Tıp fakültesi dönem 6 öğrencilerinin çocuk istismarı ve ihmaline yönelik bilgi ve farkındalık düzeylerinin belirlenmesi

Öz

Çocuk istismarı, çok yönlü ve ciddi sonuçları olan bir halk sağlığı problemidir. Çocuk istismarı ve ihmaliyle etkin mücadele için hekimlerin bilgi, beceri ve eğitimlerinin artırılması önem taşımaktadır. Bu çalışmada, bir tıp fakültesi altıncı sınıf öğrencilerinin çocuk istismarı ve ihmaline yönelik bilgi ve farkındalık düzeyleri değerlendirilmiştir. Mart 2025 tarihinde yapılan bu çalışma kesitsel tiptedir. Çalışma için gerekli kurum izni ve etik kurul onayı alınmıştır. Örneklem hesaplanmamış, 2024-2025 eğitim öğretim yılında eğitim gören 147 son sınıf öğrencisine ulaşılması hedeflenmiştir. Veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından hazırlanan anket ve Çocuk İstismarı ve İhmalinin Belirti ve Risklerinin Tanımlanmasına Yönelik Ölçek (ÇİİBRTÖ) gözlem altında uygulanmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkeni ölçek puanı, bağımsız değişkenleri ise öğrencilerin sosyodemografik özellikleri, tıp fakültesinde çocuk istismarı ve ihmali konusunda bilgi/eğitim alma, çocuk istismarı ve ihmali olgusu/şüphesiyle karşılaşıldığında tanıyabilme gibi değişkenlerdir. Normal dağılıma uygunluk Kolmogorov-Smirnov testi ile değerlendirilmiştir. Veriler t testi, Mann Whitney U Analizi, Kruskal-Wallis, ANOVA ile analiz edilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak alınmıştır. Araştırma 147 dönem 6 öğrencisinin 127’si (%86,3) ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların ÇİİBRTÖ’den aldıkları puan ortalaması 3,97±0,35’tir. (En az 2,93-en çok 4,76). ÇİİBRTÖ toplam puanı kadınlarda (p=0,012) ve çocuk istismarı ve ihmali olgusu/şüphesi ile karşılaşıldığında tanıyabileceğini beyan edenlerde anlamlı düzeyde yüksektir (p=0,006). Eğitim alan öğrencilerin, istismar ve ihmalin çocuktaki fiziksel belirtileri alt boyut puanlarının daha yüksek olduğu ve bu farkın anlamlı olduğu görülmüştür (p=0,025). Öğrencilerin bilgi düzeyleri orta/yeterli düzeyde tespit edilmesine rağmen çocuk istismarı ve ihmaline yönelik bilgi ve farkındalık düzeylerinin artması için tıp eğitiminde bu konuyu tüm boyutlarıyla ele alan içerik ve süreye ihtiyaç olduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk istismarı
• çocuk ihmali
• tıp öğrencileri
• farkındalık

Determining the level of knowledge and awareness of sixth-year medical students regarding child abuse and neglect

Öz

Child abuse is a major public health problem with complex dimensions and serious consequences. Enhancing physicians knowledge, skills, and training is essential for the effective prevention, recognition, and intervention of child abuse and neglect. This study aimed to assess the knowledge and awareness levels of sixth-year medical students regarding child abuse and neglect. Conducted in March 2025, this study employed a cross-sectional design. Institutional permission and ethics committee approval were obtained prior to implementation. A sample size calculation was not performed; instead, the goal was to reach the entire population of 147 final-year medical students enrolled in the 2024-2025 academic year. Data were collected through a questionnaire prepared by the researchers, along with the Scale for the Identification of Symptoms and Risks of Child Abuse and Neglect (SISR-CAN), both administered under supervision. The dependent variable of the study was the total score on the scale. Independent variables included the students’ sociodemographic characteristics, whether they received any education/training on child abuse and neglect during medical school, and their self-reported ability to recognize a suspected or confirmed case of abuse or neglect. Normality of distribution was assessed using the Kolmogorov-Smirnov test. Data were analyzed using the t-test, Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis test, and ANOVA. A p-value of <0.05 was considered statistically significant. The study was completed with 127 of the 147 sixth-year students (86.3% participation rate). The mean total SISR-CAN score of participants was 3.97±0.35 (minimum: 2.93, maximum: 4.76). The total score was significantly higher among female students (p=0.012) and those who reported being able to recognize a case or suspicion of child abuse or neglect (p=0.006). It was also found that students who received education on child abuse and neglect during medical school had significantly higher scores in the subscale assessing recognition of physical symptoms of abuse or neglect in children (p=0.025). Although the students’ knowledge levels were found to be moderate/sufficient, the study results indicate that there is a need for more comprehensive content and time allocation in medical education that addresses child abuse and neglect in all its aspects to improve knowledge and awareness levels.

