Öğretmenlerin Örgütsel Adalet Algıları ile Sınıf İçi Adalet Davranışları İlişkisi

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, öğretmenlerin okul yönetimine yönelik örgütsel adalet algıları ile sınıf içi adalet davranışları arasındaki ilişkinin düzeyini ve bu değişkenlerin çeşitli demografik faktörlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modelinin kullanıldığı çalışmanın örneklemini, İstanbul ilinde görev yapan ve kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen 316 öğretmen oluşturmaktadır. Veriler, "Sosyal Adalet Liderliği Ölçeği" ve "Öğretmenlerin Sınıf İçi Demokratik Davranışları Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Analiz sonuçları, öğretmenlerin örgütsel adalet algıları ile sınıf içi adalet davranışları arasında pozitif yönlü, yüksek düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğunu kanıtlamıştır. Yapılan analizler, okul yönetiminin adalet uygulamalarının, öğretmenlerin sınıf içindeki adaletli davranışlarındaki toplam varyansın %68’ini açıkladığını ortaya koymuştur. Demografik değişkenler açısından; kadro statüsü ve mesleki kıdemin adalet algıları üzerinde belirleyici bir rol oynadığı, kadrolu ve kıdemli öğretmenlerin adalet algılarının anlamlı derecede daha yüksek olduğu saptanmıştır. Bulgular, okul yönetiminde tesis edilen adalet ikliminin sızma etkisi (trickle-down effect) aracılığıyla sınıf ortamına yansıdığını ve öğrencilerin karşılaştığı adalet ortamını doğrudan şekillendirdiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Örgütsel adalet
• Sınıf içi adalet
• Sosyal adalet liderliği
• Sızma etkisi

Etik Beyan

Yıldız Teknik Üniversitesi Rektörlüğü Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu’nun 02.12.2025 tarih ve 2025.12 sayılı yazısı ile etik açıdan uygun görülmüştür. Çalışmada etik ilkelere uygun hareket edilmiştir.

The Relationship Between Teachers' Organizational Justice Perceptions and Their Classroom Justice Behaviors

Öz

The main objective of this research is to examine the level of relationship between teachers' perceptions of organizational justice towards school administration and their classroom justice behaviors, and whether these variables differ according to various demographic factors. Using a correlational survey model from quantitative research methods, the sample of the study consists of 316 teachers working in Istanbul, selected using convenience sampling. Data were collected using the "Social Justice Leadership Scale" and the "Teachers' Classroom Democratic Behaviors Scale". The analysis results demonstrated a positive, high-level, and statistically significant relationship between teachers' perceptions of organizational justice and their classroom justice behaviors. The analyses revealed that the school administration's justice practices explained 68% of the total variance in teachers' fair behaviors in the classroom. Regarding demographic variables, it was found that staff status and professional seniority played a decisive role in justice perceptions, with tenured and senior teachers having significantly higher justice perceptions. The findings indicate that the climate of justice established in school administration is reflected in the classroom environment through the trickle-down effect, directly shaping the sense of justice students encounter.

Anahtar Kelimeler

• Organizational justice
• Classroom justice
• Social justice leadership
• Trickle-down effect

Etik Beyan

The study was deemed ethically appropriate by the Ethics Committee of Social and Human Sciences of Yıldız Technical University Rectorate with letter number 2025.12 dated 02.12.2025 Ethical principles were followed throughout the study.

Kaynakça

1. Adams, J. S. (1965). Inequity in social exchange. In L. Berkowitz (Ed.), Advances in experimental social psychology (Vol. 2, pp. 267–299). Academic Press.
2. Alanoğlu, M. & Demirtaş, Z. (2019). Öğretmenlerin örgütsel adalet algılarının örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 49(1), 1-16. https://doi.org/10.15285/maruaebd.525250
3. Ambrose, M. L., Schminke, M., & Mayer, D. M. (2013). Trickle-down effects of supervisor perceptions of interactional justice: A moderated mediation approach. Journal of Applied Psychology, 98(4), 678. https://doi.org/10.1037/a0032080
4. Antalyalı, Ö.L., & Alparslan A. M. (Ed.). (2022) Jamovi uygulamalı istatistik analizleri: Sosyal bilimcilere yönelik araştırma hikayeleri ile anlatım (2.bs.). Nobel Akademik Yayıncılık
5. Apple, M. W. (2004). Creating difference: Neo-liberalism, neo-conservatism and the politics of educational reform. Educational Policy, 18(1), 12-44. https://doi.org/10.1177/0895904803260022
6. Aryee, S., Chen, Z. X., Sun, L. Y., & Debrah, Y. A. (2007). Antecedents and outcomes of abusive supervision: Test of a trickle-down model. Journal of Applied Psychology, 92(1), 191–201. https://doi.org/10.1037/0021-9010.92.1.191
7. Aryee, S., Hsiung, H.-H., Jo, H., Chuang, C.-H., ve Chiao, Y.-C. (2023). Servant leadership and customer service performance: testing social learning and social exchange-informed motivational pathways. European Journal of Work and Organizational Psychology, 32(4), 506–519. https://doi.org/10.1080/1359432X.2023.2178905
8. Bernstein, M., & Crosby, F. (1980). An empirical examination of relative deprivation theory. Journal of Experimental Social Psychology, 16, 442-456. https://doi.org/10.1016/0022-1031(80)90050-5

