Dinî Yönelim ve Psikolojik Dayanıklılık İlişkisinde Cesaret Erdeminin Aracı Rolü: Yetişkinler Üzerine Nicel Bir Araştırma

Amaç: Bu araştırmanın amacı, dinî yönelim ile psikolojik dayanıklılık arasındaki ilişkide cesaret erdeminin aracılık rolünü incelemektir. Dinî yönelim, yaşamın zorluklarını anlamlandırmada manevi bir dayanak sunarken; psikolojik dayanıklılık, stresli olaylar karşısında kendini toparlayabilme kapasitesini ifade eder. Değerleri savunarak harekete geçmeyi sağlayan cesaretin, bu iki değişken arasında köprü kuracağı öngörülmüştür. Bu çalışma, din psikolojisi ve pozitif psikolojiyi erdem temelli yaklaşımla buluşturarak literatüre özgün bir katkı sunmayı hedeflemektedir.

Yöntem: Bu çalışma, nicel araştırma yöntemi ve ilişkisel tarama modeli kullanılarak Şubat–Eylül 2022 tarihleri arasında yürütülmüştür. Evreni, Türkiye’de yaşayan 18-50 yaş arası yetişkin bireyler oluşturmakta; örneklemi ise Ankara ve İstanbul’da yaşayan 549 kişi (189 erkek, 360 kadın; X̄= 31) temsil etmektedir. Veriler; Kişisel Bilgi Formu, Yeniden Yapılandırılmış Dinî Yönelim Ölçeği, Cesaret Ölçeği ve Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği aracılığıyla çevrim içi ve basılı form kullanılarak toplanmıştır. Analizlerde bağımsız örneklem t-testi, ANOVA, Pearson korelasyon, regresyon ve Hayes Process Macro analizleri kullanılmıştır.

Bulgular: Araştırma bulguları, dinî yönelim, cesaret ve psikolojik dayanıklılık değişkenleri arasında anlamlı ilişkiler bulunduğunu ortaya koymaktadır. Korelasyon analizleri incelendiğinde, içsel dinî yönelim ile psikolojik dayanıklılık arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=,257; p<,001). Bu bulgu, içselleştirilmiş bir dinî yönelimin bireylere yaşamın zorlukları karşısında anlam, umut ve manevi güç sağlayarak psikolojik dayanıklılığı artırdığını göstermektedir. Benzer şekilde, içsel dinî yönelim ile cesaret arasında da pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=,195; p<,001). Dışsal dinî yönelim ile psikolojik dayanıklılık arasında da pozitif ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r=,186; p<,001). Buna karşın, dışsal dinî yönelim ile cesaret arasında korelasyon düzeyinde anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (r=,065; p>,001). Araştırmada en güçlü ilişkinin ise cesaret ile psikolojik dayanıklılık arasında olduğu görülmüştür (r=,418; p<,001). Regresyon analizleri, korelasyon bulgularını büyük ölçüde desteklemektedir. İçsel dinî yönelimin psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisi pozitif ve anlamlı bulunmuş (β=,257; p<,001) ve bu değişkenin psikolojik dayanıklılıktaki toplam varyansın %6,4’ünü açıkladığı belirlenmiştir. Benzer biçimde, içsel dinî yönelimin cesaret üzerinde de anlamlı ve pozitif bir yordayıcı etkisi olduğu saptanmıştır (β=,206; p<,001). Bu sonuç, içsel dinî yönelimin bireyleri değer temelli davranışlara yönelterek cesaret duygusunu beslediğine işaret etmektedir. Dışsal dinî yönelimin psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisi de pozitif ve anlamlı olmakla birlikte, bu etkinin içsel dinî yönelime kıyasla daha düşük düzeyde olduğu görülmüştür (β=,186; p<,001). Öte yandan, dışsal dinî yönelimin cesaret üzerindeki yordayıcı etkisinin, beklenilenin aksine, içsel dinî yönelime göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir (β=,237; p<,001). Son olarak, cesaretin psikolojik dayanıklılığı yordama gücü diğer değişkenlere kıyasla daha yüksek bulunmuş (β=,441; p<,001) ve cesaretin psikolojik dayanıklılıktaki varyansın %19,3’ünü açıkladığı tespit edilmiştir. Aracılık analizi sonuçları ise cesaretin, içsel dinî yönelim ile psikolojik dayanıklılık arasındaki ilişkide kısmi aracı rol üstlendiğini göstermektedir. Bu bulgu, dinî yönelimin psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisinin bir bölümünün cesaret üzerinden dolaylı olarak gerçekleştiğini ortaya koymaktadır. Dışsal dinî yönelim modelinde ise cesaretin aracı rolü istatistiksel olarak anlamlı bulunmamış; bootstrap güven aralığı alt ve üst sınır değerlerinin aynı yönde olmaması nedeniyle bu dinî yönelim türünde cesaretin dolaylı bir etki yaratmadığı saptanmıştır.

