Üniversite Öğrencilerinde Gıda Okuryazarlığı ile Yeme Bozukluğunun ve İlişkili Faktörlerin Değerlendirilmesi

Öz

Üniversite öğrencilik dönemi sağlıksız beslenme gibi riskli davranışları sergilemenin daha kolay olması nedeniyle büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı üniversite öğrencilerinin gıda okuryazarlığını ve yeme bozukluklarını değerlendirerek iyileştirici müdahalelerin planlanmasına katkıda bulunmaktır. Bu çalışma 2022 yılında Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi’nde öğrenim gören 813 öğrenci ile yürütülmüştür. Veriler anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Gıda okuryazarlığı ve yeme bozuklukları ile ilişkili faktörler ki-kare testi ve ikili lojistik regresyon analizi kullanılarak gösterilmiştir. Gıda okuryazarlığının erkeklerde, genç bireylerde, kendini zayıf algılayanlarda, sağlıklı beslenmeyi önceliklendirmeyenlerde, günde beş porsiyondan az meyve, sebze, bakliyat ve tahıl (patates ve mısır hariç) tüketenlerde ve günde 50 gramdan fazla şeker tüketenlerde daha yetersiz/sınırlı olduğu bulunmuştur. Kendini kilolu veya normal kiloda algılayanlarda, düzenli beslenmeyenlerde, zayıf kalmak veya ideal kilosunu korumak için beslenmesini kısıtlayanlarda, fast food alışkanlığı olanlarda, besin alımı duygulara göre değişenlerde, düşük beden kitle indeksine sahip ve ön lisans eğitim düzeyinde olanlarda yeme bozukluğu daha sık görülmüştür. Ülkenin geleceği olan üniversite öğrencilerinin sağlıklı beslenme alışkanlıkları edinmeleri için; sağlıklı beslenmenin eğitim müfredatlarına ve çeşitli etkinliklere dahil edilmesi, üniversite ve yurtların beslenme tesislerinde, verilen kredi/burs miktarlarında düzenlemeler yapılması gibi düzeltici müdahalelerin planlanmasının olumlu etki yaratacağını düşünmekteyiz.

Anahtar Kelimeler

• Gıda okuryazarlığı
• yeme bozukluğu
• beslenme
• üniversite
• öğrenci

Evaluation of Food Literacy and Eating Disorders and Related Factors in University Students

Öz

The university student period is of great importance as it is easier to exhibit risky behaviors such as unhealthy eating. The aim of this study is to assess the food literacy and eating disorders of university students to contribute to the planning of remedial interventions. This study was conducted with 813 students from Kütahya Health Sciences University, in 2022. Data were collected through a survey form. Factors associated with food literacy and eating disorders were demonstrated using chi-square tests and binary logistic regression analysis. Food literacy was found to be more inadequate/limited in men, younger individuals, those who perceive themselves as weak, those who do not prioritize healthy eating, those who consume less than five servings of fruits, vegetables, legumes, and grains (excluding potatoes and corn), and those who consume more than 50 grams of sugar daily. Eating disorders were more common among those who perceive themselves as overweight or normal weight, those who do not eat regularly, those who restrict their eating to stay thin or maintain an ideal weight, those with fast food habits, those whose food intake varies with emotions, and those with lower BMI and associate degree education. In order for university students, who are the future of the country, to acquire healthy eating habits, we think that planning remedial interventions such as the inclusion of healthy nutrition in educational curricula and various activities, regulations in the nutrition facilities of universities and dormitories, and in the amount of loans/scholarships given will have a positive effect.

Anahtar Kelimeler

• Food literacy
• eating disorders
• nutrition
• university
• student

Kaynakça

1. Akduran F, Adadıoğlu Ö, Emiroğlu B. Hemşirelik Öğrencilerinin Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutumlarının İncelenmesi. Journal of General Health Sciences. 2023; 5(3):299-309.
2. Akay G, Demir LS. Toplum Beslenmesinde Sürdürülebilirlik ve Çevre. Selcuk Medical Journal. 2020; 36(3):282-7.
3. who.int [homepage on the Internet]. World Health Organization Nutrition, Challenges. [cited 16 March 2024]. Available from: https://iris.who.int/
4. who.int [homepage on the Internet]. World Health Organization Global Nutrition Report. [cited 18 March 2024]. Available from: https://iris.who.int/
5. Çolak B, Yormaz S, Ece İ, Acar F, Yılmaz H, Alptekin H, Kafalı E, Şahin M. Morbid Obezite Cerrahisi ve Komplikasyonlar. Selcuk Medical Journal. 2016; 32(1):19-22.
6. Alkan ŞB, Solak R, Gürbüz E, Özcan B, Özkan H, Dikici ZZ, Karaman RS. Beslenme ve Diyetetik Bölümü Öğrencilerinde Yeme Davranış Bozukluğu ve Beden Algısı: Kesitsel Bir Çalışma. Necmettin Erbakan University Faculty of Health Sciences Journal. 2019; 2(2):38-44.
7. Kermen S, Kermen U, Dinçer F, Muslu M. Üniversite Öğrencilerinde Yeme Bozukluğu Riskinin Lojistik Regresyon ile Belirlenmesi. Life Skills Journal of Psychology. 2019; 3(6):149-163.
8. Aydemir Ö, Köksal B, Yalın Sapmaz Ş, Yüceyar H. Kadın Üniversite Öğrencilerinde Rezzy Yeme Bozuklukları Ölçeği Türkçe Formunun Güvenilirlik ve Geçerliliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2015; 16(Özel sayı.1):31-35.

