Araştırma Makalesi

Yetişkinlerde Besin Seçimi Motivasyonları ve Çok İşlenmiş Besin Tüketiminin Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Çalışma

Cilt: 11 Sayı: 3 30 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

Yetişkinlerde Besin Seçimi Motivasyonları ve Çok İşlenmiş Besin Tüketiminin Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Çalışma

Öz

Günümüzde çok işlenmiş besinlerin (ÇİB) tüketimi, olumsuz sağlık sonuçları ile ilişkilendirilmektedir. Ancak, ÇİB tüketiminin altında yatan besin seçimi motivasyonları belirsizliğini korumaktadır. Çalışmanın amacı, yetişkinlerde besin seçimi motivasyonları ve ÇİB tüketimini değerlendirmek ve bu değişkenler arasındaki ilişkileri incelemektir. Bu kesitsel araştırmada kolayda örnekleme yöntemi ile belirlenen 324 yetişkinin verileri analiz edilmiştir. Katılımcılara yüz yüze görüşme yöntemiyle Tanıtıcı Bilgi Formu, Tek Madde Besin Seçimi Testi ve Çok İşlenmiş Besin Tüketimi Kısa Tarama Anketi (ÇİBTA) sorularını içeren anket uygulanmıştır. Besin seçimi motivasyonları ile ÇİBTA toplam puanı arasındaki ilişki, her motivasyon için ayrı ayrı kurulan basit ve çok değişkenli doğrusal regresyon modelleriyle incelenmiştir. Katılımcıların yaklaşık %41’i yüksek ÇİB tüketim grubunda yer almıştır. Yüksek ÇİB tüketim grubunda yer alanların bir ana öğün tüketme, ana öğün atlama, haftada üç gün veya daha fazla yemek siparişi verme ve besin etiketi okumama oranları düşük ÇİB tüketim grubuna kıyasla daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Her motivasyon için ayrı ayrı kurulan çok değişkenli doğrusal regresyon modellerinde; sağlık (β=-0,253; p<0,001), doğal içerik (β=-0,174; p<0,01), ağırlık kontrolü (β=-0,221; p<0,001), çevre dostu (β=-0,146; p<0,01), hayvan dostu (β=-0,125; p<0,05), sosyal adalet (β=-0,111; p<0,05) motivasyonları ile ÇİBTA toplam puanı arasında negatif; ruh hali (β=0,171; p<0,01) ve duyusal çekicilik (β=0,108; p<0,05) motivasyonları ile ÇİBTA toplam puanı arasında pozitif ilişkiler tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, yetişkinlerde besin seçim motivasyonları ile ÇİB tüketiminin ilişkili olduğunu ve bu motivasyonların ÇİB tüketimine yönelik gelecekteki araştırmalarda dikkate alınabilecek potansiyel faktörler olabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Çalışmanın etik onayı, Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Girişimsel Olmayan Araştırma Etik Kurulu'ndan alınmıştır (14.04.2025/2025-84).

