HUKUKİ AÇIDAN İLAVE GÜMRÜK VERGİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Yıl 2025, Cilt: 20 Sayı: 2, 1423 - 1476, 24.10.2025

Metin Güzeş , Zeynep Sena Özaydın , Muhammet Durdu , Ümit Süleyman Üstün

https://doi.org/10.58820/eruhfd.1810175

https://izlik.org/JA54FP85YB

Öz

Genel olarak, gümrük vergilerinin yanında dış ticarete müdahale edebilmek adına yürütme organına tanınan yetkiye dayanılarak konulan mali yükümlülükler ilave gümrük vergileri (İGV) olarak adlandırılmaktadır. İGV, ülkelerin ithalat rejiminin bir unsuru ve korumacı politikaların bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır. İGV’lerin yasal temelleri çok sayıda düzenlemeye dayandırılmıştır. Bunun yanında ithalat rejimine yönelik yasal düzenlemeler de varlığını sürdürmektedir. Bununla birlikte gümrük vergileri, ithalat ile bağlantılı olarak uygulanan diğer vergi ve harçlar ile dâhili vergiler Dünya Ticaret Örgütü’nün (DTÖ) içtihadında önemli bir yer tut maktadır. Bu makalede ilk başta İGV’nin kavramsal sınırları incelenecek olup kanuni dayanakları ve uygulama çerçevesinden bahse dilecektir. Ardından Dünya Ticaret Örgütü’nün bu konudaki önemi ve seçilmiş içtihatlarından bahsedilecektir. Son olarak yasal düzenlemeler ve içtihatlar kapsamında İGV’nin yasallık ilkesi bağlamında çelişkileri ortaya konulacaktır.

Anahtar Kelimeler

İlave Gümrük Vergileri , Dünya Ticaret Örgütü , Yasallık İlkesi , Gümrük Vergileri , İthalat Rejimi

A Legal Evaluation of Additional Customs Duty

https://izlik.org/JA54FP85YB

Öz

The term “Additional Customs Duties” (ACD) refers to financial charges, distinct from ordinary customs duties, which are levied by the executive branch under specific statutory powers to intervene in foreign trade. The additional customs duty has emerged as a component of the import regime of countries and as a consequence of protectionist policies. Therefore, it is crucial to define ACDs and ascertain their legal status. The legal foundations of ACDs are based on a substantial corpus of regulations. Furthermore, legal regulations pertaining to the import regime remain in force. Nevertheless, customs duties, other taxes and duties imposed in connection with imports, as well as internal taxes, play a significant role in the jurisprudence of the World Trade Organization (WTO). This article will first examine the conceptual boundaries of additional customs duties, noting their legal basis and implementation framework. It will then discuss the importance and selected case law of the World Trade Organization. Finally, it will examine the potential contradictions of additional customs duties in the context of the principle of legality, based on an analysis of legal regulations and case law.

Anahtar Kelimeler

Additional Customs Duties , World Trade Organiza tion , Legality Principle , Customs Duties , Import Regime

