Tarafsızlıktan NATO’ya: Türkiye Perspektifiyle İsveç-NATO İlişkileri

Öz

Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etmesiyle İsveç ve Finlandiya (ortak bir şekilde ) güvenliklerini artırmak adına NATO üyeliğine karar vermişlerdir. Tarihsel süreç içerisinde Rusya’nın Baltık bölgesindeki faaliyetleri her iki devlet için varoluşsal bir tehdit olarak algılanmıştır. Rusya’nın gerçekleştirmiş olduğu askeri faaliyetler ve yaptığı açıklamalar, iki Nordik devletinin üyelik sürecini hızlandırmıştır. İsveç’in NATO üyeliği, Türkiye’nin bazı güvenlik endişelerinden dolayı veto edilmiştir. Müzakereler neticesinde Madrid Zirvesi’nde (Türkiye-İsveç ve Finlandiya arasında) üçlü mutabakat metni ile veto krizi sonlandırılmaya çalışılmıştır. Nihayet Mart 2024’te İsveç, NATO’ya 32. üye olarak katılmıştır. Bu çalışma, olası bir tehdit durumunda küçük bir devletin (İsveç’in) geleneksel dış politikasını terk edip kolektif bir askeri örgüte ihtiyaç duyduğunu ve bunun için de krizleri diplomatik müzakerelerle aşmaya çalıştığı iddiasını ortaya atmaktadır. Bu iddiadan hareketle NATO-İsveç ilişkileri üzerine mevcut siyasi tarih literatürüne katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Söz konusu çalışma İsveç’in olası Rus tehditlerine karşı kolektif bir güvenlik örgütünün desteğini kazanmak istediğinden dolayı bağlantısızlık politikasını terk ettiğini, Türkiye perspektifiyle ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• NATO
• Rusya
• İsveç
• Kriz
• Tarafsızlık.

From Neutrality to NATO: Sweden-NATO Relations from a Turkish Perspective

Abstract

With Russia's invasion of Ukraine, Sweden and Finland (jointly) decided to become members of NATO to increase their security. Historically, Russia's activities in the Baltic region have been perceived as an existential threat to both states. Russia's military activities and statements accelerated the membership process of the two Nordic states. Türkiye vetoed Sweden's NATO membership because of some security concerns. As a result of negotiations, an attempt was made to end the veto crisis with a trilateral agreement (between Türkiye, Sweden, and Finland) at the Madrid Summit. Finally, Sweden became NATO's 32nd member in March 2024. This study argues that in the event of a potential threat, a small state (Sweden) abandoned its traditional foreign policy and needed a collective military organization, and therefore tried to overcome crises through diplomatic negotiations. Based on this claim, it aims to contribute to the existing political history literature on Türkiye-Sweden relations. This study reveals from a Turkish perspective that Sweden abandoned its policy of non-alignment because it wanted to gain the support of a collective security organization against possible Russian threats.

Keywords

• NATO
• Russia
• Sweden
• Crisis
• Neutrality.

Kaynakça

1. AA, (Anadolu Ajansı) (2022a). “Swedish defense minister says Sweden to not join NATO while he holds post”, https://www.aa.com.tr/en/europe/swedish-defense-minister-says-sweden-to-not-join-nato-while-he-holds-post/2531189, (20.09.2024).
2. AA, (2022b). “Madrid’de Türkiye, Finlandiya ve İsveç arasında ‘Üçlü Muhtıra’ imzalandı”, https://www.aa.com.tr/tr/gundem/madridde-turkiye-finlandiya-ve-isvec-arasinda-uclu-muhtira-imzalandi/2625012, (23.9.2024).
3. AA, (2023a). “Cumhurbaşkanı Erdoğan: Kur’an’ın yakılmasına, yırtılmasına müsaade ettiği sürece İsveç’in NATO üyeliğine ‘evet’ demeyiz”, https://www.aa.com.tr/tr/politika/cumhurbaskani-erdogan-kuranin-yakilmasina-yirtilmasina-musaade-ettigi-surece-isvecin-nato-uyeligine-evet-demeyiz/2803092, (20.09.2024).
4. AA, (2023b). “İsveç Dışişleri Bakanlığı Kur’an-ı Kerim yakılmasını kınadı”, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/isvec-disisleri-bakanligi-kuran-i-kerim-yakilmasini-kinadi/2935360, (21.09.2024).
5. Alaranta, T. (2022). "NATO’s Nordic enlargement and Turkey’s reservations: Trilateral Memorandum of Understanding in the context of Turkey’s wider strategic interests", FIIA Briefing Paper 349, https://www.fiia.fi/en/publication/natos-nordic-enlargement-and-turkeys-reservations, (4.11.2024).
6. Alkan-Olsson, İ. (2014). “Bir Dış Politika Modeli Olarak Nordik Model ve İsveç’in Dış Politikası”, Dış Politika, Edt. F. Sönmezoğlu-Ö.E.Bayır, İstanbul: Der Yayınları.
7. Anthony, I. and C. Weintraub, (2018). “Closing Sweden’s Military Security Deficit: the National Debate on NATO Membership”, NATO Defense College, 144:1-16.
8. Aunesluoma, J. and J. Rainio-Niemi. (2016). “Neutrality as Identity?: Finland’s Quest for Security in the Cold War”. Journal of Cold War Studies, 18(4), 51-78.

