The Relationship Between Organizational Health Literacy Levels and Health Care Utilization in Public and University Hospitals in The Central District of Aydın Province

Öz

The complex and variable structure of the healthcare system may pose challenges to the utilization of healthcare services. One important factor in overcoming these difficulties is having high levels of organisational health literacy (OHL) within healthcare institutions. The aim of this study was to evaluate the relationship between organizational health literacy and healthcare utilization in three public hospitals and one university hospital located in the central district of Aydın province. The cross-sectional study was conducted with 97 healthcare professionals with managerial roles and 500 inpatients in state hospitals and university hospitals in the central district of Aydın province. Data were collected using the Organisational Health Literacy scale (OHL scale), the Organisational Health Literacy observation form (OHL observation form) and a questionnaire designed for healthcare utilisation. Organizational health literacy scores, healthcare utilization scores, and patient satisfaction levels of public hospitals were significantly (p<0.05) higher than university hospital. Public hospitals and university hospital received the lowest average scores in the “leadership and management” and “operational access” sub-dimensions of the OHL scale. The findings indicated that approximately half of the participants holding managerial positions were unfamiliar with the concept of health literacy, and nearly two-thirds lacked awareness of institutional health literacy. This study identified a correlation between organizational health literacy levels and patients’ experiences of healthcare utilization, as well as their satisfaction with the services received. Scientific, institutional, and policy-level efforts aimed at improving individual health literacy should be expanded and updated to incorporate organizational health literacy.

Anahtar Kelimeler

• Organizational health literacy
• health care utilization
• patient satisfaction

Aydın İli Merkez İlçesi Devlet Hastaneleri Ve Üniversite Hastanesinde Kurumsal Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri İle Sağlık Hizmeti Kullanımı İlişkisi

Öz

Sağlık sisteminin değişken ve karmaşık yapısı, sağlık hizmeti kullanımında zorluklar oluşturabilmektedir. Bu zorlukların aşılmasında önemli unsurlardan biri, sağlık kurumlarının yüksek kurumsal sağlık okuryazarlığı (KSOY) düzeylerine sahip olmasıdır. Bu çalışmada Aydın ili merkez ilçesindeki üç devlet hastanesi ve bir üniversite hastanesinde kurumsal sağlık okuryazarlığı ile sağlık hizmeti kullanımı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma, kesitsel tipte olup, Aydın ili merkez ilçesi devlet hastaneleri ile üniversite hastanesinde yönetici niteliğinde görevleri olan 97 sağlık çalışanı ve yatarak tedavi alan 500 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Kurumsal Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (KSOY ölçeği), Kurumsal Sağlık Okuryazarlık Gözlem Formu (KSOY gözlem formu) ve sağlık hizmeti kullanımına yönelik oluşturulan soru formu ile veriler toplanmıştır. Devlet hastanelerinin kurumsal sağlık okuryazarlığı puanları, sağlık hizmeti kullanım puanları ve hasta memnuniyet düzeyleri üniversite hastanesine göre anlamlı düzeyde (p<0,05) daha yüksek bulunmuştur. Devlet hastaneleri ve üniversite hastanesi, KSOY ölçeği ile yapılan değerlendirmede en düşük ortalama puanları “liderlik ve yönetim” ve “operasyonel erişim” alt boyutlarından almışlardır. Yönetici konumunda çalışmakta olan katılımcıların, yaklaşık olarak yarısının sağlık okuryazarlığı, 2/3’üne yakınının ise kurumsal sağlık okuryazarlığı kavramını bilmedikleri saptanmıştır. Bu çalışmada kurumsal sağlık okuryazarlığı düzeyi ile hastaların sağlık hizmeti kullanım deneyimleri ve aldıkları hizmetlerden memnuniyetleri arasında ilişki olduğunu destekleyen bulgular ortaya konmuştur. Bireysel sağlık okuryazarlığını iyileştirmeye yönelik yürütülmekte olan bilimsel, kurumsal ve politik çalışmaların kurumsal sağlık okuryazarlığını içerecek şekilde geliştirilmesi ve güncellenmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kurumsal sağlık okuryazarlığı
• sağlık hizmeti kullanımı
• hasta memnuniyeti

