Lise öğrencilerinde yeme farkındalığı ile olumsuz beden konuşmaları ve sağlık algısı arasındaki ilişkinin incelenmesi ve etkileyen faktörler

Öz

Bu çalışmada, lise öğrencilerinde yeme farkındalığı ile olumsuz beden konuşmaları ve sağlık algısı arasındaki ilişki ve etkileyen faktörlerin incelenmesi amaçlanmıştır. Tanımlayıcı kesitsel tipte olan bu araştırma bir ilçede devlet liselerinde öğrenim gören 614 öğrencinin katılımıyla yapılmıştır. Verilerin toplanmasında 4 bölümden oluşan anket formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 22 paket programı ile frekans, yüzde, bağımsız gruplarda Independent Sample-T, One-Way ANOVA ve Korelasyon Testi kullanılmıştır. p<0,05 değeri anlamlı kabul edilmiştir. Çalışmaya katılan adölesanların %51,0’ı kadın, %49,0’ı erkektir. Öğrencilerin %67,3’ü normal kiloludur. Erkeklerin Yeme Farkındalığı Ölçeği (YFÖ-30) puan ortalaması kadınların puan ortalamasından yüksek bulunmuştur (p<0,05). Öğrencilerin Beden Kütle İndeksi (BKİ) değeri ile YFÖ-30 puan ortalaması arasındaki fark anlamlı bulunmuş olup en az puan obez bireylere, en fazla puan ise normal kilolulara aittir (p<0,05). Kadınların Olumsuz Beden Konuşmaları Ölçeği (OBKÖ) puan ortalaması erkeklerin puan ortalamasından yüksek bulunmuştur. Öğrencilerin BKİ değerleri ile OBKÖ puan ortalaması arasında anlamlı fark bulunmuştur (p<0,05). Sağlık Algı Ölçeği (SAÖ) puan ortalaması normal kilolu bireylerde obez bireylere göre daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Çalışmada YFÖ-30 ile OBKÖ arasında negatif yönlü bir ilişki(r= -0,180), YFÖ- 30 ve SAÖ arasında pozitif yönlü bir ilişki (r=0,281) bulunmuştur (p<0,05). Araştırma sonuçlarına göre obez olan öğrencilerde yeme farkındalığı ve sağlık algısı düşük, kadın öğrencilerde Olumsuz Beden Konuşmaları daha fazla bulunmuştur. Adolesanların yeme farkındalığı ile olumsuz beden konuşmaları ve sağlık algıları arasında ilişki olduğu tespit edilmiştir. Sağlık ve beslenme ile ilgili doğru alışkanlıklar edinilmesi ve yeme farkındalığının arttırılması için öğrenci ve ailelere beslenme ve farkındalık temelli eğitimler verilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Beslenme
• adolesan beslenmesi
• yeme farkındalığı
• sağlık algısı
• kilo konuşmaları

Investigation of the relationship between mindful eating, negative body talk, and health perception among high school students and the affecting factors

Öz

This study aimed to examine the relationship between mindful eating, negative body talk, and health perception among high school students, as well as the factors affecting these variables. This descriptive cross-sectional study was conducted with 614 students attending public high schools in a district. Data were collected using a four-part questionnaire. Statistical analyses were performed using SPSS version 22, including frequency and percentage distributions, Independent Samples t-test, One-Way ANOVA, and correlation analysis. Significance value was accepted as p<0.05. Of the participants, 51,0% were female and 49,0% were male, and 67,3% had a normal body mass index (BMI). Male students had significantly higher mean scores on the Mindful Eating Scale (MES-30) compared to female students (p<0.05). A significant difference was found between BMI categories and MES-30 scores, with the highest scores observed in normal-weight students and the lowest in obese students (p<0.05). Female students had higher mean scores on the Negative Body Talk Scale (NBTS) than males. NBTS scores differed significantly according to BMI (p<0.05). Health Perception Scale (HPS) scores were significantly higher in normal-weight students compared to obese students (p<0.05). A negative correlation was found between mindful eating and negative body talk (r=−0.180), while a positive correlation was observed between mindful eating and health perception (r=0.281) (p<0.05). In conclusion, obese students showed lower levels of mindful eating and health perception, while negative body talk was more prevalent among female students. The findings indicate a significant relationship between mindful eating, negative body talk, and health perception in adolescents. Nutrition- and mindfulness-based educational programs for students and their families may help promote healthier behaviors.

