DEMOGRAFİK DEĞİŞKENLER, ÖRGÜTSEL SESSİZLİK VE AKADEMİSYENLERİN İŞTEN AYRILMA NİYETİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ

Öz

Bu araştırmada örgütsel sessizliğin akademisyenlerin işten ayrılma niyetlerine etkisi incelenmiştir. Örgütsel sessizlik, etkin iletişimi engelleyen ve çalışanlar arasındaki ilişkiler ve etkileşimin kalitesini bozan zararlı bir tutum olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle örgütsel sessizlik, örgütün ciddi sorunlarla uğraştığı durumlarda çok az şey yapma veya söyleme gibi çalışanlar genelinde bir olguyu ifade etmektedir. Çalışmada “Niceliksel Neden-Sonuç İlişkisine Dayalı İlişkisel Tarama Yöntemi” kullanılmıştır. Araştırmanın veri toplama aracı olarak belirlenen ankette; ilk bölümde “Demografik Bilgi Formu”, ikinci bölümde “Örgütsel Sessizlik Ölçeği” ve üçüncü bölümde “İşten Ayrılma Niyeti Ölçeği” yer almıştır. Bu kapsamda çalışanın evreni İstanbul ilinde Vakıf Üniversitelerinde çalışan toplam 20.462 akademisyendir. Yapılan analizler sonrasında örgütsel sessizlik ile işten ayrılma niyeti arasında pozitif yönlü zayıf bir ilişki; işten ayrılma niyeti ile örgütsel sessizlik arasında pozitif yönlü zayıf bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca örgütsel sessizlik ve işten ayrılma niyeti ile cinsiyet, yaş, aynı kurumda çalışma süreleri, meslekteki çalışma süreleri, unvan, genel duygu durumları ve yaşam memnuniyeti durumları açısından katılımcılar arasında farklılık olduğu sunucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kabullenici Sessizlik
• Pasif Sessizlik
• Fırsatçı Sessizlik
• Örgütsel Sessizlik
• İşten Ayrılma Niyeti

AN INVESTIGATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN DEMOGRAPHIC VARIABLES, ORGANIZATIONAL SILENCE AND ACADEMICS' INTENTION TO LEAVE THEIR JOBS

Öz

This study examines the effect of organisational silence on academics’ intentions to leave their jobs. Organisational silence is regarded as a harmful attitude that hinders effective communication and undermines the quality of relationships and interactions among employees. Consequently, organisational silence refers to a phenomenon observed across the workforce, such as doing or saying very little when the organisation is facing serious problems. The study employed the “Quantitative Causal-Effect-Based Correlational Survey Method”. The questionnaire, designated as the data collection tool for the research, comprised a “Demographic Information Form” in the first section, the “Organisational Silence Scale” in the second section, and the “Intention to Leave Scale” in the third section. In this context, the study population consists of a total of 20,462 academics working at foundation universities in the province of Istanbul. Following the analyses, a weak positive relationship was found between organisational silence and intention to leave; a weak positive relationship was also found between intention to leave and organisational silence. Furthermore, it was found that there were differences among participants regarding organisational silence and intention to leave in terms of gender, age, length of service at the same institution, length of service in the profession, job title, general emotional state, and life satisfaction.

Anahtar Kelimeler

• Accepting Silence
• Passive Silence
• Opportunistic Silence
• Organisational Silence
• Intent to Leave

