An Example of Entrepreneurship in the Ottoman Empire: Vladimir Mirmiroğlu and Olimpos Commercial and Industrial Ottoman Joint Stock Company

Abstract

In its industrialization efforts, the Ottoman Empire prioritized to corporatization initiatives. Through the enactment of various regulations, sought to remove obstacles to corporatization and offered incentives such as land grants and tax exemptions to prospective factory and company founders, thereby encouraging the consolidation of small-scale enterprises into larger corporations. This study focuses on Vladimir Mirmiroğlu, an entrepreneur who emerged during the industrialisation and corporatization endeavors of the Ottoman Empire and the activities of Ottoman Olimpos Commercial and Industrial Joint Stock Company (Olimpos Ticarî ve Sınaî Osmanlı Anonim Şirketi), one of the companies he founded, until 1922. The company’s establishment coincided with the occupation of İstanbul by the Entete Powers. Along with this company, which operated establishments such as hotels, casinos and breweries, Mirmiroğlu founded nine additional companies around the same period. However, the lack of information other than the company’s establishment documents raises suspicions. On the other hand, Mirmiroglu’s connection with all his companies was lost within a few years. The fact that his name is associated with various sensations such as embezzlement further adds to the intrigue. The primary source for this study is documents obtained from the Ottoman Archives of the Presidency of State Archives (BOA). Additionally, certain documents from the Republican Archive (BCA) have been utilized for verification purposes.

Keywords

• Corporatization
• Joint Stock Company
• Vladimir Mirmiroglu
• Olympus Company

Osmanlı’da Bir Müteşebbislik Örneği: Vladimir Mirmiroğlu ve Olimpos Ticarî ve Sınaî Osmanlı Anonim Şirketi

Öz

Osmanlı Devleti sanayileşme çabaları içinde şirketleşme faaliyetlerine önem vermiştir. Bu doğrultuda çıkardığı bazı düzenlemelerle şirketleşmenin önündeki engelleri kaldırmaya çalışmış, küçük ölçekli işletmelerin birleşerek büyük şirketler hâline gelmesi için fabrika ve şirket kuracak kişilere bedelsiz arsa, vergi muafiyeti gibi destekler vermiştir. Çalışmamızın konusu Osmanlı Devleti’nin sanayileşme ve şirketleşme çabaları dâhilinde bir müteşebbis olarak karşımıza çıkan Vladimir Mirmiroğlu ve kurduğu şirketlerden biri olan Olimpos Ticarî ve Sınaî Osmanlı Anonim Şirketi’nin 1922’ye kadar olan faaliyetleridir. Şirketin kuruluş tarihi İstanbul’un İtilaf Devletleri tarafından işgal edildiği döneme rastlar. Otel, gazino ve birahane gibi işletmelere sahip bu şirketle beraber Mirmiroğlu, aynı tarihlerde dokuz şirket daha kurmuştur. Ne var ki şirketlere ait kuruluş nizamnameleri dışında başka bilgilerin olmaması durumu şüpheli kılar. Diğer taraftan Mirmiroğlu’nun birkaç yıl içinde bütün şirketleriyle bağlantısı kopar. Adının zimmete para geçirmek gibi çeşitli sansasyonlarla anılıyor olması durumu daha ilgi çekici hâle getirir. Çalışmamızın ana kaynağını Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi’nde (BOA) bulunan belgeler oluşturmaktadır. Ancak Cumhuriyet Arşivi’nde (BCA) bulunan bazı belgelerden de yararlanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Şirketleşme
• Anonim Şirket
• Vladimir Mirmiroğlu
• Olimpos Şirketi

Kaynakça

1. BCA. 112-71-3; 128-33-1; 7-25-16.
2. BOA. Bab-ı Ali Evrak Odası (BEO). 4678/350777; 4648/348596; 4658/349288; 4690/351735.
3. BOA. Dahiliye Umur-ı Mahalliyye ve Vilayat Müdürlüğü (DH. UMVM.). 89/12.
4. BOA. Dahiliye Mektubi Kalemi (DH.MKT). 1282/45-1; 2819/92;
5. BOA. Hariciye Tahrirat ( HR, TH.). 339/57.
6. BOA. İrade Dosya Usulü (İ.DUİT.). 123/14; 124/37; 124/36; 124/38;
7. BOA. Maarif Nezareti Mektubi Kalemi (MF.MKT.). 684/53.
8. BOA. Meclis-i Vükela Mazbataları (MV). 253/32; 252/51; 252/72.

9. BOA. Sadaret Mukavelenameler ( A.}DVN.MKL.). 68/24; 22/27; 65/12; 87/25.
10. BOA. Şura-yı Devlet (ŞD.). 1262/43; 1271/7; 3177/20.
11. BOA, Zabtiye (ZB.). 325/74; 24/80.
12. Annuaire Oriental, 1921. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/2900 (29.10.2024)
13. Annuaire Oriental, 1922. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/2894 (31.10.2024)
14. Annuaire Oriental, 1924. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/2921 (01.10.2024)
15. La Turquie https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k4529538h/f1.item.r=m%C4%B1rm%C4%B1r.zoom (25.10.2024)
16. Stanboul https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5525701/f1.item.r=mirmiroglou.zoom (24.10.2024)
17. Takvîm-i Vekâyi‛, nr. 2974, 6, 20 Muharrem 1339 (4 Ekim 1920); nr. 3980,6, 29 Muharrem 1339 (13 Ekim 1920); nr. 4001, 7, 25 Safer 1339 (8 Kasım 1920); nr. 4069,5, 16 Cemaziyelevvel 1339 (26 Ocak 1921).
18. Akyıldız, A. (1993). Eski Tahviller ve Hisse Senetleri Osmanlı İmparatorluğu Dönemi ve Cumhuriyetin İlk Yılları, Ankara: Türkiye Ekonomi Bankası Yayınları
19. Akyıldız, A. (2001). Osmanlı Dönemi Tahvil ve Hisse Senetleri, İstanbul: Tarih VakfıYayınları
20. Akyıldız, A. (2010). “Şirket-i Hayriye”. İslam Ansiklopedisi: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, (39), 201-203.
21. Akyıldız, A. (2018). Osmanlı Merkez Bürokrasisi (1836-1856). İstanbul
22. Balcı R. ve Sırma, İ. (2012). Ticaret ve Ziraat Nezareti Memalik-i Osmaniye’de Osmanlı Anonim Şirketleri. İstanbul: İstanbul Ticaret Odası
23. Çakır, C. ve Akkuş, Y. (2015). “Osmanlı İstanbul’unda Ticaret”. Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla İstanbul Tarihi: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. Coşkun Yılmaz (Ed), (6), 154-199.
24. Çapar, O. (2020). Osmanlı Devleti’nde Fransız Sermayesi (1838-1914). İstanbul: Doğu Kütüphanesi
25. Daloğlu, P. (2020). Tanzimat Dönemi Muhasebe Kayıt Düzenine Bir Bakış: Şirket-i Hayriye Finansal Raporlaması. İstanbul
26. Erdinçli, İ. (2022). Keyif, Günah ve Suç Arasında Osmanlı’da Meyhaneler ve Müdavimleri. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları
27. Erdinçli: (2012). Tanzimat’tan I. Dünya Savaşı’na Kadar Osmanlı’da Birahaneler ve Birahanecilik (İstanbul ve İzmir Örneği).[Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Isparta
28. Erkal, M. (1991). “Arşın”. İslam Ansiklopedisi: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, (3), 411-413.
29. Eyice, S. (2014). “İstanbul’un Entelektüel Mazisi”. Derin Tarih, (28), 36-40.
30. Genç, M. (2021). Osmanlı İmparatorluğu’nda Devlet ve Ekonomi I. İstanbul: Ötüken Yayınları
31. Gültekin, H. (2007). Osmanlıca Tapu Terimleri Sözlüğü. Ankara: Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Yayınları
32. Güran, T. (2013). 19. Yüzyılda Osmanlı Ekonomisi Üzerine Araştırmalar. İstanbul
33. Huitiéme, T. (1909). Revuedu du Monde Musulman. Paris https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k103803m/f104.item.r=mirmir.zoom (24.10.2024)
34. Kasalak, K. (2012). “Teşvik-i Sanayi Kanunları ve Türkiye’de Sanayileşmeye Etkileri”. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27, 65-79.
35. Kazgan, H. (2023). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Şirketleşme. İstanbul: Efil Yayınları
