Türkiye’nin Düzey-1 Bölgelerinde İntihara Uyarlanmış Kuznets Eğrisi

Öz

Kişinin kendini kasıtlı olarak öldürmesi olarak tanımlanan intiharın psikolojik, sosyal ve ekonomik birçok nedeni bulunmaktadır. İntihar dünyada tüm ülke ve bölgelerin ortak bir toplumsal sorunudur. Bu sebeple intihar sorunu incelenirken bölgesel farklılıkların özellikle göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Çalışmada Türkiye’nin 12 Düzey-1 bölgelerinde 2013-2023 dönemi için İntihara Uyarlanmış Kuznets Eğrisi çerçevesinde kişi başına gelirin intihar üzerindeki etkisinin iki aşamalı sistem GMM dinamik panel veri yöntemiyle araştırılması amaçlanmaktadır. Çalışmada intihar bağımlı değişken, kişi başına GSYH bağımsız değişken, istihdam ve boşanma kontrol değişkenlerdir. İntiharı temsilen kaba intihar hızı, kişi başına geliri temsilen kişi başına GSYH, istihdamı temsilen 15 yaş ve üzeri toplam istihdam oranı, boşanmayı temsilen kaba boşanma hızı kullanılmıştır. Çalışmada incelenen Türkiye’de Düzey-1 bölgelerine kişi başına gelir ve intihar literatüründe daha önce rastlanılmamıştır. Diğer taraftan literatürde intihar-gelir ilişkisini Kuznets Eğrisi çerçevesinde inceleyen çalışmalar da sınırlıdır. Bu doğrultuda intihar ve gelir ilişkisini güncel bir yaklaşım olan İntihara Uyarlanmış Kuznets Eğrisinin geçerliliği çerçevesinde ele almak çalışmanın diğer çalışmalardan farklılaşmasını sağlamaktadır. Çalışmada güçlü ve güvenilir tahminler veren iki aşamalı sistem GMM kullanılmıştır ve tahmin sonuçlarına göre, Türkiye’de 12 Düzey-1 bölgelerinde İntihara Uyarlanmış Kuznets Eğrisi çerçevesinde kişi başına gelir ve intihar arasında ters U ilişkisinin olduğu tespit edilmiştir. Buna göre Düzey-1 bölgelerinde kişi başına gelir belli bir eşik düzeyine kadar intiharı artırmakta, bu eşik düzeyinden sonra kişi başına gelirdeki artış intiharı azaltmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İntihara Uyarlanmış Kuznets Eğrisi
• İntihar
• Kişi Başına Gelir
• Sistem GMM Dinamik Panel Veri Analiz
• Düzey-1 Bölgeleri

Suicidal Kuznets Curve in Level-1 Regions of Türkiye

Öz

Suicide, defined as the deliberate act of taking one's own life, has numerous psychological, social and economic causes. Suicide is a common social problem in all countries and regions around the world. For this reason, regional differences must be taken into particular consideration when examining the issue of suicide. This study aims to investagate the effect of per capita income on suicide within the framework of the Suicidal Kuznets Curve in 12 Level-1 regions of Türkiye over the period 2013-2023 using the two-stage system GMM dynamic panel data method. In the study, suicide is the dependent variable, per capita GDP is the independent variable, and employment and divorce are the control variable. The crude suicide rate was used to represent suicide, GDP per capita was used to represent income per capita, the total employment rate for those aged 15 and over was used to represent employment, and the crude divorce rate was used to represent divorce. The Level-1 regions of Türkiye examined in the study have not been encountered before in the per capita income and suicide literature. On the other hand, studies examining the suicide-income relationship within the framework of the Kuznets Curve are also limited in the literature. In this regard, examining the relationship between suicide and income within the framework of the validity of the Suicide-Adapted Kuznets Curve, a contemporary approach, distinguishes this study from others. In the study, the two-stage GMM was used, which provide robust and reliable estimates, and according to the two-stage GMM estimation results, it has been determined that there is an inverted U relationship between per capita income and suicide within the framework of the Suicidal Kuznets Curve in 12 Level-1 regions of Türkiye. Accordingly, per capita income increases suicide up to a certain threshold level, and after this threshold level, an increase in per capita income decreases suicide in Level-1 regions.