Anahtar Kelimeler

• Child abuse
• child neglect
• medical students
• awareness

Kaynakça

1. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. İhmal ve istismar [Internet]. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; [Erişim tarihi 9 Nisan 2025]. Erişim adresi: https://hsgm. saglik.gov.tr/tr/ihmal-istismar.html
2. UNICEF. A familiar face: Violence in the lives of children and adolescents [Internet]. New York: UNICEF; 2017 [Erişim tarihi 30 Haziran 2025]. Erişim adresi: https://data.unicef.org/resources/a-familiar-face/
3. Kara B, Biçer Ü, Gökalp AS. Çocuk istismarı. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi. 2004;47:140–51.
4. Damaskopoulou E, Papakonstantinou E, Bacopoulou E, et al. Child abuse: Past, present and future [review]. World Acad Sci J. 2023;5(1):4. DOI:10.3892/wasj.2022.181.
5. World Health Organization. Report of the Consultation on Child Abuse Prevention: 29–31 March 1999, Geneva [Internet]. Geneva: World Health Organization; 1999 [Erişim tarihi 12 Kasım 2025 ]. Erişim adresi: https://iris.who.int/handle/10665/65900
6. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Preventing Child Abuse & Neglect [Internet]. Atlanta (GA): U.S. Department of Health and Human Services; 2024 [Erişim tarihi 10 Kasım 2025]. Erişim adresi: https://www.cdc.gov/violenceprevention/childabuseandneglect/
7. Bahar G, Savaş HA, Bahar A. Çocuk istismarı ve ihmali: Bir gözden geçirme. Fırat Sağlık Hiz Derg. 2009;4(12):51-65.
8. Başöngen Ş. Hekimlerin çocuk istismarı ve ihmaline ilişkin algı, bilgi, farkındalık düzeyi ve tutumlarının değerlendirilmesi [Tıpta uzmanlık tezi]. İstanbul: Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Adli Tıp Ana Bilim Dalı; 2023.

