A Review of Studies on Teachers’ Program Literacy and Teaching Motivation

Yıl 2026, Cilt: 25 Sayı: 1, 160 - 176, 28.01.2026

Kaan Salgut , Hale Yetim

https://doi.org/10.17755/esosder.1713111

Öz

This study was conducted to examine the body of scientific research on teachers’ program literacy and teaching motivation. The study was completed through an in-depth analaysis of the works identified via a comprehensive literature review. The findings were derived from the analysis of the accessed studies. A total of 21 articles and theses related to program literacy, published between 2019 and 2024, were examined. The results obtained from the research were interpreted and presented in percentage (%) and frequency (f) tables. The analysis indicated that the majority of the studies were conducted using quantitative methods, with teacher participants generally selected without differentiation by subject area, and various scales employed as data collection tools. Most of the examined studies were articles (18), while a smaller number were theses (3). Document analysis revealed that there is a lack of master’s and doctoral level thesis studies on curriculum literacy and teaching motivation, and that research based on specific subject areas is limited. These findings underscore the need for further research to fill these gaps and to contribute to the advancement of the field.

Anahtar Kelimeler

Curriculum literacy , Teaching motivation , Document Analysis , Educational Sciences

Öğretmenlerin Program Okuryazarlığı ve Öğretme Motivasyonlarına İlişkin Yapılan Araştırmaların İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, öğretmenlerin program okuryazarlığı ve öğretme motivasyonlarına ilişkin yapılan bilimsel araştırmaları incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışma, literatür taraması sonucu ulaşılan çalışmaların detaylı biçimde ele alınarak analiz edilmesiyle tamamlanmıştır. Bulgular ulaşılan çalışmalar analiz edilerek elde edilmiştir. 2019-2024 yılları arasında yayınlanmış program okuryazarlığı ile ilgili toplam 21 makale ve tez incelenmiştir. Araştırma sonucunda ortaya çıkan bulgular anlamlandırılarak yüzde (%) ve frekans (f) tablolarına aktarılarak sunulmuştur. Araştırma sonucunda incelenen çalışmaların büyük bir kısmının nicel yöntemlerle yapıldığı, çalışma grubu olarak çoğunlukla branş ayrımına gitmeksizin öğretmenlerin seçildiği ve çeşitli ölçeklerin veri toplama aracı olarak kullanıldığı sonucuna varılmıştır. Çalışmaların büyük bir kısmının makale (18), az sayıda ise tez çalışması (3) olduğu görülmüştür. Doküman analizi sonucunda, alanda öğretim programı okuryazarlığı ve öğretme motivasyonu konularında yüksek lisans ve doktora düzeyinde tez çalışmalarının yetersiz olduğu ve branş bazlı araştırmaların yapılmadığı belirlenmiştir. Bu durum, alandaki eksikliğin giderilmesi ve gelecekte yapılacak araştırmalara katkı sağlanması amacıyla yeni çalışmalara ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Program okuryazarlığı , Öğretme motivasyonu , Doküman Analizi , Eğitim Bilimleri

