Türkiye’de Eğitimli Genç İşsizliği ve Aşırı Eğitim Olgusu: Küresel Benzeşme ve Ayrışmalar

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de eğitimli genç işsizliği ve aşırı-eğitim olgusunu küresel benzeşmeler ve ayrışmalar bağlamında irdelemektir. Derleme niteliğindeki çalışma sistematik literatür taraması yöntemiyle yürütülmüştür. Nitel araştırma metodolojisi çerçevesinde seçilen belgelerin sınıflandırılması, okunması, betimlenmesi, yorumlanması ve değerlendirilmesi şeklindeki çözümleme sonucunda ulaşılan sonuçlar şöyledir: Yükseköğretimin yaygınlaşmasıyla birlikte eğitimden işe geçiş sorunu olarak ortaya çıkan aşırı-eğitim olgusu, bireyin yaptığı veya talep ettiği işin gerektirdiğinden fazla eğitimli olması anlamına gelmektedir. Üniversite mezun enflasyonuna bağlı aşırı-eğitim, eğitim ile istihdam arasındaki doğrusal bağı erozyona uğratarak, üniversite diplomasının değerini düşürmektedir. Yükseköğretimdeki büyümenin ekonomik bedeli olarak gösterilen aşırı-eğitim, eğitimli gençlerin diplomalarına uygun iş bulmasını güçleştirirken, bunları sahip oldukları bilgi, beceri ve statüden düşük işlerde çalışmak zoruna bırakmaktadır. “Her ile bir üniversite” politikasının da etkisiyle, gelişmiş ülkelerden yaklaşık kırk yıl gecikmeli olarak Türkiye’ye yansımış olan aşırı-eğitim, yükseköğretimin genişlemesi ve üniversite mezunlarının beceri uyumsuzluğu noktalarında çağdaş dünya ile benzeşmektedir. Türkiye’de yaygın olan, sahip olunan niteliklerden ziyade salt diploma odaklı iş arama ve iş beğenmeme gibi kültürel nedenler, Çin kültürüne benzemektedir. Benzer şekilde Türkiye’de, üniversite mezunlarının beyaz yakalı iş ve kamuda çalışma ısrarı gibi kültürel etmenler noktasında ise Ortadoğu ülkeleriyle benzeşmektedir. Ancak Türkiye, kamu ağırlıklı istihdam yapısının bir sonucu olarak öğretmen işsizliği noktasında, aşırı-eğitimin küresel görünümünden ciddi biçimde ayrışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Aşırı eğitim
• Eğitimli genç işsizliği
• Beyaz yakalı işsizliği
• Türkiye’de aşırı-eğitim.

Educated Youth Unemployment and Overeducation in Türkiye: A Comparison of Global Trends

Öz

The purpose of this study is to examine the phenomenon of educated youth unemployment and over-education in Turkey within the context of global similarities and divergences. This review study was conducted using a systematic literature review method. The results obtained from the analysis—which involved classifying, reading, describing, interpreting, and evaluating the selected documents within the framework of a qualitative research methodology—are as follows: The phenomenon of over-education, which emerged as a school-to-work transition problem with the massification of higher education, refers to an individual having more education than is required for the job they hold or seek. Over-education, driven by the inflation of university graduates, erodes the linear relationship between education and employment, thereby depreciating the value of a university degree. Over-education, often seen as the economic cost of the expansion in higher education, makes it difficult for educated youth to find jobs suitable for their degrees while forcing them to work in jobs that are below their possessed knowledge, skills, and status. Partly due to the impact of the "a university for every province" policy, over-education—which manifested in Turkey approximately 40 years later than in developed countries—parallels the contemporary world regarding the expansion of higher education and the skill mismatch among university graduates. Cultural factors prevalent in Turkey, such as job searching based solely on a diploma rather than actual qualifications, and being overly selective about jobs, resemble Chinese culture. Similarly, Turkey is akin to Middle Eastern countries concerning cultural factors like university graduates' insistence on white-collar and public sector employment. However, as a consequence of its public-sector-dominated employment structure, Turkey significantly diverges from the global landscape of over-education specifically in the area of teacher unemployment.

Anahtar Kelimeler

• Over-education
• Educated youth unemployment
• White-collar unemployment
• Over-education in Turkey.

