KAMBİYO SENETLERİNDE İPTAL KARARINA RAĞMEN İCRA TAKİBİ YAPILMASI

Öz

Kıymetli evrakın bir türü olan kambiyo senetlerinde hak ile senet arasında çok güçlü bir bağ bulunmaktadır. Ancak senedin zayi olması nedeniyle iptali halinde bu bağ kopmakta ve hak, senetsiz olarak da ileri sürülebilmektedir. Bununla birlikte iptal kararı, çekişmesiz yargı işi olduğundan mahkeme sadece şeklen hak sahibini tespit etmektedir. Bu nedenle, iptal kararından sonra biri mahkeme kararına diğeri maddi hukuka dayalı iki farklı hak sahibi (alacaklı) bulunabilmektedir. İşte bu durum tahsilde tekerrüre neden olabilir. Çünkü bu aşamada maddi hukuka göre hak sahibi olsa bile gerçek hamilin, iptal edilen senede dayalı takip talebinde bulunabilmesi mümkün değildir. Ancak uygulamada bunun aksi yönünde pek çok içtihat bulunmaktadır. Nitekim bu husus Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na da intikal etmiş ve doktrinde ittifakla kabul edilen iptal kararının kaldırılmasının gerekli olduğuna karar verilmiştir. Ancak bunun icra takibinin ileri aşamalarında değil, daha takip talebinde bulunulduğunda yapılması gerekmektedir. Hukuki sorun, iptal kararıyla teşhis fonksiyonu kaldırılan senede dayalı takip yapılması ve çözüm olarak sunulan iptal kararının kaldırılmasının ise henüz yaygınlaşmamış olmasıdır. Bunun önündeki en büyük engel ise iptal kararının çekişmesiz yargı işi olması ve kanunda aksi belirtilmedikçe kesin hüküm teşkil etmeyeceğidir. Çalışmada özetle bu husus incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kambiyo Senetleri
• Zıya
• İptal
• Hamil
• Gerçek Hamil

Initiating Enforcement Proceedings Despite the Cancellation Decision in Bills of Exchange

Öz

In bills of exchange, there is a very strong link between the right and the instrument. However, if the instrument is canceled due to its loss, this link is broken, and the right can be asserted even without the instrument. Nevertheless, since the cancellation decision is a non-contentious judicial matter, the court only formally identifies the rightful owner. Therefore, after a cancellation decision, two different rightful owners (creditors) may emerge: one based on a court decision and the other on substantive law. This situation can lead to duplicate collection. This is because, at this stage, even if the actual holder is the rightful owner according to substantive law, it is not possible for them to file a claim based on the cancelled instrument. However, there are many precedents to the contrary in practice. Indeed, this issue has been brought before the General Assembly of Civil Chambers of the Court of Cassation, and it has been decided that the annulment of the cancellation decision, which is unanimously accepted in doctrine, is necessary. However, this should be done when the claim is filed, not in the later stages of the enforcement proceedings. The legal problem lies in the fact that enforcement proceedings are conducted on the basis of an instrument whose identification function has been removed by the cancellation decision, while the proposed solution—the annulment of the cancellation decision—has not yet become widespread. The greatest obstacle to this is that the cancellation decision constitutes a non-contentious judicial matter and does not constitute res judicata unless otherwise provided by law. This study briefly examines this issue.

Anahtar Kelimeler

• Bills of Exchange
• Loss
• Cancellation
• Holder
• Legitimate Holder

Kaynakça

1. KAYNAKÇA Aydın, Alihan. “Hakkında Ödemeden Men Kararı Verilen Çek İcra Takibine Konu Edilebilir Mi? –Yargıtay 12. HD’nin İçtihadının Eleştirisi”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 30/132 (2017), 147-164.
2. Baumbach, Adolf und Hefermehl, Wolfgang und Casper, Matthias. Wechselgesetz Scheckgesetz (Recht des Zahlungsverkehrs mit AGB-Banken/Scheckbedingungen und einer Einführung in das Wertpapierrecht). München: C.H.Beck 2020.
3. Bozkurt, Tamer. Kıymetli Evrak Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2021.
4. Bülow, Peter. Wechselgesetz Scheckgesetz (mit AGB-Sparkassen, AGB Banken, AGB Postbank und Scheckbedingungen Kommentar). München: C.H.Beck, 2013.
5. Eryiğit, Harun. “Kambiyo Senetlerinde İptal Kararının İptali ve Sonuçları”, Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 18/212 (2023): 129-173.
6. Esenkar, Burhanettin. Çekin Ziyaı Özellikle Çalınma Hali, Ankara: Adalet Yayınevi, 2007.
7. Gültekin, Özkan. Kıymetli Evrakın Ziyaı ve İptali. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2002.
8. Hanife Öztürk (Dirikkan), Hanife. Kıymetli Evrakın Ziyaı ve İptali. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 1990. Hirş, Ernst, Ticaret Hukuku Dersleri. İsmail Akgün Matbaası, 1948.