Kaynakça

• Adom, D., Mensah, J. A., & Dake D. A. (2020). Test, measurement, and evaluation: Understanding and use ofthe concepts in education. International Journal of Evaluation and Research in Education (IJERE), 9(1), 109-119.
• Arıkıl, G., & Yorgancı, B. (2012, Haziran). Öğretmenlerin, öğretmen adaylarının ve öğrencilerin motivasyonu algılama farklılıkları. X. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi, Niğde Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Niğde
• Ary, D., Jacobs, L. C., & Sorensen, C. (2010). Introduction to research in education. 8th edition. Wadsworth: Cengage Learning.
• Ayık, A., & Ataş, Ö. (2012). Öğretmenlerin motivasyon düzeyleri ile örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 18(3), 369–390.
• Aynas, N. (2024). Program Okuryazarlık Alanında Yapılan Araştırmaların İncelenmesi – Bir İçerik Analizi. Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, 17(99), 69-86. ( https://jasstudies.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=75366 )
• Berg, B. L., & Lune, H. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (Çev. H. Aydın). Eğitim Yayınevi.
• Bolat, Y. (2017). Eğitim Programı Okuryazarlığı Kavramı ve Eğitim Programı Okuryazarlığı Ölçeği. Electronic Turkish Studies, 12(18).
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40.
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40
• Çetinkaya, S. & Tabak, S. (2019). Öğretmen adaylarının eğitim programı okuryazarlık yeterlilikleri. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 38(1), 296-309.
• Dağ, Ş. (2021). Öğretmenlerin program okuryazarlıkları ve öğretme motivasyonlarının incelenmesi (Yayınlanmamış Yüksek lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi). Tez No: 701331.
• Demirdağ, M. C., & Taşgın, A. Okul Öncesi Öğretmenlerinin Program Okuryazarlığı ve Öğretim Programı Farkındalıkları Arasındaki İlişki. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 13(3), 1035-1052. (https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4034773 )
• Erdamar, F. S. (2020). Sınıf öğretmenlerinin program okuryazarlık algıları ve ilkokul yöneticilerinin öğretmenlerin program okuryazarlık becerisine yönelik algılarının ilerlemeci felsefe bağlamında analizi (Yayınlanmamış doktora tezi). Fırat Üniversitesi, Elâzığ
• Erdem, S., & Yücel Toy, B. (2023). Program Okuryazarlığı Öz-Yeterlik Ölçeği (POKÖYÖ): Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 11(88), 991-1005
• Erman, E., Şahin, S., & Altın, M. (2023). Öğretme motivasyonu ile eğitim programı okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 19(2), 245–262.
• Ertürk, S. (1991). Eğitimde Program Geliştirme.Ankara:Meteksan Yayınları Fer, S. (2015). Öğretim tasarımı. Anı Yayıncılık.
• Göktaş, Y., Küçük, S., Aydemir, M., Telli, E., Arpacık, Ö., Yıldırım, G., & Reisoğlu, İ. (2012). Türkiye’de eğitim teknolojileri araştırmalarındaki eğilimler: 2000-2009 dönemi makalelerinin içerik analizi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(1), 177-199. ( https://dergipark.org.tr/en/pub/education/issue/82176/1412208 )
• Gül, G. (2007). Okuryazarlık Sürecinde Aile Katılımının Rolü. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 8(01), 17-32. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000105 Hidayati, N., & Irmawati, F. (2020). Multimedia based on science environment technology and society: The needs analysis human anatomy physiology learning. JPBIO (Jurnal Pendidikan Biologi), 5(2), 223-233.
• Hu, Z. F. (2006). Educational measurement and evaluation (2nd ed.). Guangdong Higher Education Press
• Husna, N., Zulfahita, Z., Mulyani, S., & Rahman, S. (2020). Reading Literacy, Mathematical Literacy, and Self-Confidence of Junior High School Students in Singkawang. JETL (Journal Of Education Teaching and Learning), 5(2):253. DOI:10.26737/jetl.v5i2.1986.
• Johnson, D. (2017). The Role of Teachers in Motivating Students to Learn. BU Journal of Graduate studies ineducation, 9(1),46-49. (https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1230415.pdf)
• Kahramanoğlu, R. (2019). Öğretmenlerin Öğretim Programı Okuryazarlığına Yönelik Yeterlik Düzeyleri Üzerine Bir İnceleme. Journal of International Social Research, 12(65).
• Kale, S. (2021). Öğretmenlerin program okuryazarlıkları ve öğretme motivasyonlarının incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Sabahattin Zaim Üniversitesi
• Kiliç-Çakmak, E., Çebi, A., Mihçi, P., Günbatar, M. S., & Akçayir, M. (2013). A content analysis of educational technology research in 2011. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 106, 74-83.
• Kuyubaşıoğlu, R. M. (2020). Öğretmenlerin eğitim programı okuryazarlıklarının incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Liew, J. & McTigue, E. M. (2010). Educating the whole child: The role of social and emotional development inachievement and school success. L. E. Kattington (Eds.) Handbook of Curriculum Development (pp. 465-478). Nova Sciences Publishers. (PDF) İki Önemli Öğretmenlik Mesleği Yeterliği: Eğitim Programı Okuryazarlığı ve Eğitim Programı Liderliği.
• Longhurst, M. J. (2016). Curriculum renewal in a small island state: stabilization and early recovery phases ofreconstruction. International Education Journal: Comparative Perspectives,15(4),66-85
• McBrien, J. L., & Brandt, R. (Eds.). (1997). The language of learning: A guide to educational terms. ASCD.
• Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation (2nd ed.). Jossey-Bass.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). SAGE Publications.
• Msaedeh, R. (2019). Levels of educational goals used by teachers in the light of some variables in A mmandirectorate of education in Jordan. International Education Studies, 12(1),103-113.
• Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25, 54-67. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020
• Saban, A., & Ersoy, A. (2019). Nitel araştırma desenleri. Anı Yayıncılık.
• Saracaloğlu, A. S. (1991). Fen ve edebiyat fakülteleri öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları. İzmir Birinci Ulusal Eğitim Kongresi Bildirileri, 25(27), 565-569.
• Sozbilir, M., Kutu, H., & Yasar, M. D. (2012). Science education research in Turkey: A content analysis of selected features of published papers. In Science education research and practice in Europe (pp. 341-374). Brill.
• Stoyanova, S., & Yovkov, L. (2016). Educational objectives in e-learning. International Journal of Humanities. Social Sciences and Education, 3(9), 8-11.
• Theobald, M. A. (2006). Increasing student motivation: Strategies for middle and high school teachers. Thousand Oaks, CA: Corwin Press. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Güncel Türkçe Sözlük [okuryazar]. Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr/
• Uzunçam, M., Erdoğan, H., & Özkan, E. (2024). Öğretmenlerin Özdüzenleme Becerileri Öğretme Motivasyonları ve Program Okuryazarlığı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Literatür İncelemesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 11(1), 420-455.
• Wilson, M. (2018). Making measurement important for education: The crucial role of classroom assessment.Educational Measurement: Issues and Practice, 37(1), 5-20.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yorgancı, B. A. (2011). Öğretmenlerin, öğretmen adaylarının ve öğrencilerin motivasyonu algılama farklılıkları (Yayınlanmamış Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi).