Manchester Solunum İlişkili Uyku Semptomlar Ölçeği’nin Türkçe Geçerlik ve Güvenirliği: Metodolojik Bir Çalışma

Öz

Bu araştırmada, kronik obstrüktif akciğer hastalığı hastalara özgü solunum ilişkili uyku problemini değerlendirmek için geliştirilmiş olan Manchester Solunum İlişkili Uyku Semptomlar Ölçeğinin, Türkçe geçerlik ve güvenirlik analizlerini gerçekleştirmek amaçlanmıştır. Metodolojik tipte gerçekleştirilen bu araştırmaya, 01 Temmuz- 27 Aralık 2024 tarihleri arasında bir kamu hastanesinde göğüs hastalıkları kliniğinde tedavi gören 92 kronik obstrüktif akciğer hastası dahil edilmiştir. Veriler Hasta Bilgi Formu, Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Değerlendirme Testi ve Manchester Solunum İlişkili Uyku Semptomlar Ölçeği kullanılarak elde edilmiştir. Çalışmada dil, kapsam ve yapı geçerliği ile güvenirlik analizleri yapılarak, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Hastaların yaş ortalaması 68.15±10.62 yıl olup %65.2’si erkektir. Ölçeğin geçerliği dil, kapsam ve yapı geçerliği analizleri ile incelenmiş, tek faktörlü yapısının uyumlu olduğu belirlenmiştir. Uyum geçerliği kapsamında Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Değerlendirme Testi ile Manchester Solunum İlişkili Uyku Semptomlar Ölçeği arasındaki korelasyon pozitif yönlü yüksek düzeyde (r=0.782, p<0.05) saptanmıştır. Güvenirlik analizinde, madde-toplam korelasyon değerlerinin 0.486 ile 0.745 arasında değiştiği görülmüştür ve herhangi bir madde çıkarılmamıştır. Cronbach alfa değeri 0.866 olarak hesaplanmış, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğu belirlenmiştir. Manchester Solunum İlişkili Uyku Semptomlar Ölçeğinin Türkiye’de kronik obstrüktif akciğer hastalarında solunumla ilişkili uyku problemini değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, ölçeğin sekiz maddeden oluşan tek faktörlü yapısının, Türkiye'de kronik obstrüktif akciğer hastalarında solunumla ilişkili uyku problemini kapsamlı bir şekilde değerlendirmek için uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Güvenirlik ve geçerlik
• KOAH
• ölçek
• uyku

Destekleyen Kurum

Bu araştırma herhangi bir finansman kuruluşundan/sektörden destek almamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma için Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi’ne bağlı Etik Kuruldan (Tarih: 20.02.2024, Sayı: 41/09) onay alınmıştır.

Teşekkür

Yazarlar, çalışmaya gönüllü olarak katılan tüm hastalara en içten teşekkürlerini sunar. Bu değerli katkılar olmadan araştırmanın gerçekleştirilmesi mümkün olmazdı. Ayrıca, araştırmanın yürütülmesindeki desteklerinden dolayı Aksaray Eğitim ve Araştırma Hastanesi Göğüs Hastalıkları Kliniği hemşiresi Sayın Gül ŞEN’e içten teşekkürlerimizi sunarız.

Turkish Validity and Reliability of The Manchester Respiratory-Related Sleep Symptoms Scale: A Methodological Study

Öz

The study aimed to perform Turkish validity and reliability analyses of the Manchester Respiratory-related Sleep Symptoms scale, which was developed to assess respiratory-related sleep problems specific to chronic obstructive pulmonary disease patients. This methodological study included 92 chronic obstructive pulmonary disease patients who were treated in the chest diseases clinics of a public hospital between 01 July and 27 December 2024. Data were obtained using the Patient Information Form, Chronic Obstructive Pulmonary Disease Assessment Test and Manchester Respiratory-related Sleep Symptoms scale. In the study, validity and reliability analyses of the scale were performed by performing language, content and construct validity and reliability analyses. The mean age of patients was 68.15±10.62 years and 65.2% were male. The validity of the scale was examined by language, content validity and construct validity analyses, and it was established that the single-factor structure was compatible. In the scope of convergent validity, the correlation between Chronic Obstructive Pulmonary Disease Assessment Test and Manchester Respiratory-related Sleep Symptoms scale was found to be positively high (r=0.782, p<0.05). In the reliability analysis, it was observed that the item-total correlation values varied between 0.486 and 0.745 and no item was removed. Cronbach alpha value was calculated as 0.866, and it was determined that the internal consistency of the scale was high. Manchester Respiratory-related Sleep Symptoms scale was found to be a valid and reliable measurement tool for assessing respiratory-related sleep problems in chronic obstructive pulmonary disease patients in Türkiye. In addition, it was concluded that the single-factor structure of scale consisting of eight items was suitable for comprehensively evaluating respiratory sleep problems in chronic obstructive pulmonary disease patients in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Reliability and validity
• COPD
• scale
• sleep