Kaynakça

• Bossche Peter Van Den ve Zdouc Werner, The Law and Policy of the World Trade Organization: Text, Cases, and Materials. Cambridge: Cambridge University Press, 2017.
• Bown, Chad P. “Developing Countries and the WTO Dispute Settlement System” World Bank Economic Review, 18/2 (2004): 131-154.
• Charnovitz, Steve. “Rethinking WTO Sanctions” The American Journal of International Law, 95/4 (2001): 792-831.
• Candan, Turgut, “İlave Gümrük Vergisi, Yasallık İlkesi ve Danıştay Görüşü”, içinde: Prof. Dr. Doğan ŞENYÜZ’e Armağan (Hukuk). Ed. Halit Aker, Zeynel T. Kangal, 103-120. Bursa: Ekin yayınevi, 2023.
• Davey, William J. “The WTO Dispute Settlement System: The First Ten Years”, Journal of International Economic Law, 8/1 (2005): 17-50.
• Dasgupta Jayant / Das Abhijit / Nedumpara James J., India—Additional Import Duties: Tax Reforms via WTO, Centre for WTO Studies (CWS), Indian Institute of Foreign Trade (IIFT), New Delhi: WTO Dispute Settlement at Twenty, New Delhi, 2016.
• Derdiyok, Türkmen. Dış Ticarette Vergi ve Mali Yükümlükler. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2013.
• Düşündere Ayşegül Taşöz ve Koyuncu İlderya Avşar, “Yeni İlave Gümrük Vergileri Türkiye için Ne İfade Ediyor?” (Erişim Tarihi: 16.05.2025), https://www.tepav.org.tr/tr/haberler/s/10144.
• Düşündere Ayşegül Taşöz ve Koyuncu İlderya Avşar, Türkiye’de Bir Politika Aracı Olarak İlave Gümrük Vergileri: 2020 İncelemesi, (Erişim Tarihi: 10.01.2025), https://www.tepav.org.tr/en/haberler/s/10243 Dünya Gazetesi, Ek gümrük vergisi tartışması büyüyor, (Erişim Tarihi: 16.05.2025), https://www.dunya.com/ekonomi/ek-gumruk-vergisi-tartismasi-buyuyor-haberi-470247.
• Gençtürk Yetkin Kaan ve Uzunöner Mevlüt, “İlave Gümrük Vergisi’nin Hukuki Niteliği ve Verginin Yasallığı İlkesi Bağlamında Değerlendirilmesi”, IX. Genç Vergi Hukukçuları Sempozyumu Bildiri Kitabı. Ankara: Atılım Üniversitesi Yayınları, 2020.
• Göker Cenker, “Dış Ticaret İşlemlerine Konulan Ek Mali Yükümlülüklerde Öngörülebilirlik İlkesi Üzerine Bir Deneme”. Ankara Barosu Dergisi, 1 (2013): 115-124.
• Güzeş Metin, “Covid-19 Pandemi Döneminde Vergisel Düzenlemeler Türkiye, Almanya ve Amerika Birleşik Devletleri”. Koronavirüs Döneminde Güncel Hukuki Meseleler Sempozyumu. İstanbul: 2020.
• Harrison Joel, “Whisky in India”, 2011, (Erişim Tarihi: 16.04.2025), https://www.livemint.com/Companies/ny0g0a6Vo9Xz7DlB2TGcYI/Whisky-in-India.html.
• Howse Robert ve Nicolaidis Kalypso, “Legitimacy and Global Governance: Why Constitutionalizing the WTO Is a Step Too Far”, Efficiency, Equity, and Legitimacy: The Multilateral Trading System at the Millennium. Brookings Institution Press, 2001.
• Jackson Joseph H., The World Trading System: Law and Policy of International Economic Relations. Cambridge: MIT Press, 1997.
• Kaneti Selim vd, Vergi Hukuku. İstanbul: Filiz Yayınevi, İstanbul, 2019.
• Karakoç Yusuf, Kamu Maliyesi. Ankara: Yetkin Yayınları, 2023.
• Matsushita Mitsio, Schoenbaum Thomas. J. ve Mavroidis Petros C., The World Trade Organization: Law, Practice, and Policy. Oxford: Oxford University Press, 2015.
• Mavroidis Petros C., The Regulation of International Trade: The WTO Agreements on Trade in Goods. Cambridge: MIT Press, 2016.
• Oktar Ateş, “Vergi Benzeri Mali Yükümlülükler Ek Mali Yükümlülükler ve Bir Totolojik Düzenlemenin Analizi”, Maliye Araştırma Merkezi Konferansları, 37 (1996-1997): 155-189.
• Pauwelyn Joost, “Enforcement and Countermeasures in the WTO: Rules are Rules—Toward a More Collective Approach.”. The American Journal of International Law, 94/2 (2000): 335-347.
