncılık, 2013. İnceoğlu, Sibel. İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarında Adil Yargılanma Hakkı. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2013.
• İnceoğlu, Sibel. İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa. İstanbul: Beta Yayınları, 2013.
• Kaya, Cemil. “Memur Disiplin Suç̧ ve Cezalarına ve Disiplin Soruşturmasına Hâkim Olan Temel İlkeler”. Amme İdaresi Dergisi, 38/2 (2005): 61-87.
• Kurt, Hayrettin. “İdari Yaptırımlara Karşı Güvenceler”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 18/1 (2014): 131-178.
• Muratoğlu, Tahir. “Yargısal Faaliyetler Bağlamında Tesis Edilen Disiplin Yaptırımları ve Bu Yaptırımların Hukuka Uygunluğu”. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 19/30-31 (2014), 77-147.
• Özen Mustafa. “Non Bis İn İdem (Aynı Fiilden Dolayı İki Kez Yargılama Olmaz) İlkesi”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14/1 (2010a): 389-417.
• Özgenç, İzzet. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayınları, 2024.
• Öztürk Bahri ve Erdem, Mustafa Ruhan. Uygulamalı Ceza Hukuku ve Güvenlik Tedbirleri Hukuku. Ankara: Seçkin Yayınları, 2024.
• Sancakdar, Oğuz vd. İdare Hukuku Teorik Çalışma Kitabı, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2024.
• Seçkin, Sinan ve Üstün, Gül. “İdari İşlemlerde Takdir Yetkisi ve Gerekçe İlkesi”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 21/2 (2015):509-534.
• Şen, Mahmut. “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Hâkim ve Savcılara İlişkin Disiplin Soruşturmalarının Esasları”. TBB Dergisi, 121(2015): 17-66.
• Tanrıver, Süha. Hukuk Yargısı (Medenı̂ Yargı) Bağlamında Adil Yargılanma Hakkı, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 53 (2004).
• Ulusoy, Ali D. İdari Yaptırımlar, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2013.
• Yaşar, Hasan Nuri. İdare Hukuku Genel Esaslar, İstanbul: Der Yayınları, 2016.
• Yıldız, Abdulkadir. “Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun Demokratik Meşruiyeti”. Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, XVIII /12(2014): 127-141.
• Zabunoğlu, Yahya Kazım. İdare Hukuku Cilt 1, Ankara: Yetkin Yayınları, 2012.