Türk İdare Hukukunda İtfaiye Hizmetleri

Öz

İtfaiye hizmetleri, kamu düzeninin korunması amacıyla kesintisiz bir şekilde sunulan idari kolluk faaliyetlerinden biridir. Her ne kadar gü-nümüz itfaiye teşkilatının temeli yangınla mücadele etmek amacıyla kurulan Tulumbacı Ocağı’na dayansa da gelinen noktada itfaiye hizmet-lerin kapsamının oldukça genişlediği görülmektedir. Günümüzde itfaiye teşkilatı; yangın söndürme, arama-kurtarma, eğitim, acil durumlara mü-dahale gibi pek çok görev ve sorumluluğu sahiptir. Ülkemizde itfaiye hizmetlerini görmek hususunda pek çok farklı idarenin yetkilendirildiği görülmektedir. Bununla birlikte bu konuda asıl sorumluluk yer yönün-den yerinden yönetim kuruluşlarına ve özellikle belediyelere düşmekte-dir. Orman yangınlarıyla mücadele açısından ise daha kapsamlı ve siste-matik düzenlemeler yapılarak Orman Genel Müdürlüğünün yetkilendi-rildiği görülmektedir. Böylece orman yangınlarına müdahalenin milli kamu hizmeti, diğer itfai olaylara müdahalenin ise mahalli kamu hizmeti olarak kabul edildiği söylenebilir. Bu makalede; ülkemizde yaşanan yan-gınların tarihçesi, yangınların söndürülmesinde görev alan itfaiye teşkila-tının gelişim süreci, günümüzdeki itfaiye örgütlenmesi, itfaiye faaliyeti-nin hukuki niteliği ve itfaiye hizmetlerinin gördürülme usulleri sırasıyla ele alınmıştır. Sonuç olarak itfaiye hizmetlerinin sunumunda merkezi bir örgütlenmenin gerektiği, itfaiye hizmeti gören idareler arasında koordi-nasyon ve iş birliğinin sağlanmasına ihtiyaç duyulduğu, itfaiye verileri-nin düzenli bir şekilde tutulup paylaşılmasında önemli eksiklikler olduğu ve gönüllü itfaiyeciliğin kanuni düzenlemeye kavuşturulması gerektiği sonuçlarına ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Belediye
• Gönüllü İtfaiyecilik
• İdari Kolluk
• İtfaiye
• Yangın

Fire Services in Turkish Administrative Law

Öz

Fire services are one of the administrative law enforcement activi-ties continuously provided to maintain public order. Although founda-tion of today’s fire brigades dates back to Tulumbacı Ocağı, which was established to combat fires, it is observed that the scope of fire services has significantly expanded over time. Fire departmant has various duties and responsibilities like firefighting, search and rescue, training, emer-gency response. In our country, it is seen that many different administ-rations are authorized to provide fire services. But local administrations, especially municipalities, have main responsibilities in this regard. In terms of combating forest fires, it is seen that more comprehensive and systematic regulations have been introduced, granting authority to the General Directorate of Forestry. Thus, it can be said that intervention in forest fires is regarded as a national public service, whereas intervention in other fire incidents is considered a local public service. In this article, fire services and fire brigade organization are examined in a comprehen-sive manner. It has been concluded that a centralized organization is required for firefighting, coordination and cooperation are needed, there are important deficiencies in collection and sharing of fire departments’ data, and the voluntary firefighting should be regulated by law.

Anahtar Kelimeler

• Municipality
• Voluntary Firefighting
• Law Enforcement
• Fire Department
• Fire