Kaynakça

1. Afşar, L. (2013) Örgütsel sessizlik ve örgütsel güven ilişkisi: Konuya ilişkin bir araştırma, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
2. Alparslan, A. M. (2010) Örgütsel sessizlik iklimi ve iş gören sessizlik davranışları arasındaki etkileşim: Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi öğretim elemanları üzerinde bir araştırma, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Burdur.
3. Bagheri, G., Zarei, R. ve Aeen, M.N. (2012). Organizational silence (Basic concepts and its development factors). Ideal Type of Management, 1(1), 47-58, Erişim Tarihi: 15 Ocak 2026, https://bibliotekanauki.pl/articles/1819001.
4. Barrick, M.R. ve Zimmerman, R.D. (2005). Reducing voluntary, avoidable turnover through selection. Journal of Applied Psychology, 90(1), 159-166. Erişim Tarihi: 27 Mart 2026, https://doi.org/10.1037/0021-9010.90.1.159.
5. Başar, Ş. (2022) Lise yöneticilerinin paternalist (babacan) liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel sessizlik davranışları arasındaki ilişki, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Siirt Üniversitesi, Siirt.
6. Baştuğ, G., Palan, A., Yılmaz, T. ve Duyan, M. (2016). Organizational slience sport employees, Journal of Education and Learning, 5(4), 126-132. Doi; 10.5539/jel.v5n4p126
7. Bayram, T. Y. (2010) Üniversitelerde örgütsel sessizlik, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bolu.
8. Bluedorn, A.C. (1982). A unified model of turnover from organizations. Human Relations, 35, 135-153. https://doi.org/10.1177/001872678203500204

