Eğitimde Mesleki Özerklik ve Kalite: Öğretmen Perspektifleri

Öz

ÖZ Bu çalışmanın amacı, resmî ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin mesleki özerklik algılarını incelemektir. Eğitimdeki teknolojik yenilikler ve yapısal dönüşümler, öğretmenlerin yalnızca bilgi aktarıcı değil, aynı zamanda rehber ve bireysel ihtiyaçlara yönelik öğretim uygulamaları geliştiren profesyoneller olmasını gerektirmektedir. Ancak merkezi yapıya sahip eğitim sisteminde öğretmenlerin müfredat üzerinde bağımsız hareket edebilme yetileri sınırlıdır. Araştırma, nicel araştırma metodolojisine dayalı olarak genel tarama modeliyle gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmanın evreni 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Ankara ilinin Çankaya, Etimesgut, Keçiören, Mamak ve Yenimahalle ilçelerindeki resmî ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenlerden oluşmaktadır. Tabakalı örnekleme yöntemiyle seçilen 600 öğretmen, "Öğretmen Özerklik Ölçeği" kullanılarak öğretim, yönetim, mali ve kişisel/mesleki gelişim alanlarında değerlendirilmiştir. Bulgular, öğretmenlerin genel olarak yüksek düzeyde özerklik algısına sahip olduğunu, ancak mali ve kişisel gelişim alanlarında sınırlamalar yaşadıklarını göstermektedir. Merkezi müfredatın, öğretim özerkliği algısını uygulamada sınırlandırdığı belirlenmiştir. Araştırma, öğretmen özerkliğinin eğitim kalitesi ve mesleki tatmin üzerinde önemli etkileri olduğunu ortaya koymakta ve bu doğrultuda politika önerileri sunmaktadır. ABSTRACT This study aims to examine the perceptions of professional autonomy among teachers working in public secondary schools. Technological advancements and structural changes in education have transformed the role of teachers. They are no longer just knowledge transmitters but also guides who develop instructional practices tailored to students' individual needs. However, in a centralized education system, teachers' ability to make independent decisions, especially regarding the curriculum, is limited. This research uses a quantitative methodology and is designed as a general survey model. The study's population consists of teachers from public secondary schools in the Çankaya, Etimesgut, Keçiören, Mamak, and Yenimahalle districts of Ankara. A sample of 600 teachers was selected using a stratified sampling method. The "Teacher Autonomy Scale" was used to measure autonomy in four areas: instruction, administration, financial matters, and personal/professional development. The results reveal that teachers generally perceive their autonomy as high but face limitations in financial and personal development autonomy. While instructional autonomy is perceived as high, its practical application is restricted by the centralized curriculum. Teachers reported having some flexibility in teaching methods and content, yet this flexibility is constrained by the curriculum. The study highlights that teacher autonomy directly influences educational quality and job satisfaction. It identifies centralized curricula and standardized tests as significant barriers to autonomy. The findings suggest that increasing teacher autonomy can improve teaching processes and recommends developing policies to support this goal.

Anahtar Kelimeler

• öğretmen özerklliği
• mesleki özerklik
• mesleki gelişim

Kaynakça

1. Balcı, A. (2007). Sosyal bilimlerde araştırma (6. Baskı). Ankara: Pegem.
2. Ball, S. J. (2003). The teacher’s soul and the terrors of performativity. Journal of Education Policy, 18(2), 215-228.
3. Benson, P. (2013). Teaching and researching: Autonomy in language learning. London: Routledge.
4. Blase, J., & Kirby, P. C. (2009). Bringing out the best in teachers: What effective principals do. Thousand Oaks, CA: Corwin.
5. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. A., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
6. Castle, K. (2006). Autonomy through pedagogical research. Teaching and Teacher Education, 22(8), 1094–1103. https://doi.org/10.1016/j.tate.2006.07.001.
7. Çolak, İ., & Altınkurt, Y. (2017). Okul iklimi ile öğretmenlerin özerklik davranışları arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 23(1), 33-71.
8. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The" what" and" why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227-268.