Kaynakça

1. Akalın, M. (2025). Üniversite öğrencilerinin barınma sorunları ve bu sorunları gidermeye yönelik çözüm önerileri. Sosyal Güvence, 27, 1486–1516. https://doi.org/10.21441/sosyalguvence.1559128
2. Alattas, H. (2023). Overeducation in Arablabourmarkets: Differentmeasures, differentoutcomes. EuropeanJournal of Sustainable Development, 12(1), 91–112. https://doi.org/10.14207/ejsd.2023.v12n1p91
3. Alçın, S., Erdil Şahin, B., & Hamzaoğlu, M. (2021). Analysis of therelationshipbetweeneducationandyouthunemployment: EvidencesfromTurkeyandSpain. Journal of Life Economics, 8(2), 185–192. https://doi.org/10.15637/jlecon.8.2.04
4. Arıca, F., &İpsal, S. (2021). Eğitim harcamaları-genç işsizlik nedensellik ilişkisi: Seçilmiş OECD ülkeleri için panel veri analizi. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 16(2), 16–30.
5. Attar, M. A. (2013, September). Tacklingyouthunemployment: TheTurkishexperience [Conference paper]. TheFuture of Iran: Economic Reform, LegatumInstitute, London, United Kingdom.
6. Aykırı, K. (2022). Ataması yapılmayan sosyal bilgiler öğretmenlerinin alanlarına ayrılan kontenjan sayılarına ilişkin görüşleri. Yaşadıkça Eğitim, 36(2), 491–519. https://doi.org/10.33308/26674874.2022362410
7. Balamatsias, P. (2024). The role of publicsectoremployment in macroeconomics: Theoryandevidence (Doctoralthesis, University of Essex). University of EssexResearchRepository.
8. Bar-Haim, E., Chauvel, L., &Hartung, A. (2019). Morenecessaryandlesssufficient: An age-period-cohortapproachtoovereducationfrom a comparativeperspective. HigherEducation, 78(3), 479–499. https://doi.org/10.1007/s10734-018-0353-z

9. Bayar, A. (2021). Kronik bir problem olarak öğretmen atamaları sorunsalı. Journal of Research in EducationandTeaching, 10(2), 41–48.
10. Boll, C., Leppin, J. S., Rossen, A., &Wolf, A. (2016). Overeducation: New evidencefor 25 Europeancountries (IAB-DiscussionPaper No. 35/2016). InstituteforEmploymentResearch (IAB). Bruno, C., &Cazes, S. (1998). French youthunemployment: An overview (Employmentand Training Papers No. 23). International Labour Office.
11. Büyür Atıcı, G. (2006). Küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ’lerin) ekonomik gelişime etkileri, finansman kaynakları ve KOBİ’lerin büyümesini sağlayan faktörlere ilişkin bir karşılaştırma (Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi). İstanbul Üniversitesi Açık Erişim Arşivi
12. Cahuc, P., &Hervelin, J. (2024). Theeffect of workplacevsschool-basedvocationaleducation on youthunemployment: Evidencefrom France. EuropeanEconomicReview, 162, Article 104637. https://doi.org/10.1016/j.euroecorev.2023.104637
13. Caroleo, F. E., &Pastore, F. (2015). Overeducation: A disease of theschool-to-worktransitionsystem (IZA DiscussionPaper No. 9049). IZA Institute of LaborEconomics.
14. Chassamboulli, A., &Gomes, P. M. (2023). Public-sectoremployment, wagesandeducationdecisions (IZA DiscussionPaper No. 16001). IZA Institute of LaborEconomics.
15. Çelik Gönültaş, M., & Özbek, Ç. (2026). New members of theproletariat: A qualitativestudy of theover-educated. RomayaJournal, 1, 1–18. https://doi.org/10.5281/zenodo.18553716
16. Dağ, N. (2020). Prekarizasyon bağlamında öğretmenlik. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (AUJEF), 4(4), 365–379. https://doi.org/10.34056/aujef.800680
17. Duruel, M., & Kara, M. (2009). Küresel işsizlik ve istihdamda yeni perspektifler. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 57, 357–363.
18. Dündar, M. M. (2025, September 6). Üniversite mezunlarının işsizliği: Türkiye'nin çıkmazı. TEPAV Blog. https://tepav.org.tr/tr/blog/s/7646
19. Flynn, M. C., Pillay, H., &Watters, J. J. (2014). Industry-schoolpartnerships: Boundarycrossingtoenableschooltoworktransitionsacrossthreetargetedindustries. Journal of EducationandWork, 29(3), 309–331. https://doi.org/10.1080/13639080.2014.934789
20. Glesne, C. (2014). Nitel araştırmaya giriş (A. Ersoy & P. Yalçınoğlu, Çev. Ed.). Anı Yayıncılık.
21. Groot, W., &Brink, H. M. (2000). Overeducation in thelabor market: A meta-analysis. Economics of EducationReview, 19(2), 149–158. https://doi.org/10.1016/S0272-7757(99)00057-6
22. Guan, N. K. M., Tan, R. H., &Kushnarevych, A. (2025). Thehiddendrivers of youthunemployment: A modern-daycrisis. International Journal of Asian Business and Information Management, 16(1), 1–19. https://doi.org/10.4018/IJABIM.388564
23. Gür, B. S., & Gök, E. (2023). Türkiye’de yükseköğretime erişim, geç genişlemenin getirdiği imkânlar ve zorluklar. In N. Erdoğmuş (Ed.), Türkiye’nin Yüz Yılı: Yükseköğretim (ss. 121–146). Nokta Yayınları.
24. Hatipoğlu, L. (2016). Avrupa Birliği’nde beceri uyumsuzluğu olgusuna yaklaşım perspektifinde Türkiye İş Kurumu için öneriler (Uzmanlık tezi). T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü.
25. İştar Işıklı, E., & Çakıroğlu, A. (2024). Eğitimli genç işsizliği üzerine nitel bir araştırma: Karabük ili örneği. TheJournal of AcademicSocialScience, 12(158), 133–149. https://doi.org/10.29228/ASOS.78525
26. Kıçır, B. (2017). Eğitimli genç işsizliği üzerinden işsizlik kaygısına bir bakış. Çalışma ve Toplum, 3(54), 1369–1396.
27. Karagül, M., & Özel, E. (2016, July 14–16). Türkiye’de eğitim sorunu ve istihdam ilişkisi [Conference paper]. International Congress on EuropeanUnionRelations, Economics, Finance andEconometrics (EUREFE’16), Aydın, Türkiye.
28. Karanfil, Ş. (2010). Türkiye’de eğitimli işsizler: Nedenleri ve sonuçları (Tez No. 253224) [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
29. Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayınları.
30. Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62–80.
31. Kavak, İ. (2023). Aşırı eğitimlilik olgusu ve işgücü piyasasına etkileri [Uzmanlık tezi, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü]. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı.
32. Keskin Demirer, D. (2012). Eğitimde piyasalaşma ve öğretmen emeğinde dönüşüm. Çalışma ve Toplum, 1(32), 167–186.
33. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170–189.
34. Kiraz, Z., & Kurul, N. (2018). Türkiye’de öğretmen işsizliği ve ataması yapılmayan öğretmenler hareketi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 270–302. https://doi.org/10.17860/mersinefd.344474
35. Kucel, A. (2011). Literaturesurvey of theincidence of over-education: A sociologicalapproach. RevistaEspañola de InvestigacionesSociológicas (REIS), 134, 125–142.
36. Kurnaz, I. (2015). İşgücü piyasasında nitelik uyumsuzluğu: Düşük nitelikli işlerde yüksek nitelikli işgücü. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 16. Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Kongresi Özel Sayısı, 83–121.
37. Leuven, E., &Oosterbeek, H. (2011). Overeducationandmismatch in thelabor market (IZA DiscussionPaper No. 5523). InstitutefortheStudy of Labor (IZA).
38. Li, C. A. (2022). Global youthunemploymentandgovernance: EnlightenmenttoChina. ChinaLabour, 6, 80–92.
39. Lim, J.-Y., & Lee, Y.-M. (2019). ExitdurationandunemploymentdeterminantsforKoreangraduates. JournalforLabour Market Research, 53, Article 5. https://doi.org/10.1186/s12651-019-0255-2
40. Litao, Z., &Yanjie, H. (2010). Unemployment problem of China’syouth (EAI Background Brief No. 523). NationalUniversity of Singapore.
41. Liu, X. H. (2015). An analysis on excessivehighereducation in China: Fromtheperspective of knowledgeunemployment. Journal of Zunyi Normal University, 17(1), 127–130.
42. Marelli, E., Choudhry, M. T., &Signorelli, M. (2013). Youthand total unemployment rate: Theimpact of policiesandinstitutions. RivistaInternazionalediScienzeSociali, 1, 63–86.
43. McGuinness, S. (2006). Overeducation in thelabour market. Journal of EconomicSurveys, 20(3), 387–417. Miles, M. B., &Huberman, A. M. (2016). Nitel veri analizi (S. Akbaba Altun & A. Ersoy, Çev.). Pegem A Yayıncılık. Numanoğlu, N., İnce, F. H., &Kekül, B. (2023). Türkiye sanayisinin bugününe bakış ve öneriler. TÜSİAD Yayınları. Opstad, L. (2025). Perspectives on publicandprivatesectorandstudents’ choice of career. SocialSciencesandEducationResearchReview, 12(1), 11–20. https://doi.org/10.5281/zenodo.15804502 Ölmez Ceylan, Ö., İdil, F. H., & Kalıpçı Söyler, S. (2024). Kuram ve uygulama arasında bir köprü: Doktoralı öğretmenler. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 59, 485–506. https://doi.org/10.53444/deubefd.1387146
44. Özdoğru, M., Sarıer, Y., Uysal, Ş., & Ceylan, K. Ö. (2021). An evaluation of employment of PhDgraduateteachers in Turkey. Kastamonu EducationJournal, 29(4), 159–172. https://doi.org/10.24106/kefdergi.796503
45. Piletz, A. J. (2006). China’sunemploymentproblems: Past, present, andfuture [Bachelor'sthesis, TheUniversity of Mississippi].
46. Safarli, A. J., &Abdullayev, R. Sh. (2023). Exploringtherootcauses of youthunemploymentfromtheperspectives of thirdcountrynationals. Economics, 1, 63–68. https://doi.org/10.61413/QFWO2819
47. Sağlam, M. Ş. (2023). Eğitim hizmetlerinde dönüşüm ve beyaz yakalı işgücüne etkileri. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 83–111. https://doi.org/10.56206/husbd.1177118
48. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227–250. https://doi.org/10.33400/kuje.843306
49. Santiago, V. A. (2021). Samedegree, sameopportunities? Educationalandsocial background effects on overeducation in Germany. SocialSciences, 10, 315. https://doi.org/10.3390/socsci10080315
50. Sönmez, V., &Alacapınar, F. G. (2016). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
51. Stundziene, A., &Giziene, V. (2023). Determinants of youngpeoplewithsecondaryeducationbeingemployed. Economies, 11(2), 40. https://doi.org/10.3390/economies11020040
52. Toker-Gökçe, A. (2014). Atanamama nedeniyle farklı bir mesleğe yönelen işsiz aday öğretmenler üzerine bir çalışma. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(1), 191–208. https://doi.org/10.16992/ASOS.64
53. Toprak, D., Ağcakaya, S., & Gül, H. (2016). Sosyal devlet yaklaşımı açısından Türkiye’de 1980 sonrası eğitim harcamalarının analizi. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 31(1), 123–165. https://doi.org/10.24988/deuiibf.2016311521
54. Wang, S., Lim, W. M., Cheah, J.-H., &Lim, X. J. (2025). Workingwithrobots: Trendsandfuturedirections. TechnologicalForecasting&SocialChange, 212, Makale 123648. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2024.123648
55. Yalçıntaş, A., & Akkaya, B. (2019). Türkiye’de akademik enflasyon: “Her ile bir üniversite politikası” sonrasında Türk yükseköğrenim sistemi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 74(3), 789–810. https://doi.org/10.33630/ausbf.551330
56. Yang, Y. (2024). An analysis of the contradiction between over education and knowledge unemployment in China fromthe perspective of employment difficulties. In Proceedings of the 2024 3rd International Conference on ScienceEducationand Art Appreciation (SEAA 2024). https://doi.org/10.2991/978-2-38476-291-0_63
57. Yavaş Sezer, E. N. (2025). Thestatus of educatedyouthunemployment in Türkiye. Krisis, 1(2), 49–65. https://doi.org/10.65552/krisis.2025.1.2.004
58. Yerlikaya, Z. (2025). Türkiye’de yükseköğretimin gelişimi ve yeni nesil üniversiteler: Olumlu gelişmeler, sorunlar ve öneriler. Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 4(2), 59–96. https://doi.org/10.55205/jocsosa.4220251784626
59. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınları.
60. Yılmaz, T., & Alpkan, L. (2004). Türkiye’deki KOBİ’lerin üretim yönetimi alanındaki sorunları, çözüm önerileri ve sağlanan destekler. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(1), 115–134.
61. Yin, L. (2016). Overeducation in theChineselabour market [Doktora tezi, University of Sheffield].
62. YÖK (2007). Türkiye’nin yükseköğretim stratejisi. Ankara: Meteksan(Yayın No: 2007-1).
63. YÖK (2025). Yükseköğretim Kurulu-2030’A doğru Türk yükseköğretiminin yol haritası, https://www.yok.gov.tr/documents/documents/68e652769d934.pdf
64. Zeng, Z. (2024). Çin'de genç işsizliğinin gizemini çözmek: Suçluları ortaya çıkarmak ve ilerlemenin yolunu açmak. Journal of Education, HumanitiesandSocialSciences, 35(3), 45–49. https://doi.org/10.54097/t51jvx55