9. Brinsfield, C. T., Edwards, M. S. ve Greenberg, J. (2009). Voice and silence in organizations: Historical review and current conceptualizations. Emarald Group Publishing.
10. Chen, C., Ding, X. ve Li, J. (2021). Transformational leadership and employee job satisfaction: The mediating role of employee relations climate and the moderating role of subordinate gender. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(1), 233. 1-14. https://Doi.10.3390/ijerph19010233
11. Çakıcı, A. (2007). Örgütlerde sessizlik: Sessizliğin teorik temelleri ve dinamikleri. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 145-162, Erişim Tarihi: 14 Şubat 2026, https://dergipark.org.tr/tr/pub/cusosbil/issue/4376/59941.
12. Çakıcı, A. (2010). Örgütlerde işgören sessizliği. Ankara: Detay Yayıncılık.
13. Çarhoğlu, M. (2016) Örgütsel sessizlik ve işten ayrılma niyeti etkileşimi: Bir gruba ait özel hastanelerde sağlık çalışanlarına yapılan bir araştırma, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, T.C. Bahçeşehir Üniversitesi, İstanbul.
14. Çavuşoğlu, S. ve Köse, S. (2019). Örgütsel sessizlik ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(2), 365-387. https://doi.org/10.11616/basbed.v19i47045.485266
15. Çiftci, Ö. D., Meriç, E. ve Meriç, A. (2015). Örgütsel sessizlik, tükenmişlik ve işten ayrılma niyeti ilişkisi: Ordu ili özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde bir uygulama. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(41), 996-1007. https://doi.10.17719/jisr.20154115082
16. De Oliveira, D. R., Griep, R. H., Portela, L. F. ve Rotenberg, L. (2017). Intention to leave profession, psychosocial environment and self-rated health among registered nurses from large hospitals in Brazil: a cross-sectional study. BMC Health Services Research, 17(1), 1-10. Https://Doi. 10.1186/s12913-016-1949-6
17. Demirtaş, Z. ve Nacar, D. (2018). Öğretmenlerin iş doyumu ve örgütsel sessizlik algıları arasındaki ilişki. The Journal of Educational Reflections, 2(1), 13-23. https://dergipark.org.tr/tr/pub/eduref/issue/36521/411939
18. Durak, İ. (2012). Korku kültürü ve örgütsel sessizlik. Ankara: Ekin Yayınevi.
19. Elçi, M., Karabay E., Melisa, A.L. ve Şener, İ.(2014). The mediating role of mobbing on the relationship between organizational silence and turnover intention. Social and Behavioral Sciences, 150, 455-464. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.09.053
20. Emberland, J.S. ve Rundmo, T. (2010). Implications of job insecurity perceptions and job insecurity responses for psychological well-being, turnover intentions and reported risk behavior. Safety Science, 48(4), 452– 459. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2009.12.002
21. Erbaşı, A. (2019). Performans değerlendirme hatalarının çalışanların işten ayrılma niyetleri ve yöneticilerine güvenleri üzerindeki etkisi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 15(1), 223-240. https://doi.org/10.17130/ijmeb.2019149867
22. Erbil, S. (2013) Otel işletmelerinde çalışanların örgütsel sinizm algılarının işten ayrılma niyetine etkisi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, T.C. Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın.
23. Gerçek. M. et al. (2015). Çalışanların is-yasam dengesi ile kariyer tatmininin, işten ayrılma niyetine etkisi. Kafkas University. Faculty of Economics and Administrative Sciences Journal, 6(11), 50-67. 25 Ocak 2026 https://www.proquest.com/docview/1736922913?sourcetype=Scholarly% 20Journals.
24. Groeneveld, R.A. ve Meeden, G. (1984), Measuring skewness and kurtosis. The Statistician, 33, 391-399. https://doi.org/10.2307/2987742
25. Hoffmann, E. A. (2006). Exit and voice: Organizational loyalty and dispute resolution strategies. Social Forces, 84(4), 2313-2330. https://doi.org/10.1353/sof.2006.0093
26. Hopkins, K.D. ve Weeks, D.L. (1990). Tests for normality and measures of skewness and kurtosis: Their Place in Research Reporting. Educational and Psychological Measurement, 50, 717-729. https://doi.org/10.1177/0013164490504001
27. Kahveci, G. ve Demirtaş, Z. (2013). Okul yöneticisi ve öğretmenlerin örgütsel sessizlik algıları. Eğitim ve Bilim, 38(167), 50–64, Erişim Tarihi: 19 Mart 2026, https://egitimvebilim.ted.org.tr/index.php/EB/article/view/1270/467.
28. Kim, Y.J. ve Yoon, D.H. (2017). The effect of organizational silence on counterproductive work behavior and turnover intention in the food service industry: Focus on the difference between contract and regular workers. Journal of Tourism Sciences, 41(9), 25-39. . https://Doi.10.3330/ijerph19010243
29. Kolarska, L. ve Aldrich, H. (1980). Exit, voice, and silence: Consumers' and managers' responses to organizational decline. Organization Studies, 1(1), 41-58. Https://Doi. 10.1177/017084068000100104
30. Kussin, L. ve Bundtzen, H. (2021). How error prevention and organizational silence influences managers’ selfperception: A repertory grid study. Business Ethics and Leadership, 5(1), 31–44. https://doi.org/10.21272/bel.5(1).31-44.2021
31. Lambert E.G., Hogan N. L., Hogan S., Elechi O.O., Benjamin B., Morris A., Laux J.M. ve Dupuy P. (2010). The relationship among distributive and procedural justice and correctional life satisfaction, burnout, and turnover intent: An exploratory study, Journal of Criminal Justice, 38, 7-16. https://doi.org/10.1016/j.jcrimjus.2009.11.002
