Korkut Tuna’nın Şehir Konusundaki Katkılarının Teorik Bir Benimseme Olarak Çıkar İlişkileri Bağlamında Analizi

Öz

Bu çalışma, Korkut Tuna’nın şehir sosyolojisine yaptığı katkıları, Batı merkezli şehir teorilerine yönelttiği eleştiriler ve çıkar ilişkilerinin mekânsal örgütlenmesi bağlamında ele almaktadır. Tuna’nın yaklaşımı, şehri yalnızca modernleşme ve sanayileşmenin ürünü olarak gören evrenselci açıklamalara karşı, tarihsel, kültürel ve toplumsal bağlamı önceleyen eleştirel bir çerçeve sunmaktadır. Doğu–Batı ayrımı ekseninde geliştirilen bu yaklaşım, şehir olgusunun farklı toplumlarda farklı çıkar rejimleri tarafından biçimlendirildiğini ortaya koymaktadır. Literatüre özgün bir katkı amacıyla çalışma, hem nitel ve kuramsal bir yaklaşımla yürütülmüş hem de Tuna’nın şehir anlayışı metin temelli ve eleştirel biçimde analiz edilerek şehrin çıkar ilişkilerinin mekânsal örgütlenmesi olarak yeniden kavramsallaştırılması hedeflenmiştir. Bu kapsamda, Tuna’nın erken dönem çalışmaları üzerinden çıkarın mekânsal yer değiştirmesi incelenmiş, göç ve emek süreçleriyle ilişkisi kurularak şehirle dolaylı fakat güçlü bir bağ ortaya konulmuştur. Sonuç olarak şehir, kendiliğinden gelişen bir toplumsal aşama değil; emeğin, iktidarın ve artık ürünün belirli çıkar yapıları doğrultusunda yoğunlaştığı, çıkarın tarihsel olarak üretildiği, yeniden dağıtıldığı ve meşrulaştırıldığı bir toplumsal örgütlenme biçimi olarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Şehir Sosyolojisi
• Korkut Tuna
• Çıkar İlişkileri
• Doğu-Batı Ayrımı
• Göç ve Mekânsal Örgütlenme.

An Analysis of Korkut Tuna’s Contributions to Urban Studies as a Theoretical Framework within the Context of Interests

Öz

This study examines Korkut Tuna’s contributions to urban sociology, his critique of Western-centric urban theories, and the spatial organization of interest relations. Tuna’s approach offers a critical framework that prioritizes historical, cultural, and social context against universalist explanations that view the city merely as a product of modernization and industrialization. Developed along the axis of the East–West divide, this perspective demonstrates that urban phenomena are shaped by different interest regimes. Aiming to contribute to the literature, the study adopts a qualitative and theoretical approach, analyzing Tuna’s conception of the city through a text-based and critical reading, and reconceptualizes the city as spatial organization of interests. In this regard, his early works are examined to trace the spatial relocation of interests, linking it to migration and labor processes and revealing an indirect yet strong connection to the city. The city is evaluated not as a self-emerging stage of social development, but as a form of social organization in which labor, power, and surplus product are concentrated through specific interest structures, and where interests are historically produced, redistributed, and legitimized.

Anahtar Kelimeler

• Urban Sociology
• Korkut Tuna
• Interest Relations
• East-West Dichotomy
• Migration and Spatial Organization.

Kaynakça

1. Açıkgöz, S. (2018). Metropol kentlerde düzensiz göçmenlerin mekânsal kümelenme dinamikleri: Beykoz-Yenimahalle Afganistanlılar örneği. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Ticaret Üniversitesi.
2. Akyurt, M. A. & Yaman, Ö. M. (2012). Türkiye'de kent sosyolojisi çalışmaları. K. Alver (Ed.), Kent Sosyolojisi (ss.179-204) içinde, Hece Yayınları.
3. Alan, S. (2015). Türk sosyoloji tarihinde İstanbul Ekolü: Korkut Tuna örneği, [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bingöl Üniversitesi.
4. Alver, K. (2011). Korkut Tuna ve şehir sosyolojisi. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(22), 331-346.
5. Arlı, A. (2009). Kent ve mekân: 1990’lardan sonra Denizli’de kentsel dönüşüm. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
6. Aycan, N. (2011). Yurt dışına işçi gönderme olayının sosyolojik eleştirisi. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(22), 215-229.
7. Bilan, S. (2012). Kentin mekânsal dönüşümü ve toplamsal gerilimler: İstanbul örneği. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
8. Borjas, G. J. (1989). Economic theory and international migration. International Migration Review, 23(3), 457–485.