Anahtar Kelimeler

• Suicidal Kuznets Curve
• Suicide
• Per Capita Income
• System GMM Dynamic Panel Data Analysis
• Level-1 Regions.

Kaynakça

1. Aksu, L. (2018), İşsizlik, Suç, Boşanma, İntihar Oranları ile İktisadi Büyüme İlişkisinin; Nedensellik Testleri ile Analizi: Türkiye Örneği. İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi, 5(2), 58-100.
2. Akyüz, H. E. (2023), Yapısal Kırılmalı Durağanlık Testi ve Granger Nedensellik Analizi: Türkiye’de Kadın İntihar Oranının Ekonomik Değişkenler ile İlişkisi. E. İ. Çevik ve B. Kırcı Altınkeski içinde, Granger Nedensellik Sınamasında Yeni Yaklaşımlar (s. 19-35). Gaziantep: Özgür Yayınları.
3. Andrés, A. R. ve Halicioglu, F. (2010), Determinants of Suicides in Denmark: Evidence from Time Series Data. Health Policy, 98(2-3), 263-269.
4. Andres, A. R., Halicioglu, F. ve Yamamura, E. (2011), Socio-Economic Determinants of Suicide in Japan. The Journal of Socio-Economics, 40(6), 723-731.
5. Antonakakis, N. ve Collins, A. (2018), A Suicidal Kuznets Curve?. Economics Letters, 166, 90-93.
6. Arellano, M. (2003), Panel Data Econometrics. New York: Oxford University Press.
7. Arellano, M. ve Bover, O. (1995), Another Look at the Instrumental Variable Estimation of Error-Components Models. Journal of Econometrics, 68(1), 29-51.
8. Asevedo, E., Ziebold, C., Diniz, E., Gadelha, A. ve Mari, J. (2018), Ten-Year Evolution of Suicide Rates and Economic Indicators in Large Brazilian Urban Centers. Current Opinion in Psychiatry, 31(3), 265-271.

9. Barth, A., Sögner, L., Gnambs, T., Kundi, M., Reiner, A. ve Winker, R. (2011), Socioeconomic Factors and Suicide: An Analysis of 18 Industrialized Countries for the Years 1983 through 2007. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 53(3), 313-317.
10. Berk, M., Dodd, S. ve Henry, M. (2006), The Effect of Macroeconomic Variables on Suicide. Psychological Medicine, 36(2), 181-189.
11. Blundell, R. ve Bond, S. (1998), Initial Conditions and Moment Restrictions in Dynamic Panel Data Models. Journal of Econometrics, 87, 115-143.
12. Cai, Z., Chen, M., Ye, P. ve Yip, P. S. (2022), Socio-Economic Determinants of Suicide Rates in Transforming China: A Spatial-Temporal Analysis from 1990 to 2015. The Lancet Regional Health–Western Pacific, 19, 1-12.
13. Cellini, R. (2023), Suicide and the Economy: A Regional Analysis of Italy. Journal of Applied Economics, 26(1), 1-12.
14. Claveria, O. (2022), Modelling the Dynamic Interaction between Economic Uncertainty, Growth, Unemployment and Suicide. AQR–IREA, 06, 1-20.
15. Çıraklı, Ü. (2019), Türkiye’de Ekonomik Göstergeler ile İntihar Hızı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Ekonometrik Bir Analiz. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 3(6), 218-227.
16. Delikanlı, A. ve Telek, C. (2023), İntihar, Gelir Düzeyi ve Yükseköğretim Mezunu Hükümlüler Arasındaki İlişki. Uygulamalı Ekonomi ve Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 20-42.
17. Duchalska, A. K. (2023), Analysis of the Impact of Socio-Economic Factors on the Number of Suicide Cases in European Countries. Przegląd Statystyczny Statistical Review, 70(3), 18-36.
18. Durğun, F. ve Durğun, B. (2017), İntihar-Gelir İlişkisi: Türkiye İçin Nedensellik Analizi. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(14), 398-416.
19. Durkheim, E. (1897), Le Suicide, 26.07.2025 tarihinde https://monoskop.org/images/0/01/Durkheim_%C3%89mile_Le_suicide_1897.pdf adresinden alındı.
20. Dündar, Ö. (2022), İntihar Davranışının Sosyoekonomik Nedenleri: OECD Ülkeleri İçin Panel Veri Analizi. İçinde İktisadi, Mali ve Finansal Uygulamaların Ampirik Sonuçları-İktisat Uygulamaları (s. 439-455). Ankara: Gazi Yayınevi.
21. Dündar, Ö. ve Sağır, Z. (2022), Yükseköğretim Mezunlarının İntihar Davranışının Ekonomik Boyutu: Dinamik Panel Veri Analizi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 21(1), 41-58.
22. Filbert, R. (2019), The Effect of the Economy on Suicide Rates. The Park Place Economist, 27(1), 36-42.
23. Fountoulakis, K. N., Kawohl, W., Theodorakis, P. N., Kerkhof, A. J., Navickas, A., Höschl, C., … ve Lopez-Ibor, J. (2014), Relationship of suicide rates to economic variables in Europe: 2000–2011. The British Journal of Psychiatry, 205(6), 486-496.
24. Gültekin, Ö. F. ve Emsen, Ö. S. (2023), A Socioeconomic Perspective on Suicide Cases: Studies on a Group of Middle-Income Countries. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 41, 78-90.
25. Hamermesh, D. S. ve Soss, N. M. (1974), An Economic Theory of Suicide. Journal of Political Economy, 82(1), 83–98.
26. Hidayati, A. (2018), The Economic of Suicide: An Empirical Study of World Forty Countries with the Highest Suicide Rate. University of Brawijaya, Universitas Brawijaka, Malang, 1-21.
27. Jalles, J. T. ve Andresen, M. A. (2015), The Social and Economic Determinants of Suicide in Canadian Provinces. Health Economics Review, 5(1), 1-12.
28. Kalender, S., Senol, O. ve Kisi, M. (2024), Measuring the Effect of Economic Indicators of Low and Middle-Income Countries on Suicide Rates by Using Panel Data Analysis Method. Journal of Human Behavior in the Social Environment, 34(1), 105-118.
29. Kavaklı, M. (2023), Türkiye’de İntiharın Sosyo-Ekonomik ve Sosyo-Psikolojik Belirleyicileri: Düzey 2 İçin Bir Panel Veri Çözümlemesi. Bursa Uludağ Journal of Economy and Society, 42(1),55-71.
30. Kaya Ay, M. (2025), The Socioeconomic Determinants of Suicide in OECD Countries. Kafkas University Economics and Administrative Sciences Faculty KAUJEASF, 16(31), 1-35.
31. Kızılgöl, Ö., Öndes, H. ve Uluaba, Ş. (2024), İntihar Oranlarının Panel Veri ile Analizi: OECD Ülkeleri Örneği. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(1), 146-163.