Kaynakça

1. Afyoncu, Erhan, “Tulumbacı Ocağı ve Gerçek Davud’a Dair Yeni Belgeler”. İçinde Tarihin Engin Sularında & Prof. Dr. Vahdettin Engin’e Armağan, Editör Arif Kolay ve Ahmet Vurgun, 139-158, Ankara: Yeditepe Yayınevi, 2022.
2. Akyılmaz, Bahtiyar, Murat Sezginer, Cemil Kaya. Türk İdare Hukuku. 19. Bası. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
3. Altın, Aytuğ, Osman Erdal Şahin. “Yerel Yönetimlerde Alternatif Hizmet Sunma Yöntemi Olarak Yerel Hizmetlere Gönüllü Katılım”. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi. 6/3 (2019): 89-114.
4. Ankara Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığı, “2025 Yılı Nisan Ayına Ait Diğer Faaliyetlerin Çizelgesi”, (Erişim Tarihi: 15.10.2025), https://s.ankara.bel.tr/files/2025/05/13/29ca662b1756dbfa207b0e97b048d814.pdf.
5. Ankara Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığı, “2025 Yılı Nisan Ayı Ankara İli İtfai Olay Sayıları”, (Erişim Tarihi: 15.10.2025) https://s.ankara.bel.tr/files/2025/05/13/bc548155869f787285ca64a8ba05ad56.pdf.
6. Atay, Ender Ethem. İdare Hukuku. 5. Bası. Ankara: Turhan Kitabevi, 2016.
7. Başar, Fahameddin, “1251-1453 Yılları Arasında İstanbul’u Etkilemiş Olan Doğal Afetler”. İçinde Afetlerin Gölgesinde İstanbul, Editör Sait Öztürk, 85-106, İstanbul: İBB Kültür AŞ, 2009.
8. Beyhan, Mehmet Ali, “Osmanlı Devrinde İstanbul Yangınları”. İçinde Afetlerin Gölgesinde İstanbul, Editör Sait Öztürk, 187-312, İstanbul: İBB Kültür AŞ, 2009.