9. Bozkurt, B. (2017). Okul müdürlerinin sosyal adalet liderliği davranışlarına yönelik bir ölçme aracı geliştirme çalışması. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 16(3), 721-732
10. Bozkurt, B. (2022). The relationship between social justice leadership and organizational citizenship behaviours. Participatory Educational Research, 9(2), 88-102. https://doi.org/10.17275/per.22.30.9.2
11. Brooks, J. S., Jean-Marie, G., Normore, A. H., & Hodgins, D. W. (2007). Distributed leadership for social justice: Exploring how influence and equity are stretched over an urban high school. Journal of School Leadership, 17(4), 378–408. https://doi.org/10.1177/105268460701700402
12. Büyükkaragöz, S. ve Kesici, Ş. (1996). Öğretmenlerin hoşgörü ve demokratik tutumları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 2(3), 353-365.https://izlik.org/JA25MJ27DB
13. Büyüköztürk, Ş. (2014). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (20. baskı). Pegem Akademi.
14. Capper, C. A., Theoharis, G., & Sebastian, J. (2006). Toward a framework for preparing leaders for social justice. Journal of Educational Administration, 44(3), 209-224. https://doi.org/10.1108/09578230610664814
15. Cebiroğlu, K., Kılınçaslan, N., Çetin, K., & Apaka, N. (2023). Ücretli öğretmenlerin kadrolu öğretmen ve okul yöneticileriyle ilişkileri üzerine nitel bir araştırma. Balkan and Near Eastern Journal of Social Sciences, 9(3), 56-64.
16. Chory-Assad, R. M. (2002). Classroom justice: Perceptions of fairness as a predictor of student motivation, learning, and aggression. Communication Quarterly , 50(1) , 58–77. https://doi.org/10.1080/01463370209385646
17. Cohen, J. (1992). A power primer. Psychological Bulletin, 112(1), 155–159. https://doi.org/10.1037/0033-2909.112.1.155
18. Cohen-Charash, Y., & Spector, P. E. (2001). The role of justice in organizations: A meta-analysis. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 86(2), 278-321. https://doi.org/10.1006/obhd.2001.2958
19. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2013). Research methods in education. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203224342
20. Colquitt, J. A., Conlon, D. E., Wesson, M. J., Porter, C. O. L. H., & Ng, K. Y. (2001). Justice at the millennium: A meta-analytic review of 25 years of organizational justice research. Journal of Applied Psychology, 86(3), 425–445. https://doi.org/10.1037/0021-9010.86.3.425
21. Cropanzano, R., & Mitchell, M. S. (2005). Social exchange theory: An interdisciplinary review. Journal of Management, 31(6), 874–900. https://doi.org/10.1177/0149206305279602
22. Çiçek Sağlam, A. & Emir, A. (2018). Öğretmenlerin örgütsel adalet algıları ile motivasyon düzeyleri arasındaki ilişki. Researcher: Social Science Studies, 6(1), 40-56.
23. Demirdağ, S. (2017). Ücretli öğretmen algılarına göre ilkokul yöneticilerinin örgütsel adalet, örgütsel güven ve yıldırma davranışları arasındaki ilişki. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 132-153. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2017.17.28551-304626
24. Demirkaya, H., & Ünal, O. (2017). An investigation of social sciences student teachers’ reflections on contracted teacher practice. International Journal of Social Science Research, 6(1), 24-36.
25. Demirtaş, Z., & Kılıç, Y. (2016). Lise öğretmenlerinin örgütsel adalet ve iş doyumu algıları arasındaki ilişki düzeyleri. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 28, 259-267. https://doi.org/10.14582/DUZGEF.727
26. Deutsch, M. (1975). Equity, equality, and need: What determines which value will be used as the basis of distributive justice?. Journal of Social Issues, 31(3), 137-149. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1975.tb01000.x
27. Folger, R., & Cropanzano, R. (2001). Fairness theory: Justice as accountability. In J. Greenberg & R. Cropanzano (Eds.), Advances in organizational justice (pp. 4-55). Stanford University Press.
28. Furman, G. (2012). Social justice leadership as praxis: Developing capacities through preparation programs. Educational Administration Quarterly, 48(2), 191–229. https://doi.org/10.1177/0013161X11427394
29. Görgülü, H. ve Kazak, E. (2022). Öğretmenlerin örgütsel adalet algıları ile etkili okul algıları arasındaki ilişki. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(84), 2013–2040.https://doi.org/10.17755/esosder.1124640
30. Gwanyo, Y. E., Yusuf, E. B., Talatu, M., & Ambi, B. U. (2025). Effect of organizational justice on job satisfaction of academic staff of Kaduna State tertiary institutions. International Journal of Innovative Research in Arts, Education and Technology, 3(1), 99–111. https://doi.org/10.48028/iiprds/ijiraet.v3.i1.10
