Bilgiden eyleme: Sağlık okuryazarlığı geleceğin sağlık profesyonellerinde mikroplastik kirliliği farkındalığını nasıl şekillendirir?

Öz

Bu çalışma, öğrencilerin mikroplastik kirliliği farkındalığını ve sağlık okuryazarlığı düzeylerini etkileyen faktörleri incelemeyi amaçlamaktadır. Bu tanımlayıcı ve kesitsel çalışma, sağlık hizmetleri meslek yüksekokulunda öğrenim gören 1800 öğrenciden oluşmuştur. Çalışmada tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmış ve örneklem büyüklüğü 384 olarak belirlenmiştir. Anket; sosyo-demografik özellikler, mikroplastik kirliliği farkındalık ölçeği (MPAS) ve sağlık okuryazarlığı ölçeğini (HLS) içermektedir. Veriler SPSS’e yüklenmiş ve istatistiksel analiz yapılmıştır. Çalışmada, HLS ve MPAS puanları ile cinsiyet, ikamet yeri, sınıf, genel sağlık durumu, çevre dersleri alma ve çevreye duyarlılık arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0,05). Çalışma, MPAS ile tüm alt boyut puanları ve HLS ile tüm alt boyut puanları arasında anlamlı pozitif korelasyon olduğunu göstermiştir (r=0,265, p<0,05). Çalışmamız, yüksek düzeyde sağlık okuryazarlığı ile çevresel farkındalık ve duyarlılığın, mikroplastik kirliliği farkındalığını artırmada çok önemli bir faktör olduğunu göstermiştir. Farkındalığı artırmak için eğitim sisteminde bu konuya yönelik daha fazla etkileşimli ders ve etkinliklerin dahil edilmesi ve eğitimin sürekliliğinin teşvik edilmesi faydalı olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Mikroplastikler
• çevre kirliliği
• sağlık okuryazarlığı
• öğrenci

From knowledge to action: How health literacy shapes microplastic pollution awareness in future health professionals?

Öz

This study aims to examine the factors affecting students’ awareness of microplastic pollution and health literacy status. This descriptive and cross-sectional study consisted of 1800 students studying in a vocational school for health services. The study used a stratified sampling method, and the sample size was 384. The questionnaire included socio-demographic characteristics, a microplastic pollution awareness scale (MPAS), and a health literacy scale (HLS). The data were uploaded to SPSS, and statistical analysis was performed. In the study, there was a significant relationship between HLS and MPAS scores and gender, place of residence, grade, general health status, taking environmental courses, and being sensitive to the environment (p<0.05). The study found a significant positive correlation between MPAS and all sub-dimension scores and HLS and all sub-dimension scores (r=0,265, p<0.05). Our study showed that a high level of health literacy and environmental awareness and sensitivity was significantly associated with increased awareness of microplastic pollution. In order to increase awareness, it would be beneficial to include more interactive courses and activities on this topic in the education system and to encourage continuity of education.

Anahtar Kelimeler

• Microplastics
• environmental pollution
• health literacy
• student

Kaynakça

1. Vişne A, Bat L. Deniz çöplerinin değerlendirilmesi üzerine deniz stratejisi çerçeve direktifi ve Karadeniz’deki mevcut durum. J Aquacult Eng Fish Res. 2015;1(3):104-15. DOI:10.3153/JAEFR15011.
2. Plastics Europe. Plastics - the Facts 2019 [Internet]. 2019 [cited 2024 Mar 2]. 23 p. Available from: https://plasticseurope.org/knowledge-hub/plastics-the-facts-2019/
3. Frias J, Pagter E, Nash R, O’Connor I, Carretero O, Filgueiras A, et al. Standardised protocol for monitoring microplastics in sediments. Deliverable 4.2, JPI-Oceans BASEMAN Project. 2018. 24 p. DOI:10.25607/OBP-723.
4. Gabrys J, Hawkins G, Michael M, editors. Accumulation: The Material Politics of Plastic. Oxon, UK: Routledge; 2013. International Pellet Watch: Studies of the Magnitude and Spatial Variation of Chemical Risks Associated with Environmental Plastics; p. 184-207. DOI:10.4324/9780203070215.
5. Hartmann NB, Rist S, Bodin J, Jensen LH, Schmidt SN, Mayer P, et al. Microplastics as vectors for environmental contaminants: Exploring sorption, desorption, and transfer to biota. Integr Environ Assess Manag. 2017;13(3):488-93. DOI:10.1002/ieam.1904. PMID: 28440931.
6. Nutbeam D. Health promotion glossary. Health Promot Int. 1998;13(4):349-64. DOI:10.1093/heapro/13.4.349.
7. WHO. Improving Health Literacy [Internet]. 2024 [cited 2024 May 27]. Available from: https://www. who.int/activities/improving-health-literacy
8. Zhang X, Yu C, Wang P, Yang C. Microplastics and human health: unraveling the toxicological pathways and implications for public health. Front Public Health. 2025;13:1567200. DOI:10.3389/fpubh.2025.1567200.