9. Associated Press (AP), (2024). “Timeline of Sweden’s bid to join the NATO alliance”, https://apnews.com/article/sweden-turkey-nato-timeline-hungary-fe9560e80b1a43c4037eea7c6f5176bd, (20.09.2024).
10. BBC, (2023). “İsveç Dışişleri Bakanı Billström...” https://www.bbc.com/turkce/articles/c2q107lnn34o, (20.09.2024).
11. Billström, T. (2024a). “Statement of Government Policy Following Sweden’s Accession to NATO”, https://www.government.se/speeches/2024/03/statement-of-government-policy-following-swedens-accession-to-nato/, (19.09.2024).
12. Billström, T. (2024b). “Why Sweden joined NATO - a paradigm shift in Sweden’s foreign and security policy”, https://www.government.se/speeches/2024/04/why-sweden-joined-nato---a-paradigm-shift-in-swedens-foreign-and-security-policy/, (19.09.2024).
13. Bjereld, U., & Ekengren, A.-M. (1999). “Foreign Policy Dimensions: A Comparison between the United States and Sweden”, International Studies Quarterly, 43 (3), 503–518.
14. Blydal, C.J. (2012). “Foreign–Policy Discussions in Sweden After 1990: From Neutrality to NATO?” Konrad Adenauer Stiftung.
15. Chivvis, C. S. (2017). “Sweden, Finland, and NATO”, German Marshall Fund of the United States.
16. CNN Türk, (2022). “İsveç’in Ankara Büyükelçisi Dışişleri Bakanlığı’na çağrıldı”, https://www.youtube.com/watch?v=rNhCuFrxTq8, (20.09.2024).
17. Dahl, A.-S. (2011). “Sweden, Finland and NATO: Security partners and security producers”, In R. Nurick & M. Nordenman (Eds.), Nordic-Baltic Security in the 21st Century: The Regional Agenda and the Global Role (pp. 6–11). Atlantic Council.
18. Domisse, A. (2016). “Enlargement to the North?: Sweden, Finland and NATO”. Konrad Adenauer Stiftung, 212: 1-7.
19. Ergin, S. (2023). “Erdoğan’ın İsveç’in NATO üyeliği ve F-16 konusundaki sürpriz adımı nasıl değerlendirilmeli?”, https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/sedat-ergin/erdoganin-isvecin-nato-uyeligi-ve-f-16-konusundaki-surpriz-adimi-nasil-degerlendirilmeli-42372900, (20.09.2024).
20. Euronews, (2023). “İsveç Başbakanı: NATO üyeliği için Türkiye’nin tüm taleplerini karşılayamayız”, https://tr.euronews.com/2023/01/08/isvec-basbakani-nato-uyeligi-icin-turkiyenin-tum-taleplerini-karsilayamayiz, (22.09.2024).
21. Ferreira‐Pereira, L. C. (2005). “Swedish military neutrality in the post‐cold war: ‘old habits die hard’”. Perspectives on European Politics and Society, 6 (3), 463-489.
22. Hoadley, S. (1981). “Sweden’s foreign policy: the costs of neutrality”, New Zealand International Review, 6 (1), 24–25.
23. İkiz, O. (2016). Sarışınlar ve Geyikler İsveç Yazıları, Stockholm: İkiz Books.
24. Kristersson, U. (2024). “Speech by Prime Minister Ulf Kristersson at ceremony in Brussels to mark Sweden joining NATO”, https://www.government.se/speeches/2024/03/speech-by-prime-minister-ulf-kristersson-at-ceremony-in-brussels-to-mark-sweden-joining-nato/, (16.08.2024).
25. Küçük, E. (2024). “Bir Daha Asla Yalnız Kalma”: Finlandiya-NATO İlişkileri Çerçevesinde Üyelik Krizi ve Türkiye. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13 (3), 1127-1140.
26. Küçük, E. & Kazan, B. (2015). “İsveç ve Ermeni Meselesi (2010-2015)”, Karadeniz Araştırmaları, 12 (47), 61-86.
27. Levin, P. (2023). "The Turkish Veto: Why Erdogan Is Blocking Finland and Sweden’s Path to NATO", https://www.fpri.org/article/2023/03/the-turkish-veto-why-erdogan-is-blocking-finland-and-swedens-path-to-nato/, (4.11.2024).
28. Mitchell, A. W. (2024). “What Sweden’s Accession Shows About NATO’s Future”, ahttps://www.usip.org/publications/2024/04/what-swedens-accession-shows-about-natos-future, (8.08.2024).
29. NATO (North Atlantic Treaty Organization), (2024). “Sweden officially joins NATO”, https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm, (18.09.2024).
30. Ovalı, A. Ş. (2024). “Türkiye-NATO İlişkilerinde Veto Krizleri: Benzerlikler ve Farklılıklar Üzerine Bir Değerlendirme”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 79 (1), 137-157.