Destekleyen Kurum

This research did not receive support from any funding agency/industry.

Etik Beyan

Ethics committee approval was received for this study from the Ethics Committee of Sakarya University of Applied Sciences (Date: 20.02.2024, Number: 41/09).

Teşekkür

The authors extend their sincere gratitude to all patients who voluntarily participated in the study. This research would not have been possible without their valuable contributions. We also extend our sincere thanks to Ms. Gül ŞEN, nurse at the Chest Diseases Clinic of Aksaray Training and Research Hospital, for her support in conducting the research.

Kaynakça

1. Balkay B, Ceylan S, Günay G. Astım ve KOAH tanısı almış olan yaşlı bireylerin hastalık hakkındaki görüşleri. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi. 2024;17(1):43-53. doi:10.46414/yasad.1443576
2. Dey S, Eapen MS, Chia C, Gaikwad AV, Wark PA, Sohal SS. Pathogenesis, clinical features of asthma COPD overlap, and therapeutic modalities. Am J Physiol Lung Cell Mol Physiol. 2022;322(1):L64-L83. doi:10.1152/ajplung.00121.2021
3. Kim SH, Park JE, Yang B, Kim SY, Kim YY, Park JH. National trend in the prevalence and mortality of COPD in South Korea from 2008 to 2017. BMJ Open Respir Res. 2024;11(1):e002391. doi:10.1136/bmjresp-2024-002391
4. GOLD. Global strategy for the diagnosis, management and prevention of chronic obstructive pulmonary disease report 2025. 2025. https://goldcopd.org/2025-gold-report/
5. Adeloye D, Song P, Zhu Y, Campbell H, Sheikh A, Rudan I. Global, regional, and national prevalence of, and risk factors for, chronic obstructive pulmonary disease (COPD) in 2019: a systematic review and modelling analysis. Lancet Respir Med 2022;10(5):447-458. doi:10.1016/S2213-2600(21)00511-7
6. Boers E, Barrett M, Su JG, et al. Global burden of chronic obstructive pulmonary disease through 2050. JAMA Netw Open. 2023;6(12):e2346598. doi:10.1001/jamanetworkopen.2023.46598
7. Miravitlles M, Ribera A. Understanding the impact of symptoms on the burden of COPD. Respir Res, 2017;18(1):67. doi: 10.1186/s12931-017-0548-3
8. Vogelmeier CF, Roman-Rodriguez M, Singh D, Han MK, Rodriguez-Roisin R, Ferguson GT. Goals of COPD treatment: focus on symptoms and exacerbations. Respir Med. 2020;166:105938. doi:10.1016/j.rmed.2020.105938

