Tezhip Sanatında Matematiksel Estetik: Geometrinin İzinde Zarif Dokunuşlar

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 2, 21 - 40, 31.12.2025

Emine Tayan

Öz

Araştırma, matematik öğretimine tezhip sanatının entegre edildiği öğrenme ortamlarının öğrencilerin matematik başarılarına etkisini görmek ve bu ortamlara yönelik öğrenci görüşlerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla matematik derslerinde bir hafta boyunca, 4. sınıf öğrencilerine (N=60) örüntü, geometrik şekiller, açı çeşitleri ve simetri konuları, tezhip sanatı görselleri içeren çalışma yapraklarıyla sunulmuştur. Bu şekilde, öğrenciler tezhip örneklerini kullanarak etkili bir öğrenme deneyimi yaşamışlardır. Araştırma, karma yöntem kullanılarak yürütülmüştür; nitel kısımda durum çalışması, nicel kısımda ise ön test–son test kontrol gruplu yarı deneysel desen benimsenmiştir. Veri toplama araçları arasında bilgi testi ve yarı yapılandırılmış görüşme bulunmaktadır. Nicel verilerin SPSS analizi sonuçlarına göre, tezhip sanatı örnekleriyle oluşturulan matematik öğrenme ortamlarının öğrenci akademik başarıları üzerine geleneksel öğrenme yöntemlerine kıyasla daha etkili olduğu bulunmuştur. Nitel verilerin betimsel ve içerik analiz sonuçlarına göre ise, öğrencilerin matematiği sanatla bağdaştırdıkları, eğlenceli bir ortamda etkili öğrendikleri, disiplinlerarası öğrenme ile kültürel miras ve değerler konusunda farkındalık kazandıkları tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Örüntü , geometrik şekiller , açı çeşitleri , simetri , tezhip sanatı , akademik başarı , kültürel miras

Kaynakça

• Akkan, Y., Akkan, P., & Güven, B. (2017). Aritmetik ve cebir kavramları ile ilgili farkındalık. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(24), 527-558.
• Atasoy, M., & Deringöl, Y. (2024). Türkiye’de matematik öğretimi ve sanat ile ilgili tezlerin tematik içerik analizi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 1–28.
• Beane, J. A. (1997). Curriculum integration: Designing the core of democratic education. Teachers College Press.
• Biçare, M. (2011). Sanat ve matematik ilişkisi: Tezhip sanatının matematik öğretimindeki rolü Eğitim ve Sanat Dergisi, 15(2), 45–59.
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E.K., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2011). Bilimsel araştırma yöntemleri [Scientific research methods] (8. Edition). Ankara: Pegem Academy.
• Chen, Q., Wang, H., & Zhang, L. (2019). The effect of visual arts on mathematics performance. Journal of Applied Psychology, 124(5), 789-802.
• Coştu, B., & Ünal, S. (2004). The use of worksheets in teaching le-chatelier’s principle, Yüzüncü Yıl University Faculty Education Journal of Online, 1(1), 1-22. ISSN: 1305-2020.
• Çetin, A. (2019). Türk-İslam sanatında geometrik desenler: Anlam ve uygulama bağlamında bir inceleme (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, YÖK Tez Merkezi.
• Dinçeli, D. (2017). Sanat ve tasarım etiği. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 6(30), 585-617.
• Erbaş, A. K., & Yenmez, A. R. (2011). Matematik öğretiminde sanatın yeri ve önemi. Eğitim ve Bilim, 36(160), 1–12.
• Eryılmaz, H. İ., & Selimgil, B. (2021). İslam eserlerinde kullanılan altıgen tabanlı geometrik desenlerin çözümlenmesine yönelik yeni bir yaklaşım. Mîzânü'l-Hak: İslami İlimler Dergisi, 12 (Haziran), 217-254.
• Esi, A. (2017). Mathematics and art. Journal of Awareness, 2(3S), 515-522.
• Garcia, A., Martinez, B., & Rodriguez, C. (2018). The impact of dance on mathematics achievement. Journal of Arts Integration in Education, 5(2), 45-58.
• Gay, G. (2010). Culturally responsive teaching: Theory, research, and practice (2nd ed.). Teachers College Press.
• Gökcül, M. (2007). Keller’ın Arcs güdülenme modeline dayalı bilgisayar yazılımının matematik öğretiminde başarı ve kalıcılığa etkisi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
• İlter, H. K. (2003). Sanatsal Matematik: Bir Biyografi. PIVOLKA-Ek,5, 1-9.
• Kafalier Dönmez, A. (2021). Geometri ve matematik bağlamında tezhip sanatının anlam boyutu. Lale, 2(3), 62-71.
• Lee, S., & Kim, J. (2020). The contribution of photography to mathematics understanding. Journal of Creative Arts Education, 7(1), 112-125.
• Lockwood, E. H., & Macmillan, R. H. (1978). Geometric symmetry. CambridgeUniversity Press.
• Mainzer, K. (2005). Symmetry and complexity: The spirit and beautyof nonlinear science. world scientific.
• McMillan, J.H., & Schumacher, S. (2006). Research in education: Evidence based inquiry (6. Edition). London: Pearson.
• Merçin, L. (2019). STEAM eğitiminde sanatın yeri. İnönü Üniversitesi Sanat Ve Tasarım Dergisi, 9(19), 28-41. https://doi.org/10.16950/iujad.514132
• Morgül, M. (2004). Evrende ritim ve biz. Cumhuriyet Bilim Teknik Dergisi, 878, 34.
• Özdemir, S., & Demir, Ö. (2020). Sanat temelli matematik öğretimi: Bir literatür taraması. Matematik Eğitimi Dergisi, 23(1), 1–15.
• Park, H., & Lee, K. (2019). Sculpture studies and mathematical abilities. International Journal of Arts and Sciences, 12(3), 215-230.
• Üçer, M., & Üçer, K. (2020). Somut olmayan kültürel miras ögesi olarak tezhip sanatı. Lale, 1(1), 22-31.
• Walker, S. (2007). Teaching meaning in artmaking. Cambridge University Press.
• Wang, X., & Cheng, Y. (2018). Enhancing mathematics achievement through theater games. Educational Theatre Journal, 71(4), 256-269.
• Yeşilyurt, E. (2020). Yaratıcılık ve yaratıcı düşünme: tüm boyut ve paydaşlarıyla kapsayıcı bir derleme çalışması. OPUS International Journal of Society Researches, 15(25), 3874-3915.
• Yıldız, C. (2019). Türk-İslam sanatında geometrik desenler: Matematiksel bir bakış. Sanat ve Matematik Dergisi, 10(2), 100–115.