Kadınların Doğumda Karar Alma Sürecindeki Özerkliği, Saygılı Annelik Bakımı Algısı ve Etkileyen Faktörler

Öz

Bu çalışmanın amacı, postnatal dönemdeki kadınların doğum eyleminde karar alma sürecindeki özerkliği, saygılı annelik bakımı algısı ve etkileyen faktörlerin belirlenmesidir. İlişki arayıcı nitelikte tanımlayıcı olan bu araştırmanın örneklemi doğum sonu ilk 48-72 saat içerisinde olan 271 kadından oluşmaktadır. Araştırma verilerinin toplanmasında Tanıtıcı Bilgi Formu, Kadınların Saygılı Annelik Bakımı Algısı Ölçeği ve Karar Vermede Anne Otonomisi Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde basit doğrusal regresyon t-testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Karar Vermede Anne Otonomisi Ölçeği puanı; Kadınların Saygılı Annelik Bakımı Algısı Ölçeği toplam puan ve alt boyutlarının anlamlı bir yordayıcısıdır (p<0.001). Karar Vermede Anne Otonomisi Ölçeği ile Kadınların Saygılı Annelik Bakımı Algısı Ölçeği toplam ve alt boyut puanları; sosyodemografik, obstetrik özellikler ve doğumda hizmet sunan sağlık profesyoneline göre farklılık göstermemiştir (p>0.05). Karar Vermede Anne Otonomisi Ölçeği puanı yalnızca çalışma durumuna göre anlamlı farklılık göstermiştir (p<0.05). Kadınların otonomi düzeyi yükseldikçe, saygılı annelik bakımı algılarının da olumlu yönde arttığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Doğum eylemi
• ebelik
• hasta merkezli bakım
• hemşirelik
• kişisel özerklik

Women’s Decision-Making Autonomy in Childbirth, Respectful Maternity Care and Associated Factors

Öz

Aim of this study is to determine the autonomy of women in the postnatal period regarding decision-making during labor, their perceptions of respectful maternity care, and the influencing factors. This descriptive-correlational study included a sample of 271 women within the first 48-72 hours postpartum. Data were collected using the Descriptive Information Form, the Women’s Perception of Respectful Maternity Care Scale-Turkish Version, and the Mothers' Autonomy in Decision Making Scale. Data analysis included simple linear regression, t-tests, and one-way analysis of variance. The Mothers' Autonomy in Decision Making Scale scores were significant predictors of the total the Women’s Perception of Respectful Maternity Care Scale-Turkish Version score as well as its subdimensions (p<0.001). No significant differences were found in the Mothers' Autonomy in Decision Making Scale or the Women’s Perception of Respectful Maternity Care Scale-Turkish Version scores according to sociodemographic, obstetric characteristics or the type of healthcare Professional (p>0.05). However, the Mothers' Autonomy in Decision Making Scale scores differed based on employment status (p<0.05). As women's level of autonomy increases, their perception of respectful maternity care also improves positively.

Anahtar Kelimeler

• Labor-obstetric
• midwifery
• patient-centered care
• nursing
• personal autonomy

Kaynakça

1. World Health Organization. Recommendations: Intrapartum Care for a Positive Childbirth Experience. Geneva: WHO; 2018. https://www.who.int/publications/i/item/9789241550215 Erişim tarihi: 22.01.2026
2. Puthussery S, Bayih WA, Brown H, Aborigo RA. Promoting a global culture of respectful maternity care. BMC Pregnancy Childbirth. 2023;23:798. doi:10.1186/s12884-023-06118-y
3. Halfdansdottir B, Wilson ME, Hildingsson I, Olafsdottir OA, Smarason AK, Sveinsdottir H. Autonomy in place of birth: a concept analysis. Med Health Care Philos. 2015;18(4):591-600. doi:10.1007/s11019-015-9624-y
4. Vedam S, Stoll K, McRae DN, et al. Patient-led decision making: measuring autonomy and respect in Canadian maternity care. Patient Educ Couns. 2019;102(3):586-594. doi:10.1016/j.pec.2018.10.023
5. Loiola AMR de, Alves VH, Vieira BDG, Rodrigues DP, Souza KV, Marchiori GRS. Delivery plan as a care technology: experience of women in the postpartum period in a birth center. Cogitare Enferm. 2020;25:e66039. doi:10.5380/ce.v25i0.66039
6. Uludağ E, Çamlıbel M. Doğumda verilen destekleyici bakımın kadınların saygılı annelik bakımı algısını yordama durumunun incelenmesi. Etkili Hemşirelik Dergisi. 2024;17(3):351-361. doi:10.46483/jnef.1516044
7. Alruwaili TA, Crawford K, Fooladi E. Shared decision-making in maternity care in Saudi Arabia: a cross-sectional study. Midwifery. 2024;138:104147. doi:10.1016/j.midw.2024.104147
8. Hameed S, Mureed S, Chaudhri R, Khan SA, Khan MS. Postnatal women’s perception on person-centered maternity care in twin cities of Rawalpindi and Islamabad: a descriptive study. BMC Pregnancy Childbirth. 2023;23(1):52. doi:10.1186/s12884-023-05362-6.

9. Palgi-Hacker H, Sacks E, Landry M. Respectful maternity care in Israel during the COVID-19 pandemic: a cross-sectional study of associations between childbirth care practices and women’s perceptions of care. BMC Pregnancy Childbirth. 2024;24(1):50. doi:10.1186/s12884-023-06030-5
10. Bohren MA, Vogel JP, Hunter EC, et al. The mistreatment of women during childbirth in health facilities globally: a mixed-methods systematic review. PLoS Med. 2015;12(6):e1001847. doi:10.1371/journal.pmed.1001847
11. Minckas N, Gram L, Smith C, Mannell J. Disrespect and abuse as a predictor of postnatal care utilisation and maternal-newborn well-being: a mixed-methods systematic review. BMJ Glob Health. 2021;6(4):e004698. doi:10.1136/bmjgh-2020-004698
12. Leite TH, Pereira A, Leal M, da Silva A. Disrespect and abuse towards women during childbirth and postpartum depression: findings from Birth in Brazil study. J Affect Disord. 2020;273:391-401. doi:10.1016/j.jad.2020.04.052
13. Bante A, Teji K, Seyoum B, Mersha A. Respectful maternity care and associated factors among women who delivered at Harar hospitals, eastern Ethiopia: a cross-sectional study. BMC Pregnancy Childbirth. 2020;20(1):86. doi:10.1186/s12884-020-2757-x
14. Bulto GA, Demissie DB, Tulu AS. Respectful maternity care during labor and childbirth and associated factors among women who gave birth at health institutions in the West Shewa zone, Oromia region, Central Ethiopia. BMC Pregnancy Childbirth. 2020;20(1):443. doi:10.1186/s12884-020-03135-z
15. Hughes CS, Kamanga M, Jenny A, et al. Perceptions and predictors of respectful maternity care in Malawi: a quantitative cross-sectional analysis. Midwifery. 2022;112:103403. doi:10.1016/j.midw.2022.103403
16. Akpovi E, Freeburg T, Bocage A, Howard E. Communication, respect, and autonomy: exploring elements of a meaningful birth partnership [08P]. Obstet Gynecol. 2020;135(Suppl 1):169S. doi:10.1097/01.AOG.0000663948.19230.45
17. Almanza JI, Karbeah JM, Tessier KM, et al. The impact of culturally-centered care on peripartum experiences of autonomy and respect in community birth centers: a comparative study. Matern Child Health J. 2021;26(4):895-904. doi: 10.1007/s10995-021-03245-w
18. Feijen-de Jong EI, van der Pijl M, Vedam S, Jansen DEMC, Peters LL. Measuring respect and autonomy in Dutch maternity care: applicability of two measures. Women Birth. 2020;33(5):e447-e454. doi:10.1016/j.wombi.2019.10.008
19. Jenkinson B, Kearney L, Kynn M, et al. Validating a scale to measure respectful maternity care in Australia: challenges and recommendations. Midwifery. 2021;103:103090. doi:10.1016/j.midw.2021.103090
20. Vedam S, Stoll K, Martin K, et al. The Mother's Autonomy in Decision Making (MADM) scale: patient-led development and psychometric testing of a new instrument to evaluate experience of maternity care. PLoS One. 2017;12(2):e0171804. doi:10.1371/journal.pone.0171804
21. Dağlı E, Aktaş Reyhan F, Topkara FN, Moridi M. Turkish validity and reliability study of the "respectful maternity care" knowledge and practice scale of midwives. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol X. 2023;19:100222. doi:10.1016/j.eurox.2023.100222
22. Çamlibel M, Uludağ E, Pazandeh F. Psychometric evaluation of the women’s perception of respectful maternity care scale Turkish version. Women Health. 2022;62(8):700-710. doi:10.1080/03630242.2022.2118407
23. Çamlibel M, Uludağ E. The Turkish version of the students' perceptions of respectful maternity care scale: An assessment of psychometric properties. Nurse Educ Pract. 2023;70:103684. doi:10.1016/j.nepr.2023.103684
24. Reyhan FA, Dağlı E. Öğrenci ebelerin doğum sürecinde “saygılı annelik bakımına” ilişkin görüşleri: nitel bir araştırma. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022;11(1):96-105. doi:10.46971/ausbid.1085944
25. Reyhan FA, Dağlı E. Kadınların saygılı annelik bakımı doğrultusunda doğum deneyimlerinin değerlendirilmesi: nitel bir araştırma. Sakarya Üniversitesi Holistik Sağlık Dergisi. 2023;6(1):124-141. doi:10.54803/sauhsd.1228231
26. TC. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralaması araştırmaları (SEGE), 2025. https://www.sanayi.gov.tr/merkez-birimi/b94224510b7b/sege Erişim tarihi: 22.01.2026
27. Ayoubi S, Pazandeh F, Simbar M, Moridi M, Zare E, Potrata B. A questionnaire to assess women’s perception of respectful maternity care (WP-RMC): Development and psychometric properties. Midwifery. 2020;80:102573. doi: 10.1016/j.midw.2019.102573
28. Murat Öztürk D. A validity and reliability study of the Turkish version of The Mothers’ Autonomy in Decision Making Scale. Sakarya Üniversitesi Holistik Sağlık Dergisi. 2023;6(1):53-61. doi:10.54803/sauhsd.1197456
29. Ďuríčeková B, Škodová Z, Bašková M. Satisfaction with childbirth and level of autonomy of women during the childbirth. Cent Eur J Nurs Midwifery. 2024;15(4):2060-2068. doi:10.15452/CEJNM. 2024.15.0025
30. Niles PM, Baumont M, Malhotra N, et al. Examining respect, autonomy, and mistreatment in childbirth in the US: do provider type and place of birth matter? Reprod Health. 2023;20:67. doi:10.1186/s12978-023-01584-1