Yetişkinlerde Besin Seçimi Motivasyonları ve Çok İşlenmiş Besin Tüketiminin Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Çalışma
Öz
Günümüzde çok işlenmiş besinlerin (ÇİB) tüketimi, olumsuz sağlık sonuçları ile ilişkilendirilmektedir. Ancak, ÇİB tüketiminin altında yatan besin seçimi motivasyonları belirsizliğini korumaktadır. Çalışmanın amacı, yetişkinlerde besin seçimi motivasyonları ve ÇİB tüketimini değerlendirmek ve bu değişkenler arasındaki ilişkileri incelemektir. Bu kesitsel araştırmada kolayda örnekleme yöntemi ile belirlenen 324 yetişkinin verileri analiz edilmiştir. Katılımcılara yüz yüze görüşme yöntemiyle Tanıtıcı Bilgi Formu, Tek Madde Besin Seçimi Testi ve Çok İşlenmiş Besin Tüketimi Kısa Tarama Anketi (ÇİBTA) sorularını içeren anket uygulanmıştır. Besin seçimi motivasyonları ile ÇİBTA toplam puanı arasındaki ilişki, her motivasyon için ayrı ayrı kurulan basit ve çok değişkenli doğrusal regresyon modelleriyle incelenmiştir. Katılımcıların yaklaşık %41’i yüksek ÇİB tüketim grubunda yer almıştır. Yüksek ÇİB tüketim grubunda yer alanların bir ana öğün tüketme, ana öğün atlama, haftada üç gün veya daha fazla yemek siparişi verme ve besin etiketi okumama oranları düşük ÇİB tüketim grubuna kıyasla daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Her motivasyon için ayrı ayrı kurulan çok değişkenli doğrusal regresyon modellerinde; sağlık (β=-0,253; p<0,001), doğal içerik (β=-0,174; p<0,01), ağırlık kontrolü (β=-0,221; p<0,001), çevre dostu (β=-0,146; p<0,01), hayvan dostu (β=-0,125; p<0,05), sosyal adalet (β=-0,111; p<0,05) motivasyonları ile ÇİBTA toplam puanı arasında negatif; ruh hali (β=0,171; p<0,01) ve duyusal çekicilik (β=0,108; p<0,05) motivasyonları ile ÇİBTA toplam puanı arasında pozitif ilişkiler tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, yetişkinlerde besin seçim motivasyonları ile ÇİB tüketiminin ilişkili olduğunu ve bu motivasyonların ÇİB tüketimine yönelik gelecekteki araştırmalarda dikkate alınabilecek potansiyel faktörler olabileceğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Kaynakça
- Pinho MGM, Lakerveld J, Harbers MC, Sluijs I, Vermeulen R, Huss A, et al. Ultra-processed food consumption patterns among older adults in the Netherlands and the role of the food environment. Eur J Nutr. 2021;60(5):2567–80. DOI:10.1007/s00394-020-02436-5.
- Wongprawmas R, Mora C, Pellegrini N, Guiné RPF, Carini E, Sogari G, et al. Food Choice Determinants and Perceptions of a Healthy Diet among Italian Consumers. Foods. 2021;10(2):318. DOI:10.3390/FOODS10020318.
- Santos M, Assunção R. Food Choice, Nutrition, and Public Health. Foods. 2025;14(7):1243. DOI:10.3390/FOODS14071243.
- Chen PJ, Antonelli M. Conceptual Models of Food Choice: Influential Factors Related to Foods, Individual Differences, and Society. Foods. 2020;9(12):1898. DOI:10.3390/FOODS9121898.
- Fernqvist F, Spendrup S, Tellström R. Understanding food choice: A systematic review of reviews. Heliyon. 2024;10(12):e32492. DOI: 10.1016/J. HELIYON.2024.E32492.
- Martinez-Perez C, Daimiel L, Climent-Mainar C, Martínez-González MÁ, Salas-Salvadó J, Corella D, et al. Integrative development of a short screening questionnaire of highly processed food consumption (sQ-HPF). Int J Behav Nutr Phys Act. 2022;19(1):6. DOI:10.1186/S12966-021-01240-6.
- Monteiro CA, Cannon G, Levy RB, Moubarac JC, Louzada MLC, Rauber F, et al. Ultra-processed foods: what they are and how to identify them. Public Health Nutr. 2019;22(5):936–41. DOI:10.1017/S1368980018003762.
- Dicken SJ, Qamar S, Batterham RL. Who consumes ultra-processed food? A systematic review of sociodemographic determinants of ultra-processed food consumption from nationally representative samples. Nutr Res Rev. 2024;37(2):416–56. DOI:10.1017/S0954422423000240.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sağlığın Geliştirilmesi, Halk Sağlığı (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Hacı Ömer Yılmaz
0000-0003-4597-7758
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
30 Ekim 2026
Gönderilme Tarihi
19 Ocak 2026
Kabul Tarihi
14 Ekim 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 3