9. EdGlossary. (2014). Teacher autonomy. Erişim adresi: https://www.edglossary.org/teacher-autonomy/ Eğitim Reformu Girişimi (ERG). (2021). Eğitim İzleme Raporu 2021: Öğretmenler. Erişim adresi: https://www.egitimreformugirisimi.org/egitim-izleme-raporu-2021-ogretmenler.
10. Erkuş, A. (2017). Davranış bilimleri için: Bilimsel araştırma süreci. Ankara: Seçkin.
11. Evers, A. T., Verboon, P., & Klaeijsen, A. (2017). The development and validation of a scale measuring teacher autonomous behaviour. British Educational Research Journal, 43(4), 805-821.
12. Frostenson, M. (2015). Three forms of professional autonomy: De-professionalization of teachers in a new light. Nordic Journal of Studies in Educational Policy, 1(2), 20-29.
13. Green, S., & Salkind, N. J. (2013). Using SPSS for Windows and Mac: Analyzing and understanding data. Pearson Higher Ed.
14. Ingersoll, R. M., & Collins, G. J. (2018). The status of teaching as a profession. Schools and Society: A Sociological Approach to Education, 7, 195-213.
15. Ingersoll, R., Merrill, L., & May, H. (2016). Do accountability policies push teachers out? Sanctions exacerbate the teacher turnover problem in low-performing schools--but giving teachers more classroom autonomy can help stem the flood. Educational Leadership, 73(8), 44-49.
16. Ingersoll, R. M. (2007). Teacher autonomy and the new professionalism. In D. H. Gitomer (Ed.), Teacher quality in a changing policy landscape: Improvements in the teacher workforce (pp. 67-88). American Educational Research Association.
17. Kalaycı, Ş. (2014). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Ankara: Asil.
18. Karabacak, M. S. (2014). Ankara ili genel liselerinde görev yapan öğretmenlerin özerklik algıları ile özyeterlik algıları arasındaki ilişki. (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi.
19. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Nobel.
20. Karatay, M., Günbey, M., & Taş, M. (2020). Öğretmen profesyonelliği ile özerklik arasındaki ilişki. Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 174-192.
21. LaCoe, C. S. (2006). Decomposing teacher autonomy: A study investigating types of teacher autonomy and how current public-school climate affects teacher autonomy. (Yayımlanmamış doktora tezi). Dissertation Abstracts International, 63(11).
22. Lamb, T. (2017). Knowledge, beliefs and autonomy in language learning. In A. Barfield & S. Brown (Eds.), Reconstructing autonomy in language education (pp. 41-54). Palgrave Macmillan.
23. Little, D. G. (1995). Learning as dialogue: The dependence of learner autonomy on teacher autonomy. System, 23(2), 175-182.
24. Milli Eğitim Bakanlığı. (2005). Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği. Erişim adresi: https://ogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2016_11/03111224_ooky.pdf.
25. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). 2023-2024 yılı eğitim istatistikleri. Ankara. Erişim adresi: https://ankara.meb.gov.tr/www/egitim-istatistikleri/icerik/24.
26. OECD. (2019). TALIS 2018 Results (Volume I): Teachers and School Leaders as Lifelong Learners. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/1d0bc92a-en.
27. Özaslan, G. (2015). Öğretmenlerin sahip oldukları mesleki özerklik düzeyine ilişkin algılar. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 3(2), 25-39. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.3c2s2m.
28. Özdamar, K. (2013). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Eskişehir: Nisan Kitabevi.
29. Pearson, L. C., & Hall, B. W. (1993). Initial construct validation of the teaching autonomy scale. The Journal of Educational Research, 86(3), 172-178.
30. Pearson, L. C., & Moomaw, W. (2005). The relationship between teacher autonomy and stress, work satisfaction, empowerment, and professionalism. Educational Research Quarterly, 29(1), 38-54.
31. Reeve, J., & Jang, H. (2006). What teachers say and do to support students’ autonomy during a learning activity. Journal of Educational Psychology, 98(1), 209-218.
32. Runhaar, P., Konermann, J., & Sanders, K. (2013). Teachers’ organizational citizenship behavior: Considering the roles of their work engagement, autonomy and leader–member exchange. Teaching and Teacher Education, 30, 99-108.
33. Schleicher, A. (2018). World class: How to build a 21st-century school system. Paris: OECD.
34. Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2014). Teacher self-efficacy and perceived autonomy: Relations with teacher engagement, job satisfaction, and emotional exhaustion. Psychological Reports, 114(1), 68-77.
35. Strong, L. E. (2012). A psychometric study of the teacher work-autonomy scale with a sample of US teachers. (Yüksek lisans tezi). Lehigh University.
36. Şentürken, C., & Oğuz, A. (2020). Ortaöğretim öğretmenlerinin özerklik davranışları ile iş doyumları arasındaki ilişki. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(25), 3262-3280.
37. Yirci, R. (2017). Öğretmen profesyonelliğinin önündeki engeller ve çözüm önerileri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 503-522.