9. Köksal E, Mortaş H, Karaçil Ermumcu MŞ. Yetişkin Bireylerde Diyet Kalitesinin Ortalama Yeterlilik Oranı (MAR) Kullanılarak Değerlendirilmesi. Selcuk Medical Journal. 2016; 32(2):43-6.
10. Velardo S. The Nuances of Health Literacy, Nutrition Literacy, and Food Literacy. Journal of Nutrition Education and Behavior. 2015; 47:385-9.
11. Gréa Krause C, Beer Borst S, Sommerhalder K, Hayoz S, Abel T. A short food literacy questionnaire (SFLQ) for adults: Findings from a Swiss validation study. Appetite. 2018; 120:275-80.
12. Durmus H, Gökler ME, Havlioğlu S. Reliability and validity of the Turkish version of the short food literacy questionnaire among university students. Progress in Nutrition. 2019; 21(2):333-8.
13. Gökler ME, Durmus H, Havlioglu S. Food literacy can described adequate? Optimizing cut-off scores for the short food literacy questionnaire (SFLQ), Mediterranean Journal of Nutrıtion and Metabolism. 2020;13(2):119-26.
14. Tunçer E, Taş Özdemir V, Şimşek H, Karaağaç Y, Yabancı Ayhan N. Üniversite Öğrencilerinin Besin Desteği Kullanma Durumlarının Değerlendirilmesi. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2020; 1(2):91-101.
15. Lai IJ, Chang LC, Lee CK, Liao LL. Nutrition literacy mediates the relationships between multi-level factors and college students’ healthy eating behavior: Evidence from a cross-sectional study. Nutrients. 2021;13(10).
16. Morgan JF, Reid F, Lacey JH. The SCOFF questionnaire: assessment of a new screening tool for eating disorders. BMJ. 1999; 319:1467-8.
17. Alpar R. Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler. Detay Yayıncılık, 5.Baskı, Sayfa: 611, Ankara, 2017.
18. İncedal ZS, Balcı E, Ayar A. Üniversite Öğrencilerinin Gıda Okuryazarlığı ve Gıda Güvenliği Konusunda Bilgi, Tutum ve Davranışları “Amasya Üniversitesi Sabuncuoğlu Şerefeddin Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Örneği”. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi. 2018; 75(1):53-64.
19. Koçaslan Y. Hasan Kalyoncu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi öğrencilerinin gıda okuryazarlığı ve Akdeniz Diyeti Kalite İndeksine uyum durumlarının belirlenmesi [Yüksek lisans tezi]. Gaziantep: Hasan Kalyoncu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü; 2021.
20. Erten M: Adıyaman İlinde Eğitim Gören Üniversite Öğrencilerinin Beslenme Bilgilerinin ve Alışkanlıklarının Araştırılması. Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2006.
21. Çınkıl Z, Büyük ET. The relationship between health literacy and eating attitudes of adolescents. Journal of Public Health [serial on the Internet] 2024 [cited 22 March 2024]. Available from: https://link.springer. com/journal/10389
22. Karaağaç E, Çakır E, Karaağaç G. Spor Salonlarına Giden Bireylerin Sağlıklı Beslenme Tutumları ve Sosyal Görünüş Kaygı Düzeylerinin Belirlenmesi. Atatürk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 2021; 23(3):167-77.
23. Kartal FT, Aykut MK. Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Fizik Kaygısı ve Depresyonun Yeme Bozukluğu Riski ile İlişkisi. Beslenme ve Diyet Dergisi. 2019; 47(2):20-9.
24. Korkmaz S. Fast Food (Hızlı Yemek) Pazarında Rekabetçi Stratejilerin Etkinliği: Üniversite Gençliğinin Tercihlerinin Analizi. Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi. 2005; 2:22-39.
25. Ayhan DE, Günaydın E, Gönlüaçık E, Arslan U, Çetinkaya F, Asımı H, Uncu Y. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğrencilerinin Beslenme Alışkanlıkları ve Bunları Etkileyen Faktörler. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2012; 38(2):97-104.
26. Tokgöz P, Ertem M, Çelik F, Gökçe Ş, Saka G, Hatunoğlu R. Üniversite Öğrencilerinin Beslenme Alışkanlıklarının Saptanmasına İlişkin Bir Araştırma. Beslenme ve Diyet Dergisi. 1995; 24(2):229-38.
27. Sayılı M, Gözener B. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Öğrencilerinin Fast-Food Tüketim Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2013;4(2):11-28.
28. Mazıcıoğlu M, Öztürk A. Üniversite 3 ve 4. Sınıf Öğrencilerinde Beslenme Alışkanlıkları ve Bunu Etkileyen Faktörler. Erciyes Tıp Dergisi. 2003; 25(4):172-8.