Öğretmen Adaylarının Çokkültürlü Eğitime İlişkin Öz Değerlendirmelerinin İncelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 25 Sayı: 2 , 305 - 327 , 30.04.2026

Bahar Özet , Tringa Shpendı Şirin , Neşe Duran

https://doi.org/10.17755/esosder.1793844

https://izlik.org/JA62SD92MF

Öz

Çokkültürlülük, farklı kimliklerin bir arada varlığını kabul eden ve çeşitliliğe saygıyı esas alan bir anlayış olarak günümüzde önem kazanmaktadır. Eğitimde çokkültürlülük, bireysel farklılıkların gözetilmesini, kapsayıcı öğretim stratejilerinin uygulanmasını ve kültürel çeşitliliğe duyarlı öğrenme ortamlarının oluşturulmasını gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının çokkültürlü eğitime yönelik öz değerlendirmelerini incelemek ve çokkültürlü bir eğitim ortamında ders içeriği, planı ve öğretim teknikleri hazırlarken önem verdikleri hususları ortaya koymaktır. Yapılan araştırmada 2023-2024 akademik yılında İstanbul’da bulunan dört özel üniversitenin lisans son sınıfında öğrenim gören 133 kadın erken çocukluk dönemi öğretmen adayı uygun örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Araştırma, karma yöntem desenlerinden eş zamanlı üçgenleme yaklaşımıyla yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde “Kişisel Bilgi Formu”, Büyükşahin-Çevik, Güzel-Yüce ve Yavuz tarafından geliştirilen “Kültüre Duyarlı Öğretmen Adayları Öz-Değerlendirme Ölçeği” ve “Çokkültürlü Eğitim ile İlgili Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu” kullanılmıştır. Nicel veriler SPSS 27 programı ile analiz edilmiş, nitel veriler ise içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Nicel bulgular, kitap okuma durumuna göre tutum boyutunda anlamlı farklılıklar olduğunu, ancak bilgi ve öğretim süreci boyutlarında farklılık bulunmadığını göstermiştir. Nitel bulgular, öğretmen adaylarının çokkültürlü eğitim ortamlarında sınıf dışı etkinliklerin çeşitlendirilmesine, bireysel ve grupla öğretim tekniklerinin birlikte kullanımına, farklı kültürlere hitap eden materyallerin ders içeriklerine dâhil edilmesine ve değerler eğitiminin önemine dikkat ettiklerini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Çokkültürlülük , çokkültürlü eğitim , kültürel çeşitlilik , öğretim teknikleri.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Destekleyen Kurum

İstanbul Aydın Üniversitesi

Examining Teacher Candidates' Self-Evaluations Regarding Multicultural Education

https://izlik.org/JA62SD92MF

Öz

Multiculturalism, which accepts the coexistence of diverse identities and emphasizes respect for diversity, is gaining increasing importance today. In education, multiculturalism requires the consideration of individual differences, the implementation of inclusive teaching strategies, and the creation of culturally responsive learning environments. In this context, the aim of the present study is to examine teacher candidates’ self-assessments regarding multicultural education and to identify the aspects they prioritize when preparing lesson content, plans, and teaching techniques for a multicultural classroom environment. In the study, 133 female early childhood teacher candidates who were studying in the final year of their undergraduate studies at four private universities in Istanbul in the 2023-2024 academic year were selected using the convenience sampling method. The study was conducted through the concurrent triangulation design, one of the mixed-methods approaches. Data were collected using the “Personal Information Form,” the “Culturally Responsive Teacher Candidates Self-Assessment Scale” developed by Büyükşahin-Çevik, Güzel-Yüce, and Yavuz, and the “Semi-Structured Interview Form on Multicultural Education.” Quantitative data were analyzed using SPSS 27, while qualitative data were evaluated through content analysis. Quantitative findings indicated significant differences in the attitude dimension according to participants’ book-reading status on multicultural education, while no significant differences were found in the knowledge and instructional process dimensions. Qualitative findings showed that teacher candidates emphasized diversifying extracurricular activities, combining individual and group teaching techniques, integrating materials that address different cultures into lesson content, and underlining the importance of values education in multicultural classroom environments.

Anahtar Kelimeler

Multiculturalism , multicultural education , cultural diversity , teaching techniques.

Etik Beyan

It is hereby declared that scientific and ethical principles were adhered to during the preparation of this study and that all studies used as references are listed in the bibliography.

Destekleyen Kurum

Istanbul Aydın University

Kaynakça

• Abdullah, A. C. (2009). Multicultural education in early childhood: Issues and challenges. Journal of International Cooperation in Education, 12(1), 159-175.
• Ameny-Dixon, G. M. (2004) Why multicultural education is more important in higher education now than ever: a global perspective, International Journal of Scholarly Academic Intellectual Diversity Vol 6, (1) pp1-12.
• Aydın-Çakır, A., & Türkeş- Kılıç, S. (2021). Bilimsel çalışmalarda karma yöntem nasıl kullanılır?. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (42), 1-15. https://doi.org/10.30794/pausbed.802568
• Banks, J. A. (1993). Multicultural education: Historical development, dimensions, and practice. Review of research in education, 19, 3-49. https://doi.org/10.2307/1167339
• Banks, J. A. & Banks, A. M. (1995) Equity Pedagogy: An Essential Component of Multicultural Education Theory into Practice, Vol. 34, No. 3, Culturally Relevant Teaching (Summer, 1995), pp. 152-158. https://doi.org/10.1080/00405849509543674
• Banks, J.A. (2001). Approaches to multicultural curriculum reform. In Multicultural education: Issues and perspectives, 4th ed., ed. J.A. Banks and C.M. Banks, 225–46. New York: Wiley
• Büyükşahin-Çevik, G., Güzel-Yüce, S. & Yavuz, G. (2016). Öğretmen Adayları için Çok Kültürlü Eğitime Duyarlılık Ölçeği. Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 25, Sayı 3, 103-116.
• Çevik, G. B., Yüce, S. G., & Yavuz, G. (2016). Öğretmen adayları için çok kültürlü eğitime duyarlılık ölçeği: bir geçerlik ve güvenirlik çalışması. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(3), 103-116.
• Cırık, G. (2008). Çok kültürlü eğitim ve yansımaları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 34, 27-40.
• Clark, C. (2002). Effective multicultural curriculum transformation across disciplines. Multicultural Perspectives, 4(3), 37-46. https://doi.org/10.1207/S15327892MCP0403_7
• Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2021). Araştırma tasarımı. Nobel Yayıncılık.
• Danacı, M. Ö., Eran, N., Çetin, Z., Pınarcık, Ö., & Bahtiyar, M. (2016). The preschool teachers’ attitudes about education of multiculturalism. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 3(2), 73-86.
• Demircioğlu, E., & Özdemir, M. (2014). Pedagojik formasyon öğrencilerinin çok kültürlü eğitime yönelik tutumlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 15(1), 211-232. https://doi.org/10.12984/eed.22924
• Elias, A., & Mansouri, F. (2023). Towards a critical transformative approach to inclusive intercultural education. Journal of multicultural discourses, 18(1), 4-21. doi:https://doi.org/10.1080/17447143.2023.2211568
• Erbaş, Y. H. (2019). A qualitative case study of multicultural education in Turkey: Definitions of multiculturalism and multicultural education. International Journal of Progressive Education, 15(1), 23-43.
• Erbaş, Y. H. (2023). Lisans düzeyinde çokkültürlü eğitim dersinin öğretmen adaylarının tutumlarına ve görüşlerine etkisinin değerlendirilmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 12(1), 222-236.
• Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to Design and Evaluate Research in Education (7th Ed.). New York: McGraw-Hill.
• Gorski, P. C. (2010). Stages of multicultural school transformation. EdChange. Retrieved.
• Görmez, E. (2019). Sosyal bilgiler dersini almış ortaokul öğrencilerinin farklılıklara saygı konusundaki görüşleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(5), 2077-2088. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3315
• Han, H. S., & Thomas, M. S. (2010). No child misunderstood: Enhancing early childhood teachers’ multicultural responsiveness to the social competence of diverse children. Early Childhood Education Journal, 37, 469-476. http://doi.org/10.1007/s10643-009-0369-1 I şıkçı, H., & Köç, A. (2018). Ortaokul öğrencilerinin farklılıklara saygı değerini edinimleri ve yabancı uyruklu öğrencilerle uyum becerileri. Journal of Innovative Research in Social Studies, 1(1), 38-51.
