SİNDEMİLER YA DA SİNERJİK EPİDEMİLER: TOPLUM SAĞLIĞININ ÇAĞDAŞ TEHDİTLERİ
Öz
Özet
Eski Yunanca’da iki veya daha fazla etkenin bir araya gelerek toplamlarından daha büyük bir etkiye neden olmaları anlamına gelen “synergos” ile halk anlamına gelen “demos” sözcüklerinin bileşiminden oluşan Sindemi sözcüğü iki veya daha fazla hastalık ya da sağlıkla ilgili sorun epidemisinin, karşılıklı etki ve etkileşimlerini arttıran sosyal-çevresel koşullar kapsamında bir araya gelmesini ve hastalık yükü artışını ifade etmektedir.
Pek çok hastalığın ve sağlık sorununun sosyal belirleyicilerinin olduğu, ekonomik ve/ya kültürel değişkenlerle yakından ilişkili olduğu konusundaki bilgilerin geçmişi oldukça eski olmakla birlikte Sindemi kavramı ile gündeme gelen yenilik sosyal koşulların, hastalık epidemileri ile etkileşime girerek toplumsal hastalık yükünü beklenenin üzerinde arttırıyor olmasıdır.
Klasik epidemilerden, pandemiden ve komorbiditeden farklı olan bu birlikteliğin neden olduğu sorunları çözmek için aralarındaki ilişki dinamiğini açıklığa kavuşturmak gerekmektedir. Ne var ki çeşitli sindemilerin oluşumunda psikososyal etkenler ve yapısal özellikler arasındaki etkileşim konusunda pek çok algoritmalar, nedensellik modelleri geliştirme çalışmaları bulunsa da bu etkileşimler henüz tam olarak formüle edilebilmiş değildir.
İlk olarak AIDS hastalarında tanımlanan ve uzun süre HIV/AIDS risk gruplarında çalışma konusu olan sindemik ilişkilerin geçen kısa sure içerisinde bulaşıcı olan ve olmayan pek çok sorun için söz konusu olabileceği anlaşılmıştır. Bulaşıcı hastalıklardan AIDS’e ek olarak Tüberküloz, bulaşıcı olmayan hastalıklardan ise diyabet, depresyon ve obezite öne çıkan hastalıklardır. Ancak, ani bebek ölümü (SUID/SID), çocuklardaki anemi ve gelişme geriliği gibi sorunların da sindemik özellikler taşıdığına ilişkin çalışmalar bulunmaktadır.
Son yirmi yılda yapılan araştırma ve yayınlar çok sayıda sindeminin varlığını ve yayılmakta olduğunu göstermektedir. Sindemilerin özelliği gereği sindemik hastalıkların tek tek tedavisi yerine bir bütün olarak, holistik bakım anlayışı ile tedavi edilmeleri önemlidir. Bu anlamda hastalıkların sosyal bileşenlerini de dikkate alan sindemik bakım anlayışının geliştirilmesi, yaygınlaştırılması, tıp eğitiminde sosyal bilimlere daha fazla yer verilmesi gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 1-Singer M, Snipes C. Generations of suffering: experiences of a treatment program for substance abuse during pregnancy. Journal of Health Care for the Poor and Underserved 1992;3(1):222-34.
- 2-Singer M. A Dose of drugs, a touch of violence, a case of AIDS: Conceptualizing the SAVA Syndemic. Free Inquiry in Creative Sociology 1996;24(2):99-l 10.
- 3-CDC, National Cancer Institute. Greater than the sum: System thinking in tobacco control. NIH Pub No 06-6085, 2007.
- 4-Hays J. The burdens of disease: Epidemics and human response in western history. New Brunswick, NJ :Rutgers University Press, 2000.
- 5-Singer, M. AIDS and the Health Crisis of the US Urban Poor: The Perspective of Critical Medical Anthropology. Social Science and Medicine 1994;39:931–948.
- 6-Mendelhall E. Beyond comorbidity: A critical perspective of syndemic depression and diabetes in cross-cultural contexts. Medical Anthropology Quarterly 2015.
- 7-Prentice A, Jebb S. TV and inactivity are separate contributors to metabolic risk factors in children . PLoS Medicine 2006;3:2197-2198.
- 8-Tsai AC, Mendenhall E, Trostle JA, Kawachi I. Co-occurring epidemics, syndemics, and population health. Lancet 2017;389 (10072): 978-982.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Klinik Tıp Bilimleri
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Osman Hayran
*
0000-0002-9994-5033
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
14 Mayıs 2019
Gönderilme Tarihi
7 Mayıs 2019
Kabul Tarihi
11 Mayıs 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 4 Sayı: 2
Cited By
COVID-19 Pandemisi Sürecinde Öğretmen Gözüyle Uzaktan Eğitim
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi
https://doi.org/10.21666/muefd.1199832