9. Bilgen, Pertev. “Kamu Hizmeti Hakkında”. İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi. 1/1 (1980): 113-116.
10. Boz, Selman Sacit, “Kamu Hizmetinin İfasında Gönüllü (Arızî) İşbirlikçilerin Uğradığı Zararlardan İdarenin Sorumluluğu”. İçinde Selçuk Hukuk Kongresi 2020 Kamu Hukuku Tebliğleri Tam Metin Kitabı, Editör Süleyman Üstün, Ayşegül Çoban Atik ve Tuğba Bayraktar, 73-129, Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2020.
11. Çağlayan, Ramazan. İdâre Hukûku Dersleri. 12. Bası. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
12. Çakır, Sinan. “1870 Beyoğlu Yangını ve Sonrasındaki İmar Faaliyetleri”. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi, 2019.
13. Çebi Buğdaycı, Melike Özge. “İdarenin Kusursuz Sorumluluğu Kapsamında Mesleki Risk İlkesi”. Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. Arş. Gör. Ceren Damar Şenel Armağanı. 5/1 (2020): 595-620.
14. Dağıstanlı, Hüseyin Cem, “Grand Kartal Otel’e En Yakın İtfaiye 49 Dakika Uzaklıkta”, Anadolu Ajansı, Son Güncelleme: 23.01.2025, (Erişim Tarihi: 15.10.2025) https://www.aa.com.tr/tr/gundem/grand-kartal-otele-en-yakin-itfaiye-49-dakika-uzaklikta/3459927.
15. Duran, Lütfi. İdare Hukuku Ders Notları. İstanbul: Fakülteler Matbaası, 1982.
16. Duran, Lütfi. Türkiye İdaresinin Sorumluluğu. Ankara: Sevinç Matbaası, 1974.
17. Erdoğan, Ömer Ersin. “İstanbul’un Ateşle İmtihanı”. Beykoz Akademi Dergisi. 2/2 (2014): 47-68.
18. Giritli, İsmet, Pertev Bilgen, Tayfun Akgüner, Kahraman Berk. İdare Hukuku. 7. Bası. İstanbul: Der Yayınları, 2015.
19. Gözler, Kemal. İdare Hukuku. Cilt I. 3. Bası. Bursa: Ekin, 2019.
20. Gözler, Kemal. İdare Hukuku. Cilt II. 3. Bası. Bursa: Ekin, 2019.
21. Gözübüyük, A. Şeref, Turgut Tan. İdare Hukuku Cilt I Genel Esaslar. Ankara: Turhan Kitabevi, 2021.
22. Gray-Fow, Michael J. G. “Why the Christians ? Nero and the Great Fire”. Latomus. 57/2 (1998): 595-616.
23. Gülan, Aydın. “Türkiye’de Kamu Hizmetlerinin Gelişimi”. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası. 56/1-4 (1998): 97-107.
24. Günday, Metin. İdare Hukuku. 11. Bası. Ankara: İmaj, 2017.
25. Gündüz, Fatma Ebru. “Kamu Külfetleri Karşısında Eşitlik İlkesi”. Melikşah Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 4/2 (2015): 109-137.
26. Hoşgören, M. Yıldız. “İstanbul ve Deprem”. Türk Coğrafya Dergisi. 35 (2000): 1-24.
27. Işıklar, Celal. “İdare Hukukunda Yokluk ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Uygulaması”. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 69/1-2 (2011): 805-880.
28. İnce, Abdurrahman, “Gönüllü İtfaiye İstasyonlarına Olan İhtiyacı Belirleyen Faktörler”, (Erişim Tarihi: 15.10.2025), https://www.abdurrahmanince.net/GonulluItfaiye.pdf.
29. İstanbul Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığı, “İstatistikler 2020-2024”, (Erişim Tarihi: 15.10.2025), https://itfaiye.ibb.gov.tr/img/_1755321122025_.pdf.
30. İstanbul Büyükşehir Belediyesi, “İstanbul Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı İtfaiye Daire Başkanlığı Gönüllü İtfaiyecilik Yönetmeliği”, (Erişim Tarihi: 15.10.2025), https://itfaiye.ibb.gov.tr/img/_1433815122020_.pdf.
31. Karahanoğulları, Onur. Kamu Hizmeti Kavram ve Hukuksal Rejim. 3. Bası. Ankara: Turhan Kitabevi, 2015.
32. Kavas Urul, Asmin, Hilal Kara, “Kentsel Mekânda Bir Yönetişim Meselesi Olarak İtfaiye Hizmetleri”. İçinde Kentsel Politikalar, Editör Ayşegül Mengi ve Deniz İşçioğlu, 633-651, Ankara: Palme Yayınevi, 2018.
33. Kaya, Hanifi. “Türkiye’de Yangınlar (1923-1960)”. Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi. 2/1 (2018): 28-39.
34. Kılıç, Abdurrahman. “Gelişmiş Ülkelerde ve Türkiye’de Yangın İstatistikleri”. Yangın ve Güvenlik Dergisi. 25/199 (2018): 8-10.
35. Kılıç, Abdurrahman. “Türkiye’de İtfaiye ve İtfaiyecilik”. Yangın ve Güvenlik Dergisi. 24/188 (2017): 8-10.
36. Kılıç, Abdurrahman. Ateşi Tutan Eller-Ateş Kahramanları. İstanbul: Teknik Yayıncılık, 2010.
37. Kılıç, Abdurrahman. İstanbul Yangın Kuleleri ve Çığırtkanları. İstanbul: YEM Kitabevi, 2019.
38. Kılıç, Erhan. “Osmanlı Ormancılığında Orman Yangınlarıyla Mücadele Yöntemleri”. Ağaç ve Orman. 1/1 (2020): 12-20.
39. Kılıç, Erhan. Osmanlı Ormancılığının Zor Yılları (1914-1919). İstanbul: OGEM-VAK, 2019.
40. Köksal, Mustafa. “Risk İlkesinin İdareye Yüklediği Külfetler ve Güncel Yargı Kararları”. Türkiye Barolar Birliği Dergisi. 85 (2009): 241-272.
41. Kury, Adriano B., Alessandro P.L. Giupponi, Amanda C. Mendes. “Immolation of Museu Nacional, Rio de Janeiro – Unforgettable Fire and Irreplaceable Loss”. The Journal of Arachnology. 46/3 (2018): 556-558.