9. Brenner, N. (2010). Global cities, glocal states: Global city formation and state territorial restructuring in contemporary Europe. Review of International Political Economy. 5(1), 1-37.
10. Brenner, N. (2019). New urban spaces: Urban theory and the scale question. Oxford University Press.
11. Bulut, Y. & Arlı, A. (2008). Korkut Tuna ile Türk sosyolojisinin dünü ve bugünü üzerine. Türkiye Araştırmaları Literatürü Dergisi, 6(11), 327-352.
12. Castles, S. (2000). Ethnicity and globalization. Sage Pub.
13. Castles, S., & Miller, M. J. (2009). The age of migration (4th ed.), Guilford Press.
14. Coşkun, İ. (2011). Korkut Tuna biyografisi için ilk notlar. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(22), 19-29.
15. Glaeser, E. (2019). Triumph of the city. Penguin Books.
16. Hall, P. (1998). Cities in civilization. Pantheon Publication.
17. Harvey, D. (1973/2009). Social justice and the city. University of Georgia Press.
18. Harvey, D. (1985). The urbanization of capital. Blackwell.
19. Harvey, D. (2001). Spaces of capital. Routledge.
20. King, R. (2012). Theories and typologies of migration. Willy Brandt Series.
21. Lefebvre, H. (1991). The production of space. D. Nicholson Smith (Trans.), Blackwell.
22. Nerse, S. (2011). Kentsel dönüşüm projesi çerçevesinde Zeytinburnu tekstil işçilerinin geleceği. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
23. Okan, O. (2011). Şehir, tarih, sosyoloji: Korkut Tuna’nın şehir yaklaşımı. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(22), 305-328.
24. Özyurt, C. (2007). Yirminci yüzyıl sosyolojisinde kentsel yaşam. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10, 111-126.
25. Parin, S. (2008). Kentsel ortamda bir getto (Fatih Kadınlar Pazarı örneği. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
26. Ravenstein, E. G. (1885). The laws of migration. Journal of the Statistical Society of London, 48(2), 167–235.
27. Sassen, S. (2001). The global city. Princeton University Press.
28. Scholvin, S., Breul, M., & Diez, J. R. (2019). Revisiting gateway cities: Connecting hubs in global networks to their hinterlands. Urban Geography, 1–19.
29. Sezer, B. (2006). Sosyolojinin ana başlıkları. Kızılelma Yayınları.
30. Simmel, G. (1950a). The metropolis and mental life. K. Wolff (Çev.), The Sociology of George Simmel (ss.409-424) içinde, The Free Press.
31. Simmel, G. (1950b). The stranger. K. Wolff (Çev.), The Sociology of George Simmel (ss.402-408) içinde, The Free Press.
32. Şan, M. K. (2008). Korkut Tuna. M. Ç. Özdemir (Ed.), Türkiye’de Sosyoloji (İsimler-Eserler) (ss.639-666) içinde, Phoenix Yayınları.
33. Şentürk, M. (2011). Kentsel müdahaleler açısından İstanbul. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
34. Todaro, M. (1969). A model of labor migration. American Economic Review, 59(1), 138–148.
35. Tuna, A. K. (1981). Yurt dışına işçi gönderme olayının sosyolojik eleştirisi. İstanbul Üniversitesi Yayınları.
36. Tuna, A. K. (1987). Şehirlerin ortaya çıkış ve yaygınlaşması üzerine sosyolojik bir inceleme. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
37. Tuna, A. K. (1989). Feodalizm tartışmalarında yeni bir ele alış denemesi: Feodal düzen ve şehir. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(1), 197-222.
38. Tuna, A. K. (1994). Amerika'nın bulunuşunun Batı'da yol açtığı gelişme: Kentsel toplum. R. Ertürk ve H. Tüfekçioğlu (Haz.), 500. Yılında Amerika (ss.139-146) içinde, Bağlam Yayınları.
39. Tuna, A. K. (2002). Yeniden sosyoloji. Karakutu Yayınları.
40. Tuna, A. K. (2004). Disiplinlerarası şehir çalışmaları sempozyumu açılış konuşması. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(9), 5-8.
41. Tuna, A. K. (2009). Şehirin serüveni. Hece Dergisi, Şehirlerin Dili Özel Sayısı (150-151-152), 16-22.
42. Tuna, A. K. (2013). Toplum açıklama girişimi olarak şehir teorileri. İz Yayıncılık.
43. Tuna, A. K. (2014a), Tarihte şehirler ve dönüşümleri, Kentsel Dönüşümün Sosyal Boyutu Sempozyumu, İSTANBUL, Mayıs
44. Tuna, A. K. (2014b). Şehirleşmenin adabı. Şehir ve Kültür, 1(05), 8-13.
45. Tuna, A. K. (2015). Şehrin önlenemez yükselişi. Sabah Ülkesi, 4(43), 30-33.
46. Wacquant, L. (2008). Urban outcasts. Polity Press.
47. Weber, M. (2010). Şehir: Modern kentin oluşumu. M. Ceylan (Çev.), Yarın Yayınları.
48. Wirth, L. (1938). Urbanism as a way of life. American Journal of Sociology, 44(1), 1–24.