• Işıkçı Başkaya, G., Alisinanoğlu, F., Demircan, H. Ö., & Tahta, F. (2020). Erken çocukluk dönemi öğretmenlerinin çok kültürlülüğe dair bakış açıları ve uygulamaları üzerine bir inceleme. https://10.24130/eccd-jecs.1967202042223
• Karadağ, Y., & Özden, D. Ö. (2020). Çokkültürlü eğitim ortamlarına geleceğin sosyal bilgiler öğretmenlerini hazırlamak: Öğretmen adaylarının çokkültürlü yeterlikleri. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 39(2), 179-201. https://doi.org/10.7822/omuefd.764913
• Karakaş, H., & Erbaş, Y. H. (2018). Öğretmen adaylarının çokkültürlü deneyimleri ve (Türkiye’deki) kültürel ve sosyal gruplara yönelik düşünceleri. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(9), 59-81.
• Karasar, N. (2008). Bilimsel araştırma yöntemi. (18. Baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
• MacPhee, D., Oltjenbruns, K. A., Fritz, J. J., & Kreutzer, J. C. (1994). Strategies for infusing curricula with a multicultural perspective. Innovative Higher Education, 18, 289-309.
• Makoelle, T. M. (2018). Multiculturalism through transformative teaching and learning approaches. Integratıng Multıcultural Educatıon Into The Currıculum For Decolonısatıon, 61-72.
• Merriam, S. B. (2013). Qualitative Research: A Guide to Design and Implementation. Jossey-Bass.
• Miles, M. B., ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An Expanded Sourcebook. Sage. Thousand Oaks, CA
• Özbilen, F. M., Canbulat, T., & Hamurcu, H. (2020). Öğretmenlerin çokkültürlülük algıları ile sınıf içi istenmeyen öğrenci davranışlarına yönelik tutumlarının değerlendirilmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 28(4), 1867-1881. https://doi.org/10.24106/kefdergi.4142
• Phoon, HS, Abdullah, MNLY & Abdullah, AC (2013). Çok kültürlü erken çocukluk eğitimi: Malezya'daki uygulamalar ve zorluklar. Avustralya Eğitim Araştırmacısı, 40 , 615-632.
• Polat, S. (2009). Öğretmen adaylarinin çok kültürlü eğitime yönelik kişilik özellikleri. International Online Journal of Educational Sciences, 1(1).
• Polat, S. (2012). Okul müdürlerinin çok kültürlülüğe ilişkin tutumları. Hacettepe üniversitesi eğitim fakültesi dergisi, 42(42), 334-343.
• Rosado C. (2010). What makes a school multicultural? Department of Urban Studies. Philadelphia: Eastern University
• Sanders, K. E., Molgaard, M., & Shigemasa, M. (2019). The relationship between culturally relevant materials, emotional climate, ethnic composition and peer play in preschools for children of color. Journal for Multicultural Education, 13(4), 338-351. https://doi.org/10.1108/JME-02-2019-0014
• Schoorman, D., & Bogotch, I. (2010). Moving beyond ‘diversity’to ‘social justice’: the challenge to re‐conceptualize multicultural education. Intercultural Education, 21(1), 79-85. https://doi.org/10.1080/14675980903491916
• Starkey, H. (2021). Classroom counternarratives as transformative multicultural citizenship education. Multicultural Education Review, 13(3), 229-244.
• Strickland, D. L. (2018). Factor relating to the multicultural efficacy and attitudes of teachers (Unpublished doctoral dissertation). Georgia Southern University, Statesboro.
• Teddlie, C. & Tashakkori, A. (2003). The past and future of mixed methods research: From data triangulation to mixed model designs. Handbook of mixed methods in social and behavioral research, 671-701.
• Tunalı, S. B., Gözü, Ö. & Özen, G. (2016). Nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin bir arada kullanılması “karma araştırma yöntemi”. Kurgu, 24(2), 106-112.
• Ukpokodu, O. N. (2003). Teaching multicultural education from a critical perspective: Challenges and dilemmas. Multicultural Perspectives: An Official Journal of the National Association for Multicultural Education, 5(4), 17-23. https://doi.org/10.1207/S15327892MCP0504_4
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri [Qualitative research methods in the social sciences]. Ankara: Seçkin yayıncılık.
• Yusof, N. M., Abdullah, A. C., & Ahmad, N. (2015). Multicultural education practices in Malaysian preschools with multiethnic or monoethnic environment. International Journal of Multicultural and Multireligious Understanding, 1(1). http://dx.doi.org/10.18415/ijmmu.v1i1.7