2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programına Göre Hazırlanan 4. Sınıf Ders Kitaplarının Değişim ve Sürekliliği Algılama Becerisi Açısından İncelenmesi

Öz

Değişim ve süreklilik, yaşamımız boyunca algılayabildiğimiz veya algılayamadığımız durumları içerisinden barındırır. Bu algılayış biçimi gerek değişimi fark etmek olsun gerekse sürekliliği kavrayabilmek olsun her zaman yaşamımızda karşılaşacağımız durumları ifade etmektedir. Bu çalışmada, 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı kapsamında Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) onaylı 4. sınıf sosyal bilgiler bir ders kitabında ve iki çalışma kitabında değişim ve sürekliliği algılama becerisinin nasıl ele alındığı incelenmiştir. Bu çalışma, öğrencilerin tarihsel süreçlerdeki değişim ve süreklilik kavramlarını anlamalarını ve bu becerilerini geliştirmelerini destekleyecek yöntem ve içeriklerin belirlenmesine odaklanmıştır. Bu çalışmada ders kitaplarındaki görsel, metin ve etkinliklerdeki eksiklikleri ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Yapılan çalışmada doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini 4. Sınıf düzeyi bir Ferman Yayını 4. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı ve iki MEB yayını 4. sınıf sosyal bilgiler çalışma kitabı oluşturmaktadır. Bu inceleme sayfaların ekran görüntüleri alınarak görsellerdeki metinler ve etkinlikler yorumlanmıştır. Çalışmada, incelenen kitaplardaki değişim ve sürekliliği algılama becerisi kapsamına ve içeriğine uymayan, yanlış anlaşılmalara ve kavram karışıklığına sebep olabilecek ifadeler bulunmuştur ve yorumlanarak açıklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ders Kitabı
• Sosyal Bilgiler
• Beceri
• Değişim ve Süreklilik

Etik Beyan

Araştırma katılımcılar üzerinde yapılmamış ve sadece doküman analizi şeklinde yapıldığından etik kurul beyanına gerek duyulmamıştır.

An Examination of 4th Grade Social Studies Textbooks Prepared in Accordance with the 2018 Social Studies Curriculum in Terms of Perception Skills Regarding Change and Continuity

Öz

Change and continuity encompass situations that we may or may not perceive throughout our lives. This way of perception expresses circumstances that we will always encounter in our lives, whether it involves noticing change or understanding continuity. In this study, it was examined how the skill of perceiving change and continuity is addressed within the scope of the 2018 Social Studies Curriculum in one 4th-grade Social Studies textbook and two workbooks approved by the Ministry of National Education (MoNE). The study focuses on identifying methods and content that will support students in understanding the concepts of change and continuity within historical processes and in developing these skills. The aim of this study is to reveal the deficiencies in visuals, texts, and activities included in the textbooks. The document analysis method was used in the research. The sample of the study consists of one 4th-grade Social Studies textbook published by Ferman Publishing and two 4th-grade Social Studies workbooks published by MoNE. In this review, screenshots of the pages were taken, and the texts and activities in the visuals were interpreted. In the study, expressions that do not comply with the scope and content of the skill of perceiving change and continuity and that may cause misunderstandings and conceptual confusion were identified in the analyzed books, and these were interpreted and explained.

Anahtar Kelimeler

• Textbook
• Social Studies
• Skills
• Change and Continuity

Etik Beyan

Since the research was not conducted on participants and was performed solely through document analysis, an ethical committee statement was not required.

Kaynakça

1. Akbaba, B., Keçe, M., & Erdem, M. (2012). Sosyal bilgiler dersinde çoklu ortam kullanımının öğrencilerin zaman-kronoloji ve değişim-sürekliliği algılama becerilerine etkisi. Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 237–257.
2. Akdağ, H. (2009). İlköğretim 6. ve 7. sınıf sosyal bilgiler öğretim programının öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi (Konya ili örneği). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 1–14.
3. Akpınar, M., & Kaymakçı, S. (2012). Ülkemizde sosyal bilgiler öğretiminin genel amaçlarına karşılaştırmalı bir bakış. Kastamonu Eğitim Dergisi, 20(2), 605–626.
4. Aladağ, H. H. (2024). Tarihî figürlerin psikobiyografisi: Tarihî analizlerde psikolojik yaklaşımların entegrasyonu. Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 9(1), 1–52. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1415401
5. Arslan, E. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51, 395–407. https://doi.org/10.30794/pausbed.1116878
6. Aykırı, K. (2023). 2018 sosyal bilgiler dersi öğretim programının STEAM’e uygunluğu açısından incelenmesi. Temel Eğitim, 20, 51–70.
7. Booth, M. (1994). Cognition in history: A British perspective. Educational Psychologist, 29(2), 61–69. https://doi.org/10.1207/s15326985ep2902_1
8. Canbaba, Z. (2020). Kitap incelemesi: Sosyal bilgilerde beceri eğitimi. Sinerji Uluslararası Alan Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 1(1), 34–39.