Kaynakça

  1. Pinho MGM, Lakerveld J, Harbers MC, Sluijs I, Vermeulen R, Huss A, et al. Ultra-processed food consumption patterns among older adults in the Netherlands and the role of the food environment. Eur J Nutr. 2021;60(5):2567–80. DOI:10.1007/s00394-020-02436-5.
  2. Wongprawmas R, Mora C, Pellegrini N, Guiné RPF, Carini E, Sogari G, et al. Food Choice Determinants and Perceptions of a Healthy Diet among Italian Consumers. Foods. 2021;10(2):318. DOI:10.3390/FOODS10020318.
  3. Santos M, Assunção R. Food Choice, Nutrition, and Public Health. Foods. 2025;14(7):1243. DOI:10.3390/FOODS14071243.
  4. Chen PJ, Antonelli M. Conceptual Models of Food Choice: Influential Factors Related to Foods, Individual Differences, and Society. Foods. 2020;9(12):1898. DOI:10.3390/FOODS9121898.
  5. Fernqvist F, Spendrup S, Tellström R. Understanding food choice: A systematic review of reviews. Heliyon. 2024;10(12):e32492. DOI: 10.1016/J. HELIYON.2024.E32492.
  6. Martinez-Perez C, Daimiel L, Climent-Mainar C, Martínez-González MÁ, Salas-Salvadó J, Corella D, et al. Integrative development of a short screening questionnaire of highly processed food consumption (sQ-HPF). Int J Behav Nutr Phys Act. 2022;19(1):6. DOI:10.1186/S12966-021-01240-6.
  7. Monteiro CA, Cannon G, Levy RB, Moubarac JC, Louzada MLC, Rauber F, et al. Ultra-processed foods: what they are and how to identify them. Public Health Nutr. 2019;22(5):936–41. DOI:10.1017/S1368980018003762.
  8. Dicken SJ, Qamar S, Batterham RL. Who consumes ultra-processed food? A systematic review of sociodemographic determinants of ultra-processed food consumption from nationally representative samples. Nutr Res Rev. 2024;37(2):416–56. DOI:10.1017/S0954422423000240.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlığın Geliştirilmesi, Halk Sağlığı (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

19 Ocak 2026

Kabul Tarihi

14 Ekim 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Atan, R. M., & Yılmaz, H. Ö. (2026). Yetişkinlerde Besin Seçimi Motivasyonları ve Çok İşlenmiş Besin Tüketiminin Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Çalışma. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, 11(3), 301-312. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1867261
AMA
1.Atan RM, Yılmaz HÖ. Yetişkinlerde Besin Seçimi Motivasyonları ve Çok İşlenmiş Besin Tüketiminin Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Çalışma. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 2026;11(3):301-312. doi:10.35232/estudamhsd.1867261
Chicago
Atan, Ramazan Mert, ve Hacı Ömer Yılmaz. 2026. “Yetişkinlerde Besin Seçimi Motivasyonları ve Çok İşlenmiş Besin Tüketiminin Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Çalışma”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 11 (3): 301-12. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1867261.
EndNote
Atan RM, Yılmaz HÖ (01 Ekim 2026) Yetişkinlerde Besin Seçimi Motivasyonları ve Çok İşlenmiş Besin Tüketiminin Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Çalışma. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 11 3 301–312.
IEEE
[1]R. M. Atan ve H. Ö. Yılmaz, “Yetişkinlerde Besin Seçimi Motivasyonları ve Çok İşlenmiş Besin Tüketiminin Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Çalışma”, ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, c. 11, sy 3, ss. 301–312, Eki. 2026, doi: 10.35232/estudamhsd.1867261.
ISNAD
Atan, Ramazan Mert - Yılmaz, Hacı Ömer. “Yetişkinlerde Besin Seçimi Motivasyonları ve Çok İşlenmiş Besin Tüketiminin Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Çalışma”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi 11/3 (01 Ekim 2026): 301-312. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1867261.
JAMA
1.Atan RM, Yılmaz HÖ. Yetişkinlerde Besin Seçimi Motivasyonları ve Çok İşlenmiş Besin Tüketiminin Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Çalışma. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 2026;11:301–312.
MLA
Atan, Ramazan Mert, ve Hacı Ömer Yılmaz. “Yetişkinlerde Besin Seçimi Motivasyonları ve Çok İşlenmiş Besin Tüketiminin Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Çalışma”. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, c. 11, sy 3, Ekim 2026, ss. 301-12, doi:10.35232/estudamhsd.1867261.
Vancouver
1.Ramazan Mert Atan, Hacı Ömer Yılmaz. Yetişkinlerde Besin Seçimi Motivasyonları ve Çok İşlenmiş Besin Tüketiminin Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Çalışma. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 01 Ekim 2026;11(3):301-12. doi:10.35232/estudamhsd.1867261

Uluslararası Hakemli Dergi

Crossref Content Registration logo

Dergimiz Açık Erişim Politikasını benimsemiş olup dergimize gönderilen yayınlar için gerek değerlendirme gerekse yayınlama dahil yazarlardan hiçbir ücret talep edilmemektedir. 

by-nc.eu.png

Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.