Sonuç: Araştırmanın sonucuna göre cesaret erdemi, kişinin psikolojik dayanıklılığını güçlendiren temel bir içsel kaynak olarak öne çıkmaktadır. Cesaret, kişinin inanç, değer ve amaçlarını eyleme dönüştürme kapasitesini artırarak, belirsizlik ve zorluklar karşısında kararlılıkla hareket etmesini sağlar. Bu yönüyle cesaret, dinî yönelimin kişide oluşturduğu anlam, umut ve güven duygularını davranışsal düzeye taşıyan bir köprü işlevi görmektedir. Sonuçlar, kişinin güçlü yanlarının inanç sistemlerinin eyleme dönüştürülmesini sağlayan karakter güçlerinden beslendiğini göstermektedir. Bu doğrultuda bulgular güncel psikoloji literatüründeki travma sonrası büyüme, anlam arayışı ve pozitif başa çıkma yaklaşımlarıyla uyumludur. Genel olarak değerlendirildiğinde, bu çalışma cesareti, kişinin psikolojik dayanıklılığını güçlendiren ve dindarlığın etkisini somutlaştıran temel bir erdem olarak konumlandırmaktadır.

Purpose: The present study aims to investigate the mediating role of the virtue of courage in the relationship between religious orientation and psychological resilience. While religious orientation provides a spiritual foundation for the comprehension and management of life's challenges psychological resilience is defined as an individual's capacity for recuperation in the face of stressful or challenging life events. The hypothesis that courage, which enables individuals to take action by defending their values against threatening or risky situations, serves as a bridge between these two variables. The present study aims to make an original contribution to the existing literature on the subject by integrating the fields of psychology of religion and positive psychology through a virtue-based approach.

Method: The present study was conducted using a quantitative research method and a relational survey model. The population under scrutiny consists of adults aged 18–50 living in Turkey, and the sample is represented by 549 individuals (189 males, 360 females) living in Ankara and Istanbul. The data were collected between February and September 2022 using a Personal Information Form, the Reconstructed Religious Orientation Scale, the Courage Scale, and the Psychological Resilience Scale. Independent samples t-test, ANOVA, Pearson correlation, regression, and Hayes Process Macro analyses were utilized for data analysis.

Findings: The findings of the research indicate the presence of a significant relationship between religious orientation, courage, and psychological resilience. The results of the correlation analysis indicate a positive and statistically significant relationship between intrinsic religious orientation and psychological resilience (r=,257, p<,001). This finding suggests that an internalized form of religiosity enhances individuals’ psychological resilience by providing meaning, hope, and spiritual strength in the face of life’s difficulties. In similar vein, a positive and significant relationship was identified between intrinsic religious orientation and courage (r=,195, p<,001). A positive and significant relationship was also identified between extrinsic religious orientation and psychological resilience (r=,186, p<,001). However, no significant relationship was found at the correlational level between extrinsic religious orientation and courage (r =,065, p>,001). The strongest relationship observed in the study was between courage and psychological resilience (r=,418, p<,001). The results of the regression analyses largely support the correlational findings. The present study sought to investigate the impact of intrinsic religious orientation on psychological resilience. The findings indicated a positive and significant relationship (β=,257, p<,001), with intrinsic religious orientation accounting for 6.4% of the variance in psychological resilience. Likewise, intrinsic religious orientation was a significant and positive predictor of courage (β=,206, p<,001), indicating that intrinsic religiosity fosters courage by orienting individuals toward value-based behaviors. While the impact of extrinsic religious orientation on psychological resilience was found to be positive and significant, it was observed to be weaker in comparison to intrinsic religious orientation (β=,186, p<,001). In contrast to predictions, the predictive effect of extrinsic religious orientation on courage was found to be stronger than that of intrinsic religious orientation (β=,237,p<,001). Finally, the variable of courage demonstrated the strongest predictive power for psychological resilience among all variables (β=,441, p<,001), accounting for 19.3% of the variance in psychological resilience. The findings of the mediation analysis suggest that courage functions as a partial mediator in the association between intrinsic religious orientation and psychological resilience. This finding suggests that part of the effect of intrinsic religious orientation on psychological resilience operates indirectly through courage. In the extrinsic religious orientation model, the mediating role of courage was not statistically significant; as the lower and upper bounds of the bootstrap confidence interval were not in the same direction, it was determined that courage did not exert an indirect effect for this type of religious orientation.