Joseph Campbell’in Monomit Kuramı Bağlamında Köroğlu Destanının İncelenmesi

Öz

Köroğlu Destanı, Türk halk edebiyatının en önemli sözlü anlatılarından biri olup yalnızca bireysel bir kahramanlık hikâyesi sunmakla kalmaz, aynı zamanda halkın adalet, direniş ve toplumsal dayanışma gibi temel değerlerini de yansıtır. Bu çalışmada, Köroğlu Destanı’ nın anlatı yapısı ve kahraman tipi, çağdaş anlatı inceleme yaklaşımlarından biri olan Joseph Campbell’ın “Kahramanın Yolculuğu” kuramı doğrultusunda değerlendirilmiştir. Çalışmanın temelini, Pertev Naili Boratav tarafından derlenen metin oluşturmaktadır. Destan, nitel içerik analizi yöntemi ile incelenmiş ve Campbell’ın öne sürdüğü yola çıkış, erginlenme ve dönüş aşamaları bağlamında çözümlemeye tabi tutulmuştur. İnceleme sürecinde, Köroğlu’nun bireysel adalet arayışıyla başlayan serüveninin, zaman içinde halkın ortak hafızasında yer eden, kolektif bir mücadeleye dönüştüğü gözlemlenmiştir. Kahramanın yaşadığı dönüşüm, bireysel bir kahramanlık anlatısından çıkarak toplumsal değerlerin temsil edildiği sembolik bir yapıya ulaşmaktadır. Elde edilen bulgular, destanın yalnızca geleneksel bir halk anlatısı olmadığını, aynı zamanda evrensel anlatı kalıplarıyla örtüştüğünü ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışma, geleneksel Türk halk anlatılarının modern anlatı kuramları çerçevesinde yeniden okunabileceğini ve kültürlerarası bir anlatı perspektifi sunabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türk Halk Edebiyatı
• Köroğlu
• Monomit
• Kahramanın Yolculuğu
• Destan İncelemesi.

An Analysis of the Köroğlu Epic within the Context of Joseph Campbell’s Monomyth Theory

Abstract

The Epic of Köroğlu is one of the most significant oral narratives in Turkish folk literature. It not only presents a tale of individual heroism but also reflects core societal values such as justice, resistance, and communal solidarity. This study analyzes the narrative structure and the heroic figure of Köroğlu through the lens of Joseph Campbell’s “The Hero’s Journey” theory, one of the prominent approaches in modern narrative analysis. The study is based on the version compiled by Pertev Naili Boratav. A qualitative content analysis method is employed to examine the epic, focusing on the three main stages proposed by Campbell: departure, initiation, and return. Throughout the analysis, it has been observed that Köroğlu’s personal quest for justice transforms over time into a collective struggle that becomes deeply rooted in the shared cultural memory. The character’s transformation evolves from an individual journey into a symbolic structure representing broader social values. The findings reveal that the epic is not merely a traditional folk narrative but also aligns with universal narrative patterns. In this context, the study demonstrates that traditional Turkish folk narratives can be reinterpreted through contemporary narrative theories, offering a cross cultural narrative perspective.

Keywords

• Turkish Folk Literature
• Köroğlu
• Monomyth
• Hero’s Journey
• Epic Analysis.

Kaynakça

1. Altıntaş, E.-M. G. (2005). Psikolojik danışma kuramları. Alfa Akademi Yayınları.
2. Tehmasib, M. H. (2005). Azerbaycan dastanları. (4). Çıraq Neşriyatı.
3. Bayer, B. (2021). Üç elma: Mitoloji, folklor, fantastik. Ketebe Yayınları.
4. Boratav, P. N. (1984). Köroğlu destanı. Adam Yayıncılık. (İlk baskı 1931)
5. Boratav, P. N. (1988). Halk hikâyeleri ve halk hikâyeciliği. Adam Yayınları.
6. Campbell, J. (2023). Kahramanın sonsuz yolculuğu (Çev. S. Gürses). İthaki Yayınları.
7. Ekici, M. (1999). Anadolu sahası Köroğlu anlatmalarında kadın tipler. Millî Folklor, 44, 10–17.
8. Eliade, M. (2017). Arayış: Tarih ve dinde anlam (Çev. C. Soydemir). Doğu Batı Yayınları.

9. Ergun, S. (2002). Köroğlu destanı üzerine incelemeler. Akçağ Yayınları.
10. Jung, C. G. (2019). Psikolojide tipler (Çev. N. Nirven,). Pinhan Yayıncılık.
11. Kanter, M. F. (2005). Dede Korkut hikâyelerinin arketipsel sembolizm yöntemiyle çözümlenmesi. Arayışlar Dergisi, (14), 131–138.
12. Kaplan, M. (1973). Köroğlu destanı. Sevinç Matbaası.
13. Özcan, T. (2003). Oğuz Kağan Destanı’nın kahramanlık mitosu bakımından çözümlenmesi. Millî Folklor, 57, 76–81.
14. Özkan, İ. (1997). Köroğlu destanında kahraman ve atının doğuşu ile ilgili motiflerin tahlili. Türk Dili, 549, 223–233.
15. Özkan, T. (2006). Bey Böyrek anlatılarının kahramanın yolculuğu açısından incelenmesi [Yüksek Lisans tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
16. Özmen, I. (2018). Monomit şemasıyla yapılandırılmış animasyonlarda kültür aktarımı: Moana ve Spirited Away örneği [Yüksek Lisans tezi İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
17. Segal, R. A. (2006). Joseph Campbell’in mit teorisi (Çev. K. Öncül), Millî Folklor, 18(70), 117.
18. Yanbastı, G. (1990). Kişilik kuramları. Ege Üniversitesi Basımevi.
19. Yetim, A. (2019). Çağdaş dünya edebiyatında Medea mitinin görünümlerine arketipsel bir yaklaşım [Doktora tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
20. Yıldırım, D. (1989). Köroğlu Destanı’nın Orta Asya rivayetleri. Millî Folklor, 1(4), 10–11.
21. Yıldırım, D. (1998). Türk bitiği. Akçağ Yayınları.