Fârâbî’nin Felsefî Sisteminde İlm-i Medenî, Kelâm ve Fıkıh İlişkisi
Öz
Bu makale Fârâbî’nin felsefî sisteminde kelâm ve
fıkıh ilmini incelemektedir. Bu iki ilim İslâm düşüncesinin geleneksel ilimler
sınıflandırmasında büyük oranda dinî-İslâmî ilimler başlığı altında sıralanmış
ve tahlil edilmiştir. Fârâbî ise ilimleri öncelikle nazarî akıl ve amelî akıl
zemininde nazarî felsefe ve amelî felsefe olarak genel bir bölümlemeye tabi
tutmuş; dil bilimi, mantık, matematik, fizik ve ilahiyatı nazarî ilimler, ev
ekonomisi, ahlak ve siyaseti ise amelî ilimler şeklinde kümelendirmiştir. Amelî
felsefe kapsamındaki anılan ilimler ise ilm-i medenî üst başlığı altında tetkik
etmiştir. Fârâbî, ilkeleri, metotları ve konuları bakımından ilm-i medenî
kapsamındaki ilimleri evrensel ve tümel ilimler olarak telakki etmiş, kelam ve
fıkıhı ise bunlara yardımcı ilimler olarak konumlandırmıştır. Bu bağlamda bu
makale, öncelikle Fârâbî’nin kelâm ve fıkıh ilmine dair yaptığı tanımları, kelamcı
ve fıkıhçı için belirlenmiş şart ve nitelikleri ve bu iki ilmin yöntemlerini
irdelemiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aristoteles, Retorik, çev. Mehmet H. Doğan, İstanbul:1995.
- Aydın, Mehmet, Müslümanların Hıristiyanlığa Karşı Yazdığı Reddiyeler ve Tartışma Konuları, Konya: 1989.
- Aydınlı, Yaşar, “Fârâbî’de İlm-i Kelam ve Fıkıh”, Uluslararası Fârâbî Sempozyumu Bildirileri, ed. F. Terkan, Ş. Korkut, Ankara: 2005, ss.25-45.
- Bodéüs, Richard, The Political Dimensions of Aristotle’s Ethics, Trans. by Jan Edward Garrett, New York: 1993.
- Colmo, Cristopher A., Breaking With Athens, Alfarabi as Founder, New York: 2005.
- van Ess, Josef, “Al-Fârâbî and Ibn al- Rewandî”, Hamdard Islamicus, III: 4, ss.1-15.
- van Ess, Josef, “İslam Kelamı’nın Başlangıcı”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, çev. Şaban Ali Düzgün, 2000, ss.399-423.
- Görgün, Tahsin, “Kur’an ve Fıkıh”, İlahi Sözün Gücü, İstanbul: 2003.
- Fârâbî, Fusûl Münteze’a, nşr. Fevzî M. Neccâr, Beyrut:1986, Fusulu’l-medeni, çev. Hanifi Özcan, İzmir: 1987.
- Fârâbî, İhsâu’l-Ulûm, nşr. Ali Bumelham, Beyrut:1996, İlimlerin Sayımı, çev. Ahmet Arslan, Anka-ra: 2011.