• Şahin Atilla, Menşe Kazanım Kuralları ve Menşe Kümülasyonu. Ankara: Gümrük Müşavirleri Derneği, 2019.
• Şahin Atilla, “İthalatta Ödenen İlave Gümrük Vergisi ve Geri Verme Talebi”, (Erişim Tarihi: 05.04.2025), https://www.gumruktv.com.tr/kose-yazilari/ithalatta-odenen-ilave-gumruk-vergisi-ve-geri-verme-talebi.
• “TİM (Türkiye İhracatçılar Meclisi)”, (Erişim Tarihi: 16.01.2025), İthalatta İlave Gümrük Vergisi Uygulanması, https://tim.org.tr/tr/duyurular-ithalatta-ilave-gumruk-vergisi-uygulanmasi. Ticaret Bakanlığı, https://uygulama.gtb.gov.tr/Tara (Erişim Tarihi: 25.02.2025) TİM, (Erişim Tarihi: 25.02.2025), https://www.tim.org.tr/tr/gtip-arama. hi:%2025.02.2025),%20https://www.tim.org.tr/tr/ gtip-arama.
• Ticaret Bakanlığı, Dahilde İşleme Rejimi Bilgilendirme Broşürü, (Erişim Tarihi: 15.07.2025), https://ggm.ticaret.gov.tr/data/5dedfe4d13b876e93804ba65/b35a2eb924c6553e3799b501dff928e7.pdf.
• Ticaret Bakanlığı, Gümrük Rehberi, (Erişim Tarihi: 10.07.2025), https://gumrukrehberi.gov.tr/sayfa/tercihli-ticaret-anla%C5%9Fmalar%C4%B1.
• Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü, “Yatırım Teşvik Belgesi Kapsamı İlave Gümrük Vergisi - Ek Mali Yükümlülük”,18723479-240 sayılı yazı, 29.06.2020, (Erişim Tarihi: 15.04.2025), https://www.mergumder.org.tr/_yuklenenDosyalar/_dernekDuyurulari/yatirim_tesvik_belgesi_kap sami_ilave_gumruk_vergisi.pdf.
• TİM, (Erişim Tarihi: 25.11.2024), https://www.tim.org.tr/tr/gtip-arama.
• Uyanık Mustafa, Dış Ticaretten Alınan Mali Yükümlülüklerde İdarenin Düzenleyici İşlem Yapma Yetkisi. Ankara: Adalet Yayınevi, 2021.
• Üstün Ümit Süleyman, Türk Vergi Hukukunda İdarenin Takdir Yetkisi. Ankara: Turhan Kitabevi, 2007.
• Vurdu Selahattin Armağan, “ABD ve AB Tarafından Uygulanan Ticaret Politikası Önlemlerinin Türk Çelik Sektörüne Etkileri”. Uluslararası Hukuk ve Sosyal Bilim Araştırmaları Dergisi, 1/3 (2021): 1-18.
• Yerci Cahit, Gümrük Hukuku ve Davaları. Ankara: Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2020. AYM, E.1984/6, K.1985/1, 11.01.1985, https://normkararlarbilgibankasi. anayasa.gov.tr, (Erişim Tarihi: 01.01.2025)
• D. 7. D., E. 2017/14, K. 2018/2815, 15.05.2018, https://kazanci.com.tr, (Erişim Tarihi: 01.01.2025)
• D.V.D.D.K., E. 2018/1002, K. 2018/946, 05.12.2018, https://kazanci.com.tr, (Erişim Tarihi: 01.01.2025)
• D.V.D.D.K., E. 2021/447, K. 2022/1617, 28.12.2022, https://kazanci.com.tr, (Erişim Tarihi: 01.01.2025)
• D.V.D.D.K., E. 2021/984, K. 2023/375, 26.04.2023, https://kazanci.com.tr, (Erişim Tarihi: 01.01.2025)
• D. 7. D., E. 2017/218, K. 2020/4215, 13.10.2020, https://www.lexpera.com.tr/, (Erişim Tarihi: 01.01.2025) D. 7. D., E. 2016/12356, K. 2020/4191, 22.10.2020, https://www.lexpera. com.tr/, (Erişim Tarihi: 01.01.2025) D. 7. D., E. 2017/662, K. 2020/4215, 27.10.2020, https://www.lexpera. com.tr/, (Erişim Tarihi: 01.01.2025) D. 7. D., E. 2017/701, K. 2020/4216, 27.10.2020, https://www.lexpera. com.tr/, (Erişim Tarihi: 01.01.2025)
• D. 7. D., E. 2017/1082, K. 2020/4531, 09.11.2020, https://www.lexpera. com.tr/, (Erişim Tarihi: 01.01.2025)
• D. 7. D., E. 2016/13084, K. 2021/1305, 02.03.2021, danistay.gov.tr, (Erişim Tarihi: 01.01.2025)
• D. 7. D., E. 2020/2519, K. 2023/1563, 16.03.2023, https://kazanci.com.tr, (Erişim Tarihi: 01.01.2025)
• D. 7. D., E. 2022/428, K. 2023/3157, 20.06.2023, https://kazanci.com.tr, (Erişim Tarihi: 01.01.2025)
• D. 7. D., E. 2022/4538, K. 2023/3140, 20.06.2023, https://kazanci.com.tr, (Erişim Tarihi: 01.01.2025)
• D. 7. D., E. 2021/470, K. 2023/3960, 18.10.2023, https://kazanci.com.tr, (Erişim Tarihi: 01.01.2025)