9. Honsell, Heinrich und Vogt, Nedim Peter und Watter, Rolf. Wertpapierrecht (Basler Kommentar). Basel: Helbing Lichtenbahn Verlag, 2012.
10. Karayalçın, Yaşar. Ticaret Hukuku III (Ticari Senetler, Kambiyo Senetleri) (Ankara: Sevinç Matbaası 1970). Kınacıoğlu, Naci. Kıymetli Evrak Hukuku. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, 1999.
11. Kırca, İsmail ve Kendigelen, Abuzer. Kıymetli Evrak Hukuku (Genel Esaslar, Kambiyo Senetleri). İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2019.
12. Kuru, Baki. İcra ve İflas Hukuku El Kitabı. Ankara: Adalet Yayınevi, 2013.
13. Mersin, Bilge Utkan. Kambiyo Senetlerinin Zayi Olması ve İptali. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2025.
14. Oskay, Mustafa ve Koçak, Coşkun ve Deynekli, Adnan ve Doğan, Ayhan. İİK Şerhi. Ankara: Turhan Kitabevi, 2007.
15. Önder, Mustafa Öndül, Çekin İptali. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2019.
16. Özekes, Muhammet (Pekcanıtez, Hakan ve Atalay, Oğuz ve Sungurtekin Özkan, Meral). İcra ve İflas Hukuku. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018.
17. Öztan, Fırat. Kıymetli Evrak Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi, 1997.
18. Poroy, Reha ve Tekinalp, Ünal. Kıymetli Evrak Hukuku Esasları. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2018.
19. Pulaşlı, Hasan. Kıymetli Evrak Hukukunun Esasları. Ankara: Adalet Yayınevi, 2021.
20. Seven, Vural ve Yılmaz, Gülşah. “Kambiyo Senetlerinin Zıyaı Halinde İptal Talebi Nedeniyle Verilen Ödeme Yasağı Kararı İle İlgili Uygulamada Yaşanan Sorunlar”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 34/158 (2022): 257-286.
21. Sezer, Ahmet. Kıymetli Evrakın Zayi Olması ve İptal Davası. Ankara: Adalet Yayınevi, 2007.
22. Sönmez, Melih. “Kambiyo Senetlerinin Zıyaı Nedeniyle Alınan İptal Kararı ve Bu Kararın Senet İle İlgisi Olan Taraflar Arasındaki İlişkilere Etkisi”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 34/159 (2022): 439-474.
23. Uyar, Talih ve Uyar, Alper ve Uyar, Cüneyt. İcra Hukukunda Kambiyo Senetleri. Ankara: Bilge Yayınevi, 2013. Ülgen, Hüseyin ve Helvacı, Mehmet ve Kaya, Arslan ve Nomer Ertan, Nedret Füsun. Kıymetli Evrak Hukuku, İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2021.
24. Ünal, Ahmet Cemil. “Kıymetli Evrakın Zıyaı ve İptali”, Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10/1 (2024): 25-44.
25. YARGI KARARLARI
26. 1. Yargıtay 11. HD, 3148/10540, T. 04.06.2014 [İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2014 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018) 515].
27. 2. Yargıtay 11. HD, E. 5674, K. 8724, T. 05.11.2001 (Poroy ve Tekinalp (n 6) 123, dn. 4’ten naklen).
28. 3. İstanbul BAM 12. HD, E. 2022/2340, K. 2026/543, T. 26.03.2026 (https://emsal.uyap.gov.tr/ Erişim Tarihi 25 Eylül 2026).
29. 4.Yargıtay HGK, E. 2002/443, K. 2002/474, T. 05.06.2002, < www.lexpera.com.tr> Erişim Tarihi 01 Ocak 2026.
30. 5. Yargıtay 11. HD, 3200/9241, T. 14.05.2014 (İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2014 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018) 485].
31. 6. İstanbul BAM 12. HD, E. 2022/1054, K. 2025/809 (https://emsal.uyap.gov.tr/ Erişim Tarihi 25 Eylül 2026).
32. 7. Yargıtay 11. HD, 5623/12782, T. 03.07.2014 (İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2014 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018) 514.
33. 8. Denizli BAM 4. HD, E. 2026/872, K. 2026/1234, T. 21.05.2026 (https://emsal.uyap.gov.tr/ Erişim Tarihi 25 Eylül 2026).
34. 9. Yargıtay 11. HD, E. 2016/11761, K. 2018/3544, T. 14.05.2018 (İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay Hukuk ve Ceza Dairelerinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2018 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2019) 426].