Anahtar Kelimeler

• Nutrition
• adolescent nutrition
• mindful eating
• health perception
• fat talk

Kaynakça

1. World Health Organization. Constitution of the World Health Organization. Basic documents. 45th ed. Supplement. Geneva: World Health Organization; 2006. p.1–2.
2. Efteli E, Khorshtd L. İki farklı bölüm öğrencilerinin sağlık algılarının karşılaştırılması. Ege Univ Hemsire Fak Derg. 2016;32(2):1–10.
3. Klein Velderman M, Crone MR, Wiefferink CH, Reijneveld SA. Identification and management of psychosocial problems among toddlers by preventive child health care professionals. Eur J Public Health. 2010;20(3):332–3.
4. T.C. Sağlık Bakanlığı. Beslenme bilgi serisi 1: Optimal beslenme. 2. baskı. Ankara: Sağlık Bakanlığı; 2012. p. 7.
5. Köse G, Tayfur M, Birincioğlu İ, Dönmez A. Yeme farkındalığı ölçeğinin Türkçeye uyarlama çalışması. Bilissel Davranisci Psikoter Arast Derg. 2016;3:125–34.
6. Alberts HJ, Thewissen R, Raes L. Dealing with problematic eating behaviour: The effects of a mindfulness-based intervention on eating behaviour, food cravings, dichotomous thinking and body image concern. Appetite. 2012;58(3):847–51.
7. Nichter M, Vuckovic N. Fat talk. In: Sault N, editor. Many mirrors: Body image and social relations. New Brunswick (NJ): Rutgers University Press; 1994. p. 109–31.
8. Arroyo A, Harwood J. Exploring the causes and consequences of engaging in fat talk. J Appl Commun Res. 2012;40:167–87.