31. Hytten, K., & Bettez, S. C. (2011). Understanding education for social justice. Educational Foundations, 25(1-2), 7–24.
32. İş, A. ve Birel, F. K. (2022). Öğretmenlik meslek kanununa ilişkin öğretmen görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(84), 1967–1990.https://doi.org/10.17755/esosder.1141748
33. Jiang, R., Liu, R.-D., Ding, Y., Zhen, R., Sun, Y., & Fu, X. (2018). Teacher justice and students’ class identification: Belief in a just world and teacher-student relationship as mediators. Frontiers in Psychology, 9, 802. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00802
34. Karasar, N. (2023). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar ilkeler teknikler. Nobel Akademik Yayınları.
35. Karadağ, E., Baloğlu, N. ve Yalçınkayalar, P. (2006). İlköğretim okulu yöneticilerinin öğretmenler tarafından algılanan demokratik tutumları ile öğretmenlerin demokratik değerleri üzerine ilişkisel bir araştırma. Değerler Eğitimi Dergisi, 4(12), 65-82.https://izlik.org/JA35KL76TF
36. Kesici, A., Pesen, A., & Oral, B. (2017). Öğretmenlerin sınıf içi demokratik davranışlarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 16(60), 34-45. https://doi.org/10.17755/esosder.289649
37. Khaola, P. P., & Oni, F. A. (2020). The influence of school principals' leadership behaviour and act of fairness on innovative work behaviours amongst teachers. SA Journal of Human Resource Management, 18(0), a1417.https://doi.org/10.4102/sajhrm.v18i0.1417
38. Landau, B. M., & Gathercoal, P. (2000). Creating peaceful classrooms: Judicious discipline and class meetings. Phi Delta Kappan, 81(6), 450–452, 454.
39. Leventhal, G. S. (1980). What should be done with equity theory? New approaches to the study of fairness in social relationships. In Social exchange: Advances in theory and research (pp. 27-55). Boston, MA: Springer US.
40. Masterson, S. S. (2001). A trickle-down model of organizational justice: Relating employees’ and customers’ perceptions of and reactions to fairness. Journal of Applied Psychology, 86(4), 594–604. https://doi.org/10.1037/0021-9010.86.4.594
41. Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Lee, J.-Y., & Podsakoff, N. P. (2003). Common method biases in behavioral research: A critical review of the literature and recommended remedies. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879–903 . https://doi.org/10.1037/0021-9010.88.5.879 Polat, S., & Celep, C. (2008). Ortaöğretim öğretmenlerinin örgütsel adalet, örgütsel güven, örgütsel vatandaşlık davranışlarına ilişkin algıları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 54(54), 307-331.
42. Preiss, D. R., Arum, R., Edelman, L. B., Morrill, C., & Tyson, K. (2016). The more you talk, the worse it is: Student perceptions of law and authority in schools. Social Currents, 3(3), 234-255. https://doi.org/10.1177/2329496515616813
43. Resh, N., & Sabbagh, C. (2017). Sense of justice in school and civic behavior. Social Psychology of Education, 20, 387–409. https://doi.org/10.1007/s11218-017-9375-0
44. Shechtman, Z. (2002). Validation of the Democratic Teacher Belief Scale (DTBS). Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 9(3), 363–377. https://doi.org/10.1080/0969594022000027672
45. Şenol, H., Sönmeyen, S., & Işıktaş, S. (2025). Justice, Citizenship And Trust In Organizations: Perceptions Of Primary School Teachers. SAGE Open, 15(3), 21582440251356777. https://doi.org/10.1177/21582440251356777
46. Tepper, B. J. (2000). Consequences of abusive supervision. Academy of Management Journal, 43(2), 178-190. https://doi.org/10.5465/1556375
47. Theoharis, G. (2007). Social justice educational leaders and resistance: Toward a theory of social justice leadership. Educational Administration Quarterly, 43(2), 221–258. https://doi.org/10.1177/0013161X0629371
48. Tomul, E., Çelik, K., & Taş, A. (2012). Justice in the classroom: Evaluation of teacher behaviors according to students’ perceptions. Eurasian Journal of Educational Research, 48, 59-72. https://eric.ed.gov/?id=EJ1057364
49. Young, L. E., Horan, S. M., & Frisby, B. N. (2013). Fair and Square?: An examination of the relationships among classroom justice and relational teaching messages. Communication Education, 62(4). https://doi.org/10.1080/03634523.2013.800216
50. Yıldızbaş, Y. V., Özkul, R., Doğan, Ü., & Abdurrezzak, S. (2023). Öğretmenlerin örgütsel adalet ile çalıştıkları okulun etkililiğine ilişkin algıları. Trakya Eğitim Dergisi, 13(1), 6