9. Helvaci A, Izgu N, Ozdemir L. Relationship between symptom burden, medication adherence and spiritual well-being in patients with chronic obstructive pulmonary disease. J Clin Nurs. 2020;29(13-14):2388-2396. doi:10.1111/jocn.15251
10. Helvacı A, İzgu N, Özdemir L. Kronik obstrüktif akciğer hastalığı olan bireylerde dispne şiddeti ve etkileyen faktörler. Celal Bayar University Health Sciences Institute Journal. 2020;7(3):318-324. doi:10.34087/cbusbed.684158
11. O’Donnell DE, Milne KM, James MD, de Torres JP, Neder JA. Dyspnea in COPD: new mechanistic insights and management implications. Adv Ther. 2020;37:41-60. doi:10.1007/s12325-019-01128-9
12. Ghalehbandi M, Khosravifar S, Aloosh O, et al. The association between sleep quality, health status and disability due to breathlessness in chronic obstructive pulmonary disease patients. Clin Respir J. 2021;15(11):1168-1174. doi: 10.1111/crj.13423
13. Lin L, Song Q, Duan J, et al. The impact of impaired sleep quality on symptom change and future exacerbation of chronic obstructive pulmonary disease. Respir Res. 2023;24(1):98. doi:10.1186/s12931-023-02405-6
14. Koulouris N, Dimakou K, Gourgoulianis K, et al. Self-perceived quality of sleep among COPD patients in Greece: the SLEPICO study. Sci Rep, 2022;12(1):540. doi:10.1038/s41598-021-04610-z
15. Aldabayan YS. Mental health and sleep quality among patients with asthma and COPD. Front Med. 2023;10:1181742. doi:10.3389/fmed.2023.1181742
16. Ağargün MY, Çilli AS, Kara H, et al. Epworth Uykululuk Ölçeğinin geçerliği ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi. 1999;10(4):261-267.
17. Özlü ZK, Özer N. Richard-Campbell Uyku Ölçeği geçerlilik ve güvenirlik çalışması. J Turk Sleep Med. 2015;2(2):29-32. doi:10.4274/jtsm.02.008
18. Ağargün MY, Kara H, Anlar O. Pittsburgh uyku kalitesi indeksinin geçerliği ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi. 1996;7(2):107-115.
19. Ayhan E. Astım ve Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Uyku Ölçeğinin kronik obstrüktif akciğer hastalığında geçerlik ve güvenirlik çalışması. Yüksek lisans tezi. Atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Erzurum; 2011.
20. Khan N, Vestbo J, Garrow A, et al. The Manchester respiratory-related sleep symptoms scale for patients with COPD: development and validation. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis. 2018;13:3885-3894. doi:10.2147/COPD.S171140
21. Kline RS. Principles and practice of structural equation modeling. New York: The Guilford Press; 2011.
22. Jones PW, Harding G, Berry P, Wiklund I, Chen WH, Leidy NK. Development and first validation of the COPD assessment test. Eur Respir J. 2009;34(3):648-654. doi:10.1183/09031936.00102509
23. Yorgancioğlu A, Polatli M, Aydemir Ö, et al. KOAH Değerlendirme Testinin Türkçe geçerlilik ve güvenirliği. Tüberküloz ve Toraks Dergisi. 2012;60(4):314-320.
24. Davis KA. Validity and reliability in qualitative research on second language acquisition and teaching. Another researcher comments. TESOL Q. 1992;26(3):605-608. doi:10.2307/3587190.
25. Hadi NU, Abdullah N, Sentosa I. An easy approach to exploratory factor analysis: marketing perspective. JESR. 2016;6(1):215-223. doi:10.5901/jesr.2016.v6n1p215.
26. Brown TA. Confirmatory factor analysis for applied research. Guilford publications. 2015.
27. Sathyanarayana S, Mohanasundaram T. Fit indices in structural equation modeling and confirmatory factor analysis: reporting guidelines. Asian J Econ Busin Acc. 2024;24(7):561-577. doi:10.9734/ajeba/2024/v24i71430.
28. Beaton DE, Bombardier C, Guillemin F, Ferraz MB. Guidelines for the process of cross-cultural adaptation of self-report measures. Spine. 2000;25(24):3186-3191. doi:10.1097/00007632-200012150-00014
29. Pallant J. SPSS Kullanma Kılavuzu (Çev. Sibel Balcı, Berat Ahi). 2. Baskı. Ankara: Anı Yayıncılık; 2017.
30. Akgül A. Tıbbi araştırmalarda istatistik analiz teknikleri: SPSS uygulamaları. 2. Baskı. Ankara: Emek Ofset Ltd. Şti; 2003.
31. Tabachnick BG, Fidell LS. Using Multivariate Statistics. 6th ed. Boston: Pearson Education; 2013.
32. Alpar CR. Spor, sağlık ve eğitim bilimlerinden örneklerle uygulamalı istatistik ve geçerlik güvenirlik. Ankara: Detay Yayıncılık; 2018.