Kaynakça

1. T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye sağlık okuryazarlığı ölçekleri: güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. 1. baskı. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2016.
2. Aydın Büyük S, Şener E, Güngör Ketenci P, Öztürkan Erdek F, Aras Balcı Z, Öztekin Ö, et al. A case study on the phenomenon of institutional health literacy: a review of public hospitals. Hacettepe J Health Adm. 2020;23:587–604. Erişim adresi: https://www. researchgate.net/publication/346719429
3. Brach C, Keller D, Hernandez L, Baur C, Parker R, Dreyer B, et al. Ten attributes of health literate health care organizations. NAM Perspect. 2012;2(6). Erişim adresi: https://nam.edu/perspectives-2012-ten-attributes-of-health-literate-health-care-organizations/
4. Brach C. The journey to become a health literate organization: a snapshot of health system improvement. Stud Health Technol Inform. 2017;240:203–37. Erişim adresi: https://pubmed. ncbi.nlm.nih.gov/28972519/
5. Hayran O. Kurumsal sağlık okuryazarlığı [Internet]. 2018. Erişim adresi: https://www.sdplatform. com/Yazilar/Kose-Yazilari/552/Kurumsal-saglik-okuryazarligi.aspx
6. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. Fact sheet No. 31: the right to health [Internet]. [Erişim tarihi: 24 Haziran 2025]. Erişim adresi: https://www.ohchr.org/en/publications/fact-sheets/fact-sheet-no-31-right-health
7. World Health Organization. Health is a fundamental human right [Internet]. [Erişim adresi: 24 Haziran 2025]. Erişim adresi: https://www.who.int/news-room/commentaries/detail/health-is-a-fundamental-human-right
8. Palumbo R. Leveraging organizational health literacy to enhance health promotion and risk prevention: a narrative and interpretive literature review. Yale J Biol Med. 2021;94(1):115–28. Erişim adresi: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33795988/

9. Dündar Ege Ş, Hayran O. Kurumsal sağlık okuryazarlığının değerlendirilmesi için ölçek geliştirilmesi. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 2022;7(2):243-56.
10. Andersen R. A behavioral model of families’ use of health services. Chicago: Center for Health Administration Studies, University of Chicago; 1968. Research series. Erişim adresi: https://books. google.com.tr/books?id=zvDOswEACAAJ
11. Pelizzari N, Covolo L, Ceretti E, Fiammenghi C, Gelatti U. Defining, assessing, and implementing organizational health literacy: barriers, facilitators, and tools – a systematic review. BMC Health Serv Res. 2025;25(1):599. DOI:10.1186/s12913-025-12775-w.
12. Hayran O, Ataç O, Özer O. Assessment of organizational health literacy in a group of public, private and university hospitals in Istanbul. J Health Syst Policies. 2019;1(1):47–59. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/jhesp/issue/39338/437459
13. Oruç M, Şahin B, Demirkılıç F, Göksel A, Büyükkarabacak H. Girişimsel işlemler öncesi imzalatılan aydınlatılmış onam formları ile ilgili hasta algı düzeyinin belirlenmesi. Eurasian J Health Technol Assess. 6(2), 90-101. DOI: 10.52148/ehta.1134950.
14. Ertem A, Yava A, Demirkılıç U. Kardiyak cerrahi yapılan hastaların ameliyat öncesi verilen aydınlatılmış onam hakkındaki görüş ve önerilerinin belirlenmesi. Turk Gogus Kalp Damar Cerrahisi Derg. 2013;21(2):378–91.
15. Akgöz, N. (2009). Nöroşirürji kliniğinde yatan hastaların hemşirelerden beklentileri ve mevcut uygulamalar [Yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı.
16. Gede, F. (2005). Cerrahi servislerinde hasta-hemşire ilişkisinin değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı.
17. Sarıoğlu, E. (2014). Sağlık alanında hizmet alanların kalite yönetimi ve kurum kimliği algıları: Bursa Şevket Yılmaz Eğitim ve Araştırma Hastanesi yatarak tedavi hizmeti alan hastalar örneği [Yüksek lisans tezi]. Beykent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Yönetimi Ana Bilim Dalı, Hastane ve Sağlık Kurumları Yönetimi Bilim Dalı.
18. Hayran O, Özer O. Organizational health literacy as a determinant of patient satisfaction. Public Health. 2018 Oct;163:20–6. Erişim adresi: https://pubmed. ncbi.nlm.nih.gov/30223211/