9. Jenkins CL, Wills J, Sykes S. Settings for the development of health literacy: A conceptual review. Front Public Health. 2023 Feb 16;11:1105640. DOI:10.3389/fpubh.2023.1105640.
10. Zanobini P, Del Riccio M, Lorini C, Bonaccorsi G. Empowering sustainable healthcare: The role of health literacy. Sustainability. 2024;16(10):3964. DOI:10.3390/su16103964.
11. Toçi E, Burazeri G, Sørensen K, Jerliu N, Ramadani N, Roshi E, et al. Health literacy and socioeconomic characteristics among older people in transitional Kosovo. J Adv Med Med Res. 2013;3(4):1646–1658. DOI:10.9734/BJMMR/2013/3972.
12. Bayık Temel A, Aras Z. Evaluation of Validity and Reliability of the Turkish Version of Health Literacy Scale. Florence Nightingale J Nurs. 2017;25(2):85-94. DOI:10.17672/fnhd.94626.
13. Güleşir T, Gül A. Development of Microplastic Pollution Awareness Scale for prospective science and biology teachers. Int Online J Educ Teach. 2022;9(2):852-70.
14. Olarinmoye OM, Stock F, Scherf N, Whenu O, Asenime C, Ganzallo S, et al. Microplastic Presence in Sediment and Water of a Lagoon Bordering the Urban Agglomeration of Lagos, Southwest Nigeria. Geosciences. 2020;10(12):494. DOI:10.3390/geosciences10120494.
15. Yurtseven E, Vehid S, Köksal S, Erdoğan MS. İstanbul Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu öğrencilerinin çevresel riskler konusundaki duyarlılıkları. Fırat Üniv Sağ Bil Tıp Derg. 2010;24(3):193-9.
16. Pirincci E, Atıcı E, Oguzoncul AF, Deveci SE, Ozan AT, Şen MA, et al. Bir Yüksekokul Öğrencilerinin Çevreye Karşı Duyarlılıklarının Değerlendirilmesi. Van Tip Derg. 2020;27(4):480. DOI:10.5505/vtd.2020.75547.
17. Dowarah K, Duarah H, Devipriya SP. A preliminary survey to assess the awareness, attitudes/behaviours, and opinions pertaining to plastic and microplastic pollution among students in India. Mar Policy. 2022;144:105220. DOI:10.1016/j. marpol.2022.105220.
18. Steven ES. Plastics and the Environment. In: Green Plastics: An Introduction to the New Science of Biodegradable Plastics. Princeton: Princeton University Press; 2002. p. 15-30. DOI:10.1515/9780691214177-005.
19. Oguge N, Oremo F, Adhiambo S. Investigating the Knowledge and Attitudes towards Plastic Pollution among the Youth in Nairobi, Kenya. Social Sciences. 2021;10(11). DOI:10.3390/socsci10110408.
20. Soares J, Miguel I, Venancio C, Lopes I, Oliveira M. Public views on plastic pollution: knowledge, perceived impacts, and pro-environmental behaviours. J Hazard Mater. 2021;412:125227. DOI:10.1016/j.jhazmat.2021.125227.
21. Herweyers L, Catarci Carteny C, Scheelen L, Watts R, Du Bois E. Consumers’ Perceptions and Attitudes toward Products Preventing Microfiber Pollution in Aquatic Environments as a Result of the Domestic Washing of Synthetic Clothes. Sustainability. 2020;12(6):2244. DOI:10.3390/su12062244.
22. Charitou A, Aga-Spyridopoulou R, Mylona Z, Beck R, McLellan F, Addamo M. Investigating the knowledge and attitude of the Greek public towards marine plastic pollution and the EU Single-Use Plastics Directive. Mar Pollut Bull. 2021;166:112182. DOI:10.1016/j.marpolbul.2021.112182.
