İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (4-8. Sınıf) Öğretim Programında Aidiyet Duygusu
Öz
Bu çalışma, İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (4-8. Sınıf) öğretim programında aidiyet duygusunun kuramsal temellerini, program içeriğine yansımalarını ve kapsamını incelemeyi hedeflemektedir. Aidiyet duygusu, bireyin kendini bir gruba, topluluğa, değer sistemine, inanca, mekâna ait hissetmesi, bu yapılar ile duygusal, bilişsel ve davranışsal açılardan bağ kurması şeklinde tanımlanmaktadır. Özellikle çocukluk döneminde sağlıklı kimlik oluşumu, sosyal ve duygusal gelişim için belirleyici bir role sahiptir. Bu bağlamda çalışmada, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli doğrultusunda hazırlanan 2024 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretim programının aidiyet duygusunun gelişimine katkısı program bileşenleri ekseninde incelenmiştir. Çalışma nitel araştırma yaklaşımı doğrultusunda tasarlanmış olup veri toplama yöntemi olarak doküman incelemesi kullanılmıştır. Çalışma kapsamında Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (4–8. sınıf) öğretim programı ayrıntılı şekilde incelenmiş; elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analizi kullanılarak çözümlenmiştir. Programda yer alan öğrenme alanları ve öğrenme çıktıları tematik kodlamaya tabi tutulmuştur; varoluşsal (inanç), dini, toplumsal, kültürel-tarihsel ve mekânsal aidiyet olmak üzere beş temel tema belirlenmiştir. Öğrenme alanları ile çıktılar içerik ve işlev bakımından ilgili aidiyet türüyle ilişkilendirilerek değerlendirilmiştir. Bulgular incelendiğinde öğretim programında varoluşsal (inanç) aidiyeti temasının yoğun şekilde yer aldığı görülmüştür. Yaratılış, Allah-insan ilişkisi, kader inancı, peygamber sevgisi, ümmet bilinci ve ahiret inancı gibi temel konuların ise öğrencilerde aidiyet duygusunun gelişimini destekleyen temel içerikler olduğu tespit edilmiştir. Programın bilişsel öğrenme ile duyuşsal ve sosyal öğrenme alanlarını da kapsadığı; empati, saygı, sorumluluk ve birlikte yaşama bilinci gibi değerlerin içselleştirilmesine katkı sağladığı anlaşılmıştır. Programın mevcut yapısı çocukların kendi inanç ve değerlerini anlamlandırmaları, içselleştirmeleri ve sosyal ortamlarda paylaşmaları ve aidiyet duygusu geliştirmelerine imkân tanımaktadır. Bulgular değerlendirildiğinde, öğretim programının aidiyet duygusunu çok boyutlu bir yapıda ele aldığı, farklı aidiyet türleri aracılığıyla çok katmanlı bir biçimde yapılandırıldığı görülmüştür. Bununla birlikte aidiyet türlerinin program içerisindeki dağılımı incelendiğinde, varoluşsal (inanç) ve dini aidiyet türlerinin daha baskın olduğu diğer aidiyet türlerinin ise görece sınırlı düzeyde program içerisinde temsil edildiği dikkat çekmektedir. Bu durum, programın aidiyet gelişimine yönelik güçlü yönleriyle birlikte geliştirilmesi gereken yönlerinin de bulunduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, 2024 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (4-8. Sınıf) öğretim programının öğrencilerin kimlik gelişimi ve aidiyet duygusunun oluşumunda önemli bir potansiyele sahip olduğu belirlenmiştir. Bu potansiyelin uygulamada pedagojik bütünlük ile desteklenmesi, sağlıklı ve dengeli kimlik gelişiminin teşvik edilmesi önem arz etmektedir. Bununla birlikte aidiyet türlerinin program içerisinde öğrenme alanları ve çıktılar ekseninde dağılımının dengeli olmadığı, bazı öğrenme alanları ve çıktıların aidiyet bilinci kazandırmada daha ön planda olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda din eğitiminde aidiyet temelli pedagojik yaklaşımların güçlendirilmesi ve öğretim süreçlerinin yalnızca bilgi aktarımı ile sınırlı kalmayarak öğrencinin anlam kurmasını destekleyen yöntem ve tekniklerin kullanılması gerekmektedir. Programda aidiyet türlerinin öğrencinin anlam kurma süreçlerini destekleyecek şekilde yapılandırılması, öğretim süreçleri içerisinde yalnızca bilgi aktarımıyla sınırlı kalınmayarak öğrencinin içselleştirme süreçlerini destekleyen yöntem ve tekniklerin kullanılması ve tüm aidiyet türlerinin dengeli biçimde program içerisine entegre edilmesi önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Etik Beyan
Kaynakça
- Akın, Mahmut H. Toplumsallaşma Sözlüğü. Konya: Çizgi Kitabevi, 2011.
- Akkaş Baysal, Emine ve Kerim Kırat. “Eğitim Programları ve Öğretim Alanında Yapılan Yüksek Lisans Tezlerinin İçerik Analizi (2019-2021)”. Uluslararası Bilim ve Eğitim Dergisi 5/2 (Ağustos 2022), 113–132. https://doi.org/10.47477/ubed.1059232
- Aksakal, Aykut. John Dewey’in Eğitim Felsefesinde Deneyim Kavramı. Adana: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
- Akyürek, Süleyman. Din Öğretimi. Ankara: Nobel Yayıncılık, 6. Basım, 2016.
- Aldridge, Jill M. vd. “Students’ Perceptions of School Climate as Determinants of Wellbeing, Resilience and Identity”. Improving Schools 19/1 (2016), 1-22. https://doi.org/10.1177/1365480215612616
- Anderman, Eric M. “School Effects on Psychological Outcomes During Adolescence”. Journal of Educational Psychology 94/4 (2002), 795-809.
- Arslan Gedik, Nuriye. 2024 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi (4–8. Sınıf) Öğretim Programının Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Beceriler Çerçevesi Açısından İncelenmesi. Malatya: İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
- Asher, Steven R. - Paquette, Julie A. “Loneliness and Peer Relations in Childhood”. Current Directions in Psychological Science 12/3 (2003), 75-78.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Din Eğitimi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
15 Eylül 2026
Gönderilme Tarihi
1 Nisan 2026
Kabul Tarihi
17 Ağustos 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 2