32. Kõlves, K., Milner, A. ve Värnik, P. (2013), Suicide Rates and Socioeconomic Factors in Eastern European Countries after the Collapse of the Soviet Union: Trends between 1990 and 2008. Sociology of Health & Illness, 35(6), 956-970.
33. Lee, D. W., Hong, Y. C., Yun, J. Y., Nam, S. H. ve Lee, N. (2025), Economic Growth and Suicide Rates: Differential Accumulated Effects. PLoS One, 20(7), 1-13.
34. Liang, A. ve Su, E. (2022), Does Money Buy Enough Happiness: Investigating the Relationship between Income and Suicide Rates. Honors in Management, 8, 1-14.
35. Magnusson, S. (2008), Is the Effect of Income on the Suicide Rate always Negative? A Test of Barnes' Theory. Stockholm University Department of Sociology, 1-36.
36. Neumayer, E. (2003), Are Socioeconomic Factors Valid Determinants of Suicide? Controlling for National Cultures of Suicide with Fixed-Effects Estimation. Cross-Cultural Research, 37(3), 307-329.
37. Neumayer, E. (2003), Socioeconomic Factors and Suicide Rates at Large-Unit Aggregate Levels: A Comment. Urban Studies, 40(13), 2769-2776.
38. Okada, K. ve Samreth, S. (2013), A Study on the Socio-Economic Determinants of Suicide: Evidence from 13 European OECD Countries. The Journal of Socio-Economics, 45, 78-85.
39. Okşak, Y., Koyuncu, C. ve Yılmaz, R. (2023), The Long-Run Analysis of the Association between Macroeconomic Variables and Suicide: The Case of Turkic-Speaking Countries in Central Asia. Central Asian Survey, 42(3), 597-616.
40. Pandey, M. K. ve Kaur, C. (2009), Investigating Suicidal Trend and its Economic Determinants: Evidence from India. ASARC Working Paper, 08, 1-20.
41. Rajkumar, A. P., Senthilkumar, P., Gayathri, K., Shyamsundar, G. ve Jacob, K. S. (2015), Associations between the Macroeconomic Indicators and Suicide Rates in India: Two Ecological Studies. Indian Journal of Psychological Medicine, 37(3), 277-281.
42. Roodman, D. (2006), How to Do xtabond2: An Introduction to “difference” and “system” GMM in Stata. Center for Global Development, 103, 1-44.
43. Saraçoğlu, S. ve Gültekin, Ö. F. (2021), İntihara Uyarlanmış Kuznets Eğrisi: Türkiye İçin Bölgesel Bir Analiz. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28, 101-130.
44. Sher, L. (2006). Per Capita Income is Related to Suicide Rates in Men but not in Women. Journal of Men's Health and Gender, 3(1), 39-42.
45. Şenol, O. ve Akbulut, F. (2023), Examination of the Relationship between Macroeconomic Indicators and Suicide Rate of High-Income Group Countries. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 14(39), 899-911.
46. Topal, M. H. ve Hayaloğlu, P. (2017), Farklı Gelişmişlik Düzeylerinde Kurumsal Kalitenin Çevre Performansı Üzerindeki Etkisi: Ampirik Bir Analiz. Sosyoekonomi, 25(32), 189-212.
47. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025), 15.07.2025 tarihinde https://www.tuik.gov.tr/ adresinden alındı.
48. Varol, Z. C. ve Karagöz, K. (2020), Affective Socioeconomic Factors on Suicide in Turkey: An Econometric Analysis. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(Özel Sayı), 260-280.
49. World Health Organization (WHO). (2025), 26.07.2025 tarihinde https://www.who.int/health-topics/suicide#tab=tab_1 adresinden alındı.
50. Yamamura, E. (2010), The Different Impacts of Socio-Economic Factors on Suicide between Males and Females. Applied Economics Letters, 17(10), 1009-1012.
51. Yamasaki, A., Sakai, R. ve Shirakawa, T. (2005), Low Income, Unemployment, and Suicide Mortality Rates for Middle-Age Persons in Japan. Psychological Reports, 96(2), 337-348.
52. Yin, H., Xu, L., Shao, Y., Li, L. ve Wan, C. (2016), Relationship between Suicide Rate and Economic Growth and Stock Market in the People’s Republic of China: 2004–2013. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 12, 3119-3128.
53. Ying, Y. H. ve Chang, K. (2009), A Study of Suicide and Socioeconomic Factors. Suicide And Life-Threatening Behavior, 39(2), 214-226.
54. Zhang, J., Ma, J., Jia, C., Sun, J., Guo, X., Xu, A. ve Li, W. (2010), Economic Growth and Suicide Rate Changes: A Case in China from 1982 to 2005. European Psychiatry, 25(3), 159-163.