42. Kut, Turgut. “Ülkemizde Yangın Tulumbasını İlk Kez İmal Eden Gerçek Davud’un ve Bazı Tulumbacıların Mezar Taşları”. Tarih Dergisi. 32 (1979): 771-788.
43. Kuzucu, Kemalettin, “İstanbul İtfaiyesi”. İçinde Antik Çağdan 21. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi Ansiklopedisi Cilt 1, Editör Coşkun Yılmaz, 399-409, İstanbul: İBB Kültür AŞ, 2016.
44. Kuzucu, Kemalettin. “Széhenyi Paşa ve Osmanlı İtfaiyesinin Modernleştirilmesi (1874-1922)”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi. 14 (2006): 31-52.
45. Kuzucu, Kemalettin, “Yangın Tulumbasının İcadı ve Türk İtfaiyesinin İlk Yüzyılı”. İçinde Lale Devri’nde Osmanlı Devleti ve Nevşehir, Editör İlyas Gökhan, Hüseyin Saraç ve Gökçe Özcan, 327-353, Kayseri: Kömen Yayınları, 2018.
46. Newbold, R. F. “Some Social and Economic Consequences of the A.D. 64 Fire at Rome”. Latomus. 33/4 (1974): 858-869.
47. Onar, Sıddık Sami. İdare Hukukunun Umumî Esasları. Cilt I. 3. Bası. İstanbul: İsmail Akgün Matbaası, 1966.
48. Orman Genel Müdürlüğü, “Orman Yangınlarıyla Mücadele Kapsamında Yangın Söndürme Hava Aracı Kiralama Hizmet Alım İşi İhale İlanı”, (Erişim Tarihi: 15.10.2025), https://www.ogm.gov.tr/tr/duyurular-sitesi/Documents/orman-genel-mudurlugunce-orman-yanginlariyla-mucadele-faaliyetleri-kapsaminda-kullanmak-uzere-amfibi-yangin-sondurme-ucak-k/%C4%B0HALE%20%20%C4%B0LANI%20.pdf.
49. Orman Genel Müdürlüğü, “Yangınla Mücadele Hizmeti Alınacaktır”, (Erişim Tarihi: 15.10.2025), https://www.ogm.gov.tr/mersinobm/duyurular-sitesi/Documents/orman,-kirsal-alan-yangin-sondurme-i%CC%87sciligi-ve-yangin-malzeme-alimi-i%CC%87si-hizmet-alimi-i%CC%87halesi/ilan-4.pdf.
50. Özgür, Hüseyin, Sedat Azaklı. “Osmanlı’da Yangınlar ve İtfaiye Hizmetleri”. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 3/1 (2001): 153-172.
51. Parlatır, İsmail. Osmanlı Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Yargı Yayınları, 2009.
52. Pektaş, Ethem Kadri. “Gönüllü İtfaiyecilik Örneğinde Türkiye’de Belediye Hizmetlerine Gönüllü Katılım”. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. Kayfor 15 Özel Sayısı. 22 (2017): 2095-2107.
53. Sancakdar, Oğuz, Lale Burcu Önüt, Eser Us Doğan, Mine Kasapoğlu Turhan, Serkan Seyhan. İdare Hukuku Teorik Çalışma Kitabı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
54. Şahbenderoğlu, Vural. Kamu İhale Hukuku. Ankara: Dorlion Yayınları, 2019.
55. The National Volunteer Fire Council, “Volunteer Fire Service Fact Sheet”, (Erişim Tarihi: 15.10.2025), https://www.nvfc.org/wp-content/uploads/2022/12/NVFC-Volunteer-Fire-Service-Fact-Sheet.pdf.
56. Toprak, Eren. Türkiye’de Hizmet Alımı İhaleleri Kavram ve Yapı Üzerine Değerlendirme. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2012.
57. Tural, Erkan. “Türkiye, Hollanda, İngiltere ve Amerika’da Modern İtfaiye Teşkilatının Kuruluşu ve Harik (Yangın) Nizamnameleri”. Çağdaş Yerel Yönetimler. 13/1 (2004): 67-91.
58. Ulusoy, Ali. Türk İdare Hukuku. 6. Bası. Ankara: Yetkin Yayıncılık, 2023.
59. WWF-Türkiye, NATURA. Akdeniz Bölgesi’ndeki Büyük Orman Yangınlarının Ekolojik ve Sosyo-Ekonomik Etkileri”. Ankara: PrintWorld Matbaa, 2022.
60. Yavuz, Ömer, Şeniz Anbarlı Bozatay. “Türkiye’de İtfaiye Hizmetlerinin Örgütlenmesi ve Etkinliği Sorunu”. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 5/2 (2015): 785-804.
61. Yıldırım, Hakkı, Gökhan Gelişen. “Belediye Kaynaklarının Etkin ve Verimli Kullanılmasında İhale Yöntemi”. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi. 6/11 (2018): 113-144.
62. Yıldırım, Ramazan, Serkan Çınarlı. Türk İdâre Hukuku Dersleri. Cilt 1. 5. Bası. Ankara: Adalet Yayınevi, 2022.
63. Yıldırım, Ramazan, Serkan Çınarlı. Türk İdâre Hukuku Dersleri. Cilt 2. 5. Bası. Ankara: Adalet Yayınevi, 2022.
64. Yıldırım, Turan, Melikşah Yasin, Nur Kaman, H. Eyüp Özdemir, Gül Üstün, Hüseyin Melih Çakır, Özge Okay Tekinsoy. İdare Hukuku. Editör Turan Yıldırım. 8. Bası. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2022.
65. Yılmaz, Dilşat. “Türk Hukukunda Kamu Hizmeti Kavramı ve Kriterleri”. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 12/1-2 (2008): 1215-1234.
66. Yılmaz, Ejder. Hukuk Sözlüğü (Öğrenciler için). 3. Bası. Ankara: Yetkin Yayıncılık, 2005.
67. Zeybek Cebeci, Ebru. “Türk İdare Hukukunda Kamu Hizmetlerinin Belirlenmesinde Objektivist ve Subjektivist Yaklaşımlar”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi. 25/1 (2019): 86-96.