9. Coşkun, R. (2009). “Yönetim-organizasyon” ders kitaplarında biçim ve ideoloji. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 4(1), 239–258.
10. Doğan, İ., & Oruç, Ş. (2022). Sosyal bilgiler ders kitaplarında temel beceriler. Uluslararası Ders Kitapları ve Eğitim Materyalleri Dergisi, 5(2), 91–115. https://doi.org/10.53046/ijotem.1175532
11. Doğan, Y., Kabapınar, Y., Zaman, S., & Duman, E. Z. (2023). Sosyal bilimler alan becerileri: Kavram, kapsam ve geliştirilme öyküsü. Millî Eğitim Dergisi, 52(1), 1055–1118. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1309009
12. Gündoğar, F. (2014). Değişen eğitim anlayışı ışığında değişen öğretmen yetiştirme programları üzerine düşünceler. Diyalog Interkulturelle Zeitschrift Für Germanistik, 2(1), 118–127.
13. Güneş, P. D. F. (2013). Görsel okuma eğitimi. Bartın University Journal of Faculty of Education, 2(1), 1–17.
14. Hayırsever, F. (2010). Sosyal bilgiler ders, öğretmen kılavuz ve öğrenci çalışma kitaplarının sosyal bilgiler öğretim programında kazandırılması hedeflenen temel beceriler açısından değerlendirilmesi [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi].
15. Hodkinson, A. (1995). Historical time and the national curriculum. Teaching History, 79, 18–20.
16. Hotaman, D. (2008). Yeni ilköğretim programının kazandırmayı öngördüğü temel becerilerin öğretmen, veli ve öğrenci algıları doğrultusunda değerlendirilmesi [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi].
17. Kabapınar, Y., & Sağlamgöncü, A. (2018). Sosyal bilgiler derslerinde değişim ve sürekliliğin algılanmasında görsel okumanın etkililiği: Bir eylem araştırması. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(9), 48–73. https://doi.org/10.29129/inujgse.398801
18. Kan, Ç., & Boztaş, S. (2023). Harita okuryazarlık becerisiyle ilgili yapılan tez ve makale çalışmalarının incelenmesi (2015–2022). In A. Halilova (Ed.), 4. International Anatolian Scientific Research Congress Proceedings Book (pp. 700–712). IKSAD Publishing House.
19. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
20. Keleş, H. (2021). Ne kadar çok şey değişirse o kadar şey aynı kalır: Değişim ve süreklilik hakkında öğrencilerin düşünmelerini geliştirme (H. Sadık Yılmaz, Çev.). Atlas Sosyal Bilimler Dergisi, 1(8), 6.
21. Kılıçoğlu, G. (2009). Sosyal bilgiler tanımı, dünyada ve ülkemizde gelişimi ve önemi. In M. Safran (Ed.), Sosyal bilgiler öğretimi (ss. 3–16). Pegem Akademi.
22. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 4, 5, 6 ve 7. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı.
23. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı (4, 5, 6 ve 7. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı.
24. Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev.). Nobel Akademi.
25. Meydan Yıldız, S. G. (2018). Kültürün mekânsal değişimler üzerindeki etkisi. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 4(3), 173–184. https://doi.org/10.30855/gjeb.2018.4.3.004
26. Safran, M. (2008). Sosyal bilgiler öğretimi. Pegem Akademi.
27. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227–256. https://doi.org/10.33400/kuje.843306
28. Sel, B. (2020). Sosyal bilgiler dersinde değişim ve sürekliliği algılama becerisinin geliştirilmesine yönelik eşya pedagojisine dayalı bir eylem araştırması [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi].
29. Sömen, T. (2020). Sosyal bilgiler öğretiminde güncel olaylar. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 431–447. https://doi.org/10.33418/ataunikkefd.803302
30. Şimşek, A., & Safran, M. (2006). İlköğretim öğrencilerinde tarihsel zaman kavramının gelişimi. Elementary Education Online, 5(2), 87–109.
31. Tay, B., & Öcal, A. (Eds.). (2008). Sosyal bilgiler öğretimi. Pegem Akademi.
32. Yurdakal, İ. H. (2018). Yaratıcı okuma çalışmalarının ilkokul 4. sınıfta okuma ve yaratıcı düşünme becerilerini geliştirmeye etkisi [Doktora tezi, Pamukkale Üniversitesi].