23. Buckley PJ, Pinnegar JK, Painting SJ, Terry G, Chilvers J, Lorenzoni I, et al. Ten thousand voices on marine climate change in Europe: Different perceptions among demographic groups and nationalities. Front Mar Sci. 2017;4:206.
24. Srinivasan N, Swarnapriya V, Felix AJW, Pravin T. Assessment of knowledge and practice on plastics among the professional course students of Annamalai University, Tamil Nadu. Int J Community Med Public Health. 2019;6(2):510–4. DOI:10.18203/2394-6040. ijcmph20190099.
25. Johnson CY, Bowker JM, Cordell HK. Ethnic variation in environmental belief and behavior: an examination of the new ecological paradigm in a social psychological context. Environ Behav. 2004;36(2):157–86. DOI:10.1177/0013916503251478.
26. Karagözoğlu N. Causes and solution proposals for environmental problems: Yozgat example. Int J Geogr Geogr Educ. 2020;42:356-73. DOI:10.32003/igge.680120.
27. Kadıoğlu Ateş H, Işık Öner A. Öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik farkındalık düzeyinin incelenmesi. Kesit Akademi Derg. 2020;6(24):126-44.DOI:10.29228/ke-sit.44369.
28. Irmak Kazazoğlu T. Üniversite öğrencilerinin çevre farkındalık düzeylerinin ve çevre sorunlarına yönelik davranışlarının incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Ankara: Hacettepe Üniversitesi; 2020.
29. Sørensen K, Pelikan JM, Röthlin F, Ganahl K, Slonska Z, Doyle G, et al. Health literacy in Europe: comparative results of the European health literacy survey (HLS-EU). Eur J Public Health. 2015;25(6):1053-8. DOI:10.1093/eurpub/ckv043.
30. Wang W, Hou Y, Hu N, Zhang D, Tao J, Man Y, et al. A cross-sectional study on health-related knowledge and its predictors among Chinese vocational college students. BMJ Open. 2014;4(10):e005182. DOI:10.1136/bmjopen-2014-005182.
31. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçekleri Güvenilirlik ve Geçerlilik Çalışması. Ankara: Sağlık Bakanlığı Yayınları; 2016.
32. Soykan H, Şengül H. Sağlık Okuryazarlığının Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışlarıyla İlişkisi. Gumushane Univ Saglik Bilim Derg. 2021;10(4):691-704. DOI:10.37989/gumussagbil.905512.
33. Yılmaz M, Tiraki Z. Sağlık Okuryazarlığı Nedir?Nasıl Ölçülür? DEUHFED. 2016;9(4):142-7.
34. Adıbelli D, Olğun S, Turan GS. Hemşirelik Öğrencilerinin Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları ve Etkileyen Faktörler. Cumhuriyet Hemsirelik Derg. 2017;6(1):8-17.
35. Akçilek E. Üniversite Öğrencilerinde Sağlık Okuryazarlığı ve Yaşam Kalitesinin İncelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: İstanbul Medipol Üniversitesi; 2017.
36. Rababah JA, Al-Hammouri MM, Drew BL, Aldalaykey M. Sağlık okuryazarlığı: üniversite öğrencileri arasındaki eşitsizliklerin araştırılması. BMC Public Health. 2019;19:1401. DOI:10.1186/s12889-019-7781-2.
37. Rosario C, Modeste N, Dos Santos H, Handysides D, Gamboa-Maldonado T, Boyd K. Siyah üniversite öğrencilerinde sağlık okuryazarlığının ekolojik belirleyicilerinin incelenmesi. J Am Coll Health. 2017;65(6):423-31. DOI:10.1080/07448481.2017.1 341894.