36. Kazgan, H. (2022). Galata Bankerleri. İstanbul: Efil Yayınları
37. Kıray, E. (2015). Osmanlı’da Ekonomik Yapı ve Dış Borçlar. İstanbul
38. Kısa, A. (2019). Osmanlı Devleti’nde Bayındırlık Faaliyetleri (1908-1918) Kapitülasyonlar, İmtiyazlar, Anonim Şirketler. [Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Antalya
39. Koraltürk, M. (1999). “Osmanlı Devleti’nde Şirketleşme, İlk Anonim Şirket ve Borsanın Kuruluşu”. Osmanlı: Yeni Türkiye Yayınları, (3), 443-448.
40. Koyuncu, N. (2012). “Hukuk Mektebinin Doğuşu”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 16 (3), 163-186.
41. Kurt, B. (2014). “Osmanlı Sosyal Hayatında Yenileşmeye Bir Örnek: Buz Temininde Modernleşme ve Dersaadet Buz Fabrikası”. Nizam-ı Cedîd Başlangıcının 220. Yılı Münasebetiyle Tarih Boyunca Yenileşme Hareketleri, Mehmet Ali BEYHAN (Ed), İstanbul: Kitabevi Yayınevi, 43-50.
42. Kurt, B. (2023). “Osmanlı Son Döneminde Selanik’te Ticari Bir Teşebbüs: Olympos Bira Fabrikası”, Cumhuriyetin 100. Yılına Armağan “Türkler ve Balkanlar”, Hakan ENGİN (Ed), İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi Yayınları, 135-166.
43. Kurt, M., Kuzucu, K., Çakır, B. ve Demir, K. (2016) “19. Yüzyıl Osmanlı Sanayileşme Sürecinde Acılan Devlet Fabrikaları: Bir Envanter Çalışması”. OTAM, 40 (Güz), 245-277.
44. Küçük, C. ve Eertüzün, T. (1994). “Duyûn-ı Umûmiyye”, DİA, 10, 58-62.
45. Kütükoğlu, M. (1992). “Baltalimanı Muahedesi”, İslam Ansiklopedisi: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, (5), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 38-40.
46. Kütükoğlu, M. (2013). Balta Limanı’na Giden Yol Osmanlı-İngiliz İktisâdî Münasebetleri (1580-1850). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları
47. Martal, A. (1999). “Osmanlı Sanayileşme Çabaları (XIX. Yüzyıl)”. Osmanlı: Yeni Türkiye Yayınları, (3), 279-285.
48. Okay, M. O. (1993). “Celâl SAhir Erozan”, İslam Ansiklopedisi: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, (7), 245-246.
49. Önsoy, R. (1984). “Tanzimat Dönemi Sanayileşme Politikası 1838-1876”. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 2 (2), 5-12.
50. Pamuk, Ş. (2007). Osmanlı Ekonomisi ve Kurumları (Seçme Eserleri I). İstanbul
51. Pamuk, Ş. (2009). Osmanlı-Türkiye İktisadî Tarihi 1500-1914. İstanbul
52. Pamuk, Ş. (2018). Osmanlı Ekonomisinde Bağımlılık ve Büyüme (1820-1913). İstanbul.
53. Quataert, D. (2013). Sanayi Devrimi Çağında Osmanlı İmalat Sektörü. İstanbul
54. Sagun, Ç. (2023). “Kilise ve Mektepler Meselesi Ekseninde Rum Patrikhanesi’nin Milli Meclis Oluşturma Çabaları (1908-1910)”. Avrasya Uluslar arası Araştırmalar Dergisi, 11 (35), 797-821.
55. Stamatopoulos, D. (2017). “Hayatta Kalma Stratejileri: Avukat Vlademir Mirmiroğlu ve İşgal İstanbul’unda Rum Burjuvazisi (1919-1922)”. Yok Edilen Medeniyet: Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemlerinde Gayrimüslim Varlığı, İstanbul: Hrant Dink Vakfı, 104-112.
56. Üsdiken, B. (2000). Pera ve Beyoğlun’nda Bankalar, Bankerler, Sarraflar, Tefeciler, Kuyumcular. İstanbul: Kentbank
57. Tutel, E. (1997). Şirket-i Hayriye.” İstanbul
58. Yılmaz, C. (2011). Osmanlı Anonim Şirketleri, İstanbul: ScalaYayıncılık
59. Yılmaz, F. (2011). Osmanlı’nın Borç Batağı Duyûn-ı Umûmiye. İstanbul: İz Yayıncılık