9. Yükseköğretim Kurulu. Ulusal çekirdek eğitim programı 2020 mezuniyet öncesi tıp eğitimi [Internet]. Ankara: Yükseköğretim Kurulu; [Erişim tarihi 9 Nisan 2025]. Erişim adresi: https://www.yok.gov. tr/Documents/Kurumsal/egitim_ogretim_dairesi/Ulusal-cekirdek-egitimi-programlari/mezuniyet-oncesi-tip-egitimi-cekirdek-egitimi-programi.pdf
10. Cohn F, Salmon ME, Stobo JD. Confronting chronic neglect: The education and training of health professionals on family violence. Washington (DC): National Academy Press; 2002.
11. Al-Ani A, Hashim R, Schiffner U, Splieth CH. Child physical abuse: Knowledge of dental students in Hamburg, Germany. Eur Arch Paediatr Dent. 2021;22(6):1057–65. DOI:10.1007/s40368-021-00651-0.
12. Al-Qahtani MH, Almanamin HH, Alasiri M, et al. Child abuse and neglect awareness among medical students. Children (Basel). 2022;9(6):885. DOI:10.3390/children9060885.
13. Kılıçaslan F, Güngören S, Gökçeoğlu E, et al. Şanlıurfa ilinde görev yapan pediatri ve çocuk cerrahisi uzmanlarının çocuk istismarı ve ihmali konusundaki bilgi düzeyleri ve tutumlarının değerlendirilmesi. Harran Üniv Tıp Fak Derg. 2020;17(3):330–4.
14. Uysal A. Çocuk istismarı ve ihmalinin belirti ve risklerini tanılamada hemşire ve ebelerin bilgi düzeylerinin saptanması [Yüksek lisans tezi]. İzmir: Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 1998.
15. Kılıç B. Birinci basamak hekimlerinin çocuk istismarı ve ihmalinin belirtileri ve risklerini tanıma durumu [Tıpta uzmanlık tezi]. Aydın: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı; 2022.
16. Yaman S. Cumhuriyet Üniversitesi hastanesinde çalışan araştırma görevlisi hekimlerin çocuk istismarı ve ihmali hakkındaki bilgi ve farkındalık düzeylerinin değerlendirilmesi [Tıpta Uzmanlık tezi]. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi, Adli Tıp Ana Bilim Dalı; 2017.
17. Yükseler A. Malatya İlinde Çalışan Sağlık Personelinin Çocuk İstismarı ve İhmali Konusundaki Bilgi ve Farkındalık Düzeylerinin Belirlenmesi [Yüksek lisans tezi]. Malatya: İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2020.
18. Kocaer Ü. Hekim ve hemşirelerin çocuk istismarı ve ihmaline yönelik farkındalık düzeyleri [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı; 2006.
19. Cirit C. Aile Sağlığı Merkezlerinde Çalışan Sağlık Profesyonellerinin Çocuk İstismarı ve İhmaline Yönelik Farkındalıkları [Yüksek lisans tezi]. Mersin: Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2015.
20. Bahadır V. Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi uzmanlık öğrencilerinin çocuk istismarı ve ihmali hakkında bilgi, tutum ve farkındalık düzeylerinin değerlendirilmesi ile eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi [Tıpta uzmanlık tezi]. Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı; 2018.
21. Kara Ö, Çalışkan D, Suskan E. Ankara ilinde görev yapan çocuk asistanları, uzmanları ve pratisyen doktorların çocuk istismarı ve ihmali konusunda bilgi düzeyleri ve yaklaşımlarının karşılaştırılması. Türk Pediatri Arş. 2014;49(1):57-65.
22. Demir H. Edirne ili aile sağlığı merkezlerinde görevli hekimlerin çocuk istismarı ve ihmali hakkında bilgi, farkındalık ve tutumlarının belirlenmesi [Tıpta uzmanlık tezi]. Edirne: Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı; 2013.
23. Demiray G, et al. Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Çocuk İstismarı ve İhmaline Yönelik Farkındalık Düzeyleri. Akdeniz Tıp Dergisi. 2019;10(2):276-83.
24. Kaptan D. Trabzon il merkezindeki pediatri kliniklerinde çalışan hekim ve hemşirelerin çocuk istismarı ve ihmali konusundaki bilgi ve farkındalık düzeyleri [Yüksek lisans tezi]. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2017.
25. Demirbaş K. Edirne Merkez ilçede görev yapan ve çocuk istismarı ve ihmali vakalarıyla karşılaşma olasılığı bulunan hekimlerin konuyla ilgili bilgi ve tutumları [Tıpta uzmanlık tezi]. Edirne: Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı; 2024.
26. Lupariello F, Capello F, Grossi V, Bonci C, Di Vella G. Child abuse and neglect: Are future medical doctors prepared? Legal Medicine. 2022;59:102100. DOI:10.1016/j.legalmed.2022.102100.
27. Al-Moosa A, Al-Shaiji J, Al-Fadhli A, Al-Bayed K, Adib SM. Pediatricians’ knowledge, attitudes and experience regarding child maltreatment in Kuwait. Child Abuse Negl. 2003;27(10):1161-78.
28. DeMattei R, Sherry J, Rogers J, Freeman J. What future health care providers will need to know about child abuse and neglect. Health Care Manag (Frederick). 2009;28(4):320–7. DOI:10.1097/HCM.0b013e3181bded0a.
29. Gkentzi D, Panagopoulou K, Sinopidis X, Karatza A, Dimitriou G. Knowledge and attitudes of healthcare professionals on child abuse in Greece. Child Care Health Dev. 2019;45(3):310–31.