31. Özkaya, M., Baştan, Y., & İzgi, B. (2024). “Oyun Teorisi Açısından Türkiye Gözünden Finlandiya ve İsveç’in NATO’ya Üyelik Süreci”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 24(3), 583-592.
32. Panda, J. and Duggal, M. (2024). “Sweden Joins NATO: Implications for the Indo-Pacific”, https://thediplomat.com/2024/03/sweden-joins-nato-implications-for-the-indo-pacific/, (21.09.2024).
33. Pedersen, R.B. (2018). “Bandwagon for Status: Changing Patterns in the Nordic States StatusSeeking Strategies?”. International Peacekeeping 25 (2), 217-241.
34. Reuters, (2022). “Erdogan says Turkey not supportive of Finland, Sweden joining NATO”, https://www.reuters.com/world/erdogan-says-turkey-not-positive-finland-sweden-joining-nato-2022-05-13/, (22.9.2024).
35. Reuters, (2023). “Erdogan says Turkey positive on Finland’s NATO bid, not Sweden’s”, https://www.reuters.com/world/europe/turkey-looks-positively-finlands-nato-bid-not-swedens-erdogan-2023-02-01/, (23.9.2024).
36. Seyaz, A. (2024). “Change and Continuity in North European Security: Finland and Sweden’s Membership in NATO”. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 12(1), 129-141.
37. Scobbie, I. (2006). Historical Dictionary of Sweden. Oxford: The Scarecrow Press.
38. Sundelius, B. (1990). “Sweden: Secure Neutrality”. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 512, 116–124.
39. Sverigesradio, (2022). “Swedish Foreign Minister: Russian letter not something you answer in five minutes”, https://sverigesradio.se/artikel/swedish-foreign-minister-russian-letter-not-something-you-answer-in-five-minutes, (10.08.2024).
40. T.C. Cumhurbaşkanlığı, (2022), “Üçlü Muhtıra”, https://www.tccb.gov.tr/, (23.9.2024).
41. Türk Diplomatik Arşivi (TDA) (539), 220209/213962/0, 16.02.1949.
42. TDA, 539, 220207-213150-0, 15.2.1949.
43. TDA, 539, 220209-213962-0, 16.2.1949
44. TDA, 539, 220209-213962-0, 16.2.1949.
45. TDA, 539, 220209-213962-0, 17.1.1949.
46. TDA, 539, 220209-213962-0, 19.2.1949.
47. TDA, 539, 220209-213962-0, 5.3.1949.
48. TDA, 539, 220209-213962-16, 08.2.1949.
49. TDA, 539, 220209-213962-21, 4.3.1949
50. TDA, 539, 220209-213962-22, 4.3.1949.
51. TDA, 539, 220209-213962-24, 24.2.1949.
52. TDA, 539, 219565-213220-2, 23.08.1950.
53. TDA, 539, 220480-213992-29, 06.04.1954.
54. TDA, 561, 222195-215219-19, 31.01.1956.
55. TDA, 561, 222195-215219-21, 03.1.1956.
56. The Guardian, (2024). “Sweden finally joins Nato after nearly two-year wait” https://www.theguardian.com/world/2024/mar/07/sweden-joins-nato-after-ratification-hungary-drops-opposition, (23.09.2024).
57. The Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation (MFA), (2022). “Text of the Minister of Foreign Affairs of Russia Mr. Sergey Lavrov`s written message on Indivisibility of Security addressed to the Heads of Foreign/External Affairs Ministers / Secretaries of the US, Canada and several European countries”, https://mid.ru/ru/foreign_policy/news/1796679/?lang=en, (11.09.2024).
58. The North Atlantic Treaty. (1949). “NATO’s Open Door Policy”, chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.nato.int/docu/comm/1999/9904-wsh/pres-eng/04open.pdf, (17.09.2024).
59. Tingsten, H. (1959). “Issues in Swedish Foreign Policy”. Foreign Affairs, 37(3), 474–485.
60. Tokatlı, S.G. (2024). “NATO’nun Genişleme Politikasının Ontolojik Güvenlik Çerçevesinde Analizi: İsveç ve Finlandiya Örneği”. Mevzu-Sosyal Bilimler Dergisi (12), 573-599.
61. Wahlbäck, K. (1967). “Sweden: Secrecy and Neutrality”. Journal of Contemporary History, 2 (1), 183–191.
62. Wieslander A. and Adamson, E. (2023). “A glimpse of Sweden in NATO: Gotland could be a game-changer for Baltic defense”, https://www.atlanticcouncil.org/blogs/new-atlanticist/a-glimpse-of-sweden-in-nato-gotland-could-be-a-game-changer-for-baltic-defense/, (17.09.2024).
63. YLE, (Yleisradio) (2022). “Russia publishes foreign minister’s letter on mutual security to Finland, other EU countries”, https://yle.fi/a/3-12298511, (19.09.2024).