35. 10. Yargıtay 11. HD, E. 2016/13076, K. 2018/823, T. 07.02.2018 < https://karararama.yargitay.gov.tr/> Erişim Tarihi 07 Aralık 2025. 11. Yargıtay 11. HD, 2699/9228, T. 14.05.2014 [İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2014 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018) 516.
36. 12. Yargıtay 11. HD, 13875/20283, T. 23.12.2014 [İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2014 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018) 508.
37. 13. Yargıtay 11. HD, 2015-8776/3417, T. 28.03.2016 (İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2015-2016 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018) 529.
38. 14. Yargıtay 12. HD, E. 2014/20532, K. 2014/27504, T. 17.11.2014 < https://karararama.yargitay.gov.tr/> Erişim Tarihi 29 Temmuz 2026.
39. 15. Yargıtay 12. HD, 991/3908, T. 05.03.2007 [Mustafa Oskay, Coşkun Koçak, Adnan Deynekli ve Ayhan Doğan, İİK Şerhi (Ankara: Turhan Kitabevi, 2007), 4269.
40. 16. Yargıtay 12. HD, 14752/18180, T. 03.10.2006 [Mustafa Oskay, Coşkun Koçak, Adnan Deynekli ve Ayhan Doğan, İİK Şerhi (Ankara: Turhan Kitabevi, 2007), 4312.
41. 17. Yargıtay 11. HD, E. 2021/8888, K. 2023/3203, T. 23.05.2023 (< https://karararama.yargitay.gov.tr/> Erişim Tarihi 24 Eylül 2026).
42. 18. Yargıtay 12. HD, E. 2022/10840, K. 2023/3348, T. 15.05.2023 (< https://karararama.yargitay.gov.tr/> Erişim Tarihi 24 Eylül 2026).
43. 19. Yargıtay 11. HD, E. 2016/8376, K. 2016/7358, T. 19.09.2016 < https://karararama.yargitay.gov.tr/> Erişim Tarihi 29 Temmuz 2026.
44. 20. Yargıtay 11.HD, 12603/18412, T. 26.11.2014 [İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2014 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018) 509-510].
45. 21. Yargıtay 11. HD, 1980/8321, T. 16.06.2015 [İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2015-2016 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018) 536-537].
46. 22. Yargıtay 11. HD, 2014-15389/1671, T. 11.02.2015) (İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2015-2016 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018) 548].
47. 23. Yargıtay 11. HD, E. 2016/11761, K. 2018/3544, T. 14.05.2018 [İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay Hukuk ve Ceza Dairelerinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2018 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2019) 426.
48. 24. Yargıtay 11. HD, E. 2016/9290, K. 2018/2598, T. 11.04.2018 (İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay Hukuk ve Ceza Dairelerinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2018 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2019) 429-430).
49. 25. Yargıtay 11. HD, E. 2016/8417, K. 2018/1736, T. 07.03.2018 [İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay Hukuk ve Ceza Dairelerinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2018 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2019) 431-432].
50. 26. Yargıtay 11. HD, E. 2016/6180, K. 2018/397, T. 17.01.2018 (İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay Hukuk ve Ceza Dairelerinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2018 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2019) 433-434].
51. 27. Yargıtay 11. HD, 8403/14873, T. 30.09.2014 [İÜHF Ticaret Hukuku Anabilim Dalı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Türk Ticaret Kanununa İlişkin Kararları 2014 (İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018) 519-520].
52. 28. İstanbul BAM 13. HD, E. 2023/981, K. 2026/158, T. 29.01.2026 (https://emsal.uyap.gov.tr/ Erişim Tarihi 25 Eylül 2026).