32. Lee, T.W. ve Mowday, R.T. (1987). Voluntarily leaving an organization: An empirical investigation of Steers and Mowday's model of turnover. Academy of Management Journal, 30(4), 721-743. https://doi.org/10.2307/256157
33. Luchak, A. A. (2003). What kind of voice do loyal employees use? British Journal of Industrial Relations, 41(1), 115-134. https://doi.org/10.1111/1467-8543.00264
34. Mantı, M. (2020) Akademisyenlerde örgütsel stres ve örgütsel sessizlik davranışları arasındaki ilişki, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, T.C Pamukkale Üniversitesi, Denizli.
35. Maqbool, S., Černe, M. ve Bortoluzzi, G. (2019). Micro-foundations of innovation: Employee silence, perceived time pressure, flow and innovative work behaviour. European Journal of Innovation Management, 22(1), 1-21. https://doi.org/10.1108/EJIM-01-2018-0013
36. McGowan, R. (2003). Organizational discourses: Sounds of silence. Silence and voice in organizational life stream. 3rd International Critical Management Studies Conference, Lancester University.
37. Moors, J.J.A. (1986). The meaning of kurtosis: Darlington reexamined. The American statistician, 40, 283-284. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00031305.1986.10475415
38. Morrison E.W. ve Milliken F.J. (2000). Organizational silence: A barrier to change and development in a pluralistic World. The Academy of Management Review, 25(4), 706-725. https://doi.org/10.2307/259200
39. Necmettin, Ö. (2015). Algılanan yeni iş fırsatları ile işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkiler üzerinde sosyal desteğin aracılık etkisi: Bolu beyaz-et sektör çalışanları üzerinde bir araştırma. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 73-90, Erişim Tarihi: 15 Mart 2026, https://dergipark.org.tr/tr/pub/seyad/issue/53394/710096.
40. Olgun S. (2017) Motivasyon, örgütsel sessizlik ve işten ayrılma niyeti üzerine bir araştırma, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
41. Öçal, Ö. (2023) Örgütsel sessizlik, örgütsel sinizm ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkilerin incelenmesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, T.C. Ufuk Üniversitesi, Ankara.
42. Öge, E. (2021). Örgütsel sessizliğin işten ayrılma niyeti üzerine etkisi. Journal of Social Policy Conferences, 80, 95-115, Erişim Tarihi: 25 Mart 2026, https://dergipark.org.tr/tr/ pub/iusskd/issue/64056/968863.
43. Özdemir, L. ve Uğur, S.S. (2013). Çalışanların örgütsel ses ve sessizlik algılamalarının demografik nitelikler açısından değerlendirilmesi: Kamu ve özel sektörde bir araştırma. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 27(1), 257-281, Erişim Tarihi: 6 Mart 2026, https://www.acarindex.com/pdfs/30596.
44. Özdemir, Ş. (2015) Sınıf öğretmenlerinin örgütsel sessizlik ve örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişki, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi, İstanbul.
45. Polat, M. ve Meydan, C.H. (2010). Örgütsel özdeşleşmenin sinizm ve işten ayrılma niyeti ile ilişkisi üzerine bir araştırma. Savunma Bilimleri Dergisi, 9(1), 145-172, Erişim Tarihi: 16 Mart 2026, https://dergipark.org.tr/tr/pub/khosbd/issue/19228/204329.
46. Pope, R. (2019). Organizational silence in the NHS: Hear no, see no, speak no. Journal of Change Management, 19(1), 45-66. https://doi.org/10.1080/14697017.2018.1513055
47. Ruçlar, K. ve Yaman, E., (2014), Örgüt kültürünün yordayıcısı olarak üniversitelerde örgütsel sessizlik. Yüksekögretim ve Bilim Dergisi, 4(1), 36–50, Erişim Tarihi: 22 Mart 2026, https://dergipark.org.tr/tr/pub/higheredusci/issue/61483/918046
48. Rusbult, C. E., Martz, J.M. ve Agnew, C.R. (1998). The investment model scale: Measuring commitment level, satisfaction level, quality of alternatives and ınvestment Size. Personal Relationships, 5(4), 357–387. 10.1111/j.1475-6811.1998.tb00177.x.
49. Sasso, L., Bagnasco, A., Catania, G., Zanini, M., Aleo, G., Watson, R. ve RN4CAST@ it working group. (2019). Push and pull factors of nurses' intention to leave. Journal of Nursing Management, 27(5), 1-31. https://doi.org/10.1111/jonm.12745
50. Schmidt, J. S. ve Osebold, R. (2017). Environmental management systems as a driver for sustainability: state of implementation, benefits and barriers in German construction companies. Journal of Civil Engineering and Management, 23(1), 150-162. https://doi.org/10.3846/13923730.2014.946441
51. Sekman, M. & Utku, A. (2009). Çevik şirketler: Kurumsal ataleti yenmek. Alfa Basım Yayım Dağıtım.
52. Sypniewska, B., Baran, M. & Kłos, M. (2023). Work engagement and employee satisfaction in the practice of sustainable human resource management–based on the study of Polish employees. International Entrepreneurship and Management Journal, 19(3), 1069-1100. https://Doi. 10.1007/s11365-023-00834-9
53. Şahin, F. (2011). Lider-üye etkileşimi ile işten ayrılma niyeti arasındaki ilişki üzerinde cinsiyetin etkisi. Ege Akademik Bakış, 11(2), 277-288. 10.21121/eab.2011219571
54. Tangirala, S. ve Ramanujam, R. (2008). Employee silence on critical work issues: The cross-level effects of procedural justice climate. Personnel Psychology, 61 (1), 37-68. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.2008.00105.x
55. Tavşancıl, E. (2005). Tutumların ölçülmesi ve spss ile veri analiz. Ankara: Nobel Yayınları.
56. Tