Derleme

HAVA KİRLİLİĞİ VE COVID-19

Cilt: 7 Sayı: 2 4 Haziran 2022
PDF İndir
EN TR

HAVA KİRLİLİĞİ VE COVID-19

Öz

Yeni Koronavirüs Hastalığı-2019 hızla dünyaya yayılmış ve büyük bir halk sağlığı sorunu olarak, sosyal ve ekonomik zararlara neden olmuştur. Risk faktörleri; sosyodemografi, tıbbi durum ve çevresel maruziyetler şeklinde gruplandığında; çevresel risk faktörlerinden biri de hava kirliliğidir; nüfusun COVID-19 patogenezine olan duyarlılığının artmasında önemli rol oynayabileceği düşünülmektedir. Sokağa çıkma yasağı gibi insan hareketliliğini kısıtlayan önlemlerin; yemek, eğlence, endüstri, madencilik, ulaşım ve ticaret faaliyetlerinin azalması dikkate alındığında hava kirleticilerinin emisyonu üzerinde azaltıcı etki gösterebileceği öngörülebilir. Hava kalitesi değerlendirilirken kullanılan ana kirletici parametrelerin artışlarının bulaş, hastalığın seyri ve sonuçları üzerinde, viral iletimde kolaylaştırıcı olduğu, solunum ve kardiyovasküler hastalık riskini arttırdığı çalışmalarda gösterilmiştir. COVID-19 için R0 katsayısı hesaplanırken kullanılan faktörlerin incelenmesinde hava kirliliğinin; temas oranı, bulaş yolu, enfekte dönem üzerinde etkileri olduğu görülmektedir. Yüksek partikül madde konsantrasyonuna uzun süreli maruziyet ile kardiyovasküler hastalık riskleri de artmış olan bazı insanlar yüksek kan basıncı nedeniyle tedavi almaktadır. Angiotensin Converting Enzyme (ACE2), bazı korona virüsler için hücrelere giriş noktası görevini üstlenir. Yüksek kan basıncını tedavi etmek için kullanılan ACE inhibitörleri ve anjiyotensin reseptör blokerlerinin (ARB'lerin) ikisinin de ACE2 miktarını arttırdığı ve bu nedenle koronavirüs enfeksiyonlarının şiddetini arttırabileceği gösterilmiştir. Profesyonel topluluklar standart ACE inhibitörü ve ARB tedavisine devam edilmesini önermektedir. Kısıtlamaların uygulanması ile genel olarak faaliyet kaynaklı kirleticilerin miktarının azalması ve bu süreçte insanların hava kirleticilerine maruz kalmalarının da azalmasından dolayı etkili halk sağlığı müdahaleleri yapılmıştır. Sağlık profesyonellerince; hava kirliliğini önlemeye yönelik kanıt temelli çalışmalar yapılmalı ve paylaşılmalıdır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. 1. Liang D, Shi L, Zhao J, Liu P, Schwartz J, Gao S, et al. Urban Air Pollution May Enhance COVID-19 Case-Fatality and Mortality Rates in the United States. [cited 2021 May 14]. doi:10.1101/2020.05.04.20090746.
  2. 2. Chadeau-Hyam M, Bodinier B, Elliott J, Whitaker MD, Tzoulaki I, Vermeulen R, et al. Risk factors for positive and negative COVID-19 tests: a cautious and in-depth analysis of UK biobank data. [cited 2022 Jan 24]. Available from: https://academic.oup.com/ije/article/49/5/1454/5894660
  3. 3. Schulz AH, Karrasch S, Bölke G, Cyrys J, Hornberg C, Pickford R, et al. Atmen: Luftschadstoffe und Gesundheit-Teil II Breathing: Ambient Air Pollution and Health-Part II. doi:10.1055/a-0895-6494.
  4. 4. Orru H, Ebi KL, Forsberg B. The Interplay of Climate Change and Air Pollution on Health. 2017.
  5. 5. Moelling K, Broecker F. Air Microbiome and Pollution: Composition and Potential Effects on Human Health, Including SARS Coronavirus Infection. 2020. doi:10.1155/2020/1646943.
  6. 6. Comunian S, Dongo D, Milani C, Palestini P. Air Pollution and COVID-19: The Role of Particulate Matter in the Spread and Increase of COVID-19’s Morbidity and Mortality. Available from: www.mdpi.com/journal/ijerph
  7. 7. Martelletti L, Martelletti P. Air Pollution and the Novel COVID-19 Disease: a Putative Disease Risk Factor. doi:10.1007/s42399-020-00274-4.
  8. 8. Wu X, Nethery RC, Sabath MB, Braun D, Dominici F. Exposure to air pollution and COVID-19 mortality in the United States: A nationwide cross-sectional study [Internet]. medRxiv. 2020 [cited 2021 May 14]. Available from: /pmc/articles/PMC7277007/

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Halk Sağlığı, Çevre Sağlığı

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

4 Haziran 2022

Gönderilme Tarihi

21 Aralık 2021

Kabul Tarihi

10 Şubat 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 7 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Fidan, C., & Akdur, R. (2022). HAVA KİRLİLİĞİ VE COVID-19. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, 7(2), 368-378. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1039535
AMA
1.Fidan C, Akdur R. HAVA KİRLİLİĞİ VE COVID-19. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 2022;7(2):368-378. doi:10.35232/estudamhsd.1039535
Chicago
Fidan, Caglar, ve Recep Akdur. 2022. “HAVA KİRLİLİĞİ VE COVID-19”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 7 (2): 368-78. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1039535.
EndNote
Fidan C, Akdur R (01 Haziran 2022) HAVA KİRLİLİĞİ VE COVID-19. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 7 2 368–378.
IEEE
[1]C. Fidan ve R. Akdur, “HAVA KİRLİLİĞİ VE COVID-19”, ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, c. 7, sy 2, ss. 368–378, Haz. 2022, doi: 10.35232/estudamhsd.1039535.
ISNAD
Fidan, Caglar - Akdur, Recep. “HAVA KİRLİLİĞİ VE COVID-19”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 7/2 (01 Haziran 2022): 368-378. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1039535.
JAMA
1.Fidan C, Akdur R. HAVA KİRLİLİĞİ VE COVID-19. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 2022;7:368–378.
MLA
Fidan, Caglar, ve Recep Akdur. “HAVA KİRLİLİĞİ VE COVID-19”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, c. 7, sy 2, Haziran 2022, ss. 368-7, doi:10.35232/estudamhsd.1039535.
Vancouver
1.Caglar Fidan, Recep Akdur. HAVA KİRLİLİĞİ VE COVID-19. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 01 Haziran 2022;7(2):368-7. doi:10.35232/estudamhsd.1039535

Cited By

Uluslararası Hakemli Dergi

Crossref Content Registration logo

Dergimiz Açık Erişim Politikasını benimsemiş olup dergimize gönderilen yayınlar için gerek değerlendirme gerekse yayınlama dahil yazarlardan hiçbir ücret talep edilmemektedir. 

by-nc.eu.png

Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.