9. World Health Organization. Adolescent health [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2023 [Erişim tarihi 13 Ocak 2026]. Erişim adresi: https://www.who.int/health-topics/adolescent-health
10. De Assumpção D, Barros MBA, Fisberg RM, Carandina L, Goldbaum M, Cesar CLG. Diet quality among adolescents: A population-based study in Campinas, Brazil. Rev Bras Epidemiol. 2012;15(3):605–16.
11. Framson C, Kristal AR, Schenk JM, Littman AJ, Zeliadt S, Benitez D. Development and validation of the mindful eating questionnaire. J Am Diet Assoc. 2009;109:1439–44.
12. Köse D. Orta ve geç adölesanlarda beslenme alışkanlıklarının beden kitle indeksi ve kan basıncı üzerine etkisi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul: İstanbul Üniversitesi; 2011.
13. Akın A, Aşut S, Çitemel N, Özbek R, Şahin F, Kaya Ç. The validity and reliability of the Turkish version of the Negative Body Talk Scale (NBTS). Proc 4th World Conf Psychol Couns Guid; 2013 May 24–26; Istanbul, Turkey.
14. Diamond JJ, Becker JA, Arenson CA, Chambers CV, Rosenthal MP. Development of a scale to measure adults’ perceptions of health: Preliminary findings. J Community Psychol. 2007;35(5):557–61.
15. Kadıoğlu H, Yıldız A. Sağlık algısı ölçeğinin Türkçe uyarlamasının geçerlilik ve güvenilirliği. Turkiye Klinikleri J Med Sci. 2012;32(1):47–53.
16. Mikkonen J, Remes H, Moustgaard H, Martikainen P. Evaluating the role of parental education and adolescent health problems in educational attainment. Demography. 2020;57(6):2245–67. DOI:10.1007/s13524-020-00919-y.
17. Xiang Y, Cao R, Li X. Parental education level and adolescent depression: A multi-country meta-analysis. J Affect Disord. 2024;347:645–55.
18. Aksoydan E, Çakır N. Adölesanların beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyleri ve vücut kitle indekslerinin değerlendirilmesi. Gulhane Tip Derg. 2011;53(4):264–70.
19. Gunalan E, Bakir BO, Bali R, Tanriover O, Gemici B. Evaluation of body mass index and related lifestyle factors among 14–17-year-old Turkish adolescents. North Clin Istanb. 2021;8(3):226–35.
20. World Health Organization. Obesity and overweight [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2024 [Erişim tarihi 13 Ocak 2026]. Erişim adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
21. NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC). Worldwide trends in body-mass index, underweight, overweight, and obesity from 1990 to 2022. Lancet. 2024;403(10431):1027–50. DOI:10.1016/S0140-6736(23)02750-2.
22. Türkiye İstatistik Kurumu. Türkiye Sağlık Araştırması 2022 [Internet]. Ankara: TÜİK; 2023 [Erişim tarihi 13 Ocak 2026]. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr
23. Uskun E, Şabaplı A. Lise öğrencilerinin beden algıları ile yeme tutumları arasındaki ilişki. TAF Prev Med Bull. 2013;12:519–28.
24. Demir BD. Liseye devam eden kız öğrencilerin beslenme alışkanlıkları ve beden algısını etkileyen etmenler [Yüksek lisans tezi]. Ankara: Hacettepe Üniversitesi; 2006.
25. Thompson SH, Digsby S. A preliminary survey of dieting, body dissatisfaction, and eating problems among high school cheerleaders. J Sch Health. 2004;74(3):85–90.
26. San Martini MC, Silva DAS, Pelegrini A. Prevalence of body weight dissatisfaction among adolescents: A systematic review. Public Health Nutr. 2022;25(11):3166–78. DOI:10.1017/S1368980022001164.
27. Jebero Z, Elias A, Billo G, Ayalew M, Alemayehu Y, Moga F. Prevalence of body image dissatisfaction and associated factors among high school adolescent in Hawassa city, Ethiopia. Heliyon. 2024;11:e41401.
28. World Health Organization. Adolescent mental health. Geneva: World Health Organization; 2023. Erişim adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health
29. Akman M, Tüzün S, Ünalan PC. Adölesanlarda sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite durumu. Nobel Med. 2012;8(1):24–9.
30. Bebiş H, Akpunar D, Özdemir S, Kılıç S. Bir ortaöğretim okulundaki adölesanların sağlığı geliştirme davranışlarının incelenmesi. Gulhane Tip Derg. 2015;57:129–35.
31. Subay Orbatu D. İzmir ili lise çağı çocuklarında yeme farkındalığının değerlendirilmesi. Tepecik Egit Arast Hast Derg. 2020;30(1):19–27.
32. Giannopoulou I, Kotopoulea-Nikolaidi M, Daskou S, Martyn K, Patel A. Mindfulness in eating is inversely related to binge eating and mood disturbances in university students. Nutrients. 2020;12(2):396.
33. Özmumcu SB. Yeme farkındalığı ve fiziksel aktivitenin yaşam kalitesine etkisi [Yüksek lisans tezi]. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi; 2019.
34. Akgün B. Üniversite öğrencilerinde olumsuz beden konuşmaları ve eşli ruminatif düşünce tarzının yeme tutumuna etkisi [Yüksek lisans tezi]. Lefkoşa: Yakın Doğu Üniversitesi; 2019.
35. Vega HB, Chávez JFA, Rodríguez-Villalobos JM, Ornelas JRB, López HLM. Body image anxiety on university students: Differences between men and women. Open J Med Psychol. 2014;3:348–54.
36. Karaköse T, Baykara B. Kilo konuşmalarının psikolojik faktörler üzerindeki etkisi: Pilot çalışma. Turk Aile Hek Derg. 2017;21(1):26–33.
37. Martz DM, Petroff AB, Curtin L, Bazzini DG. Gender differences in fat talk among American adults. Sex Roles. 2009;61:34–41.
38. Karabayır N. Lise öğrencilerinde sağlık algısının riskli sağlık davranışlarına etkisi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul: Haliç Üniversitesi; 2019.
39. Alkan SA, Özdelikara A, Boğa NM. Hemşirelik öğrencilerinin sağlık algılarının belirlenmesi. Gumushane Univ Saglik Bilim Derg. 2017;6(2):11–21.
40. Guthold R, Stevens GA, Riley LM, Bull FC. Global trends in insufficient physical activity among adolescents. Lancet Child Adolesc Health. 2020;4(1):23–35. DOI:10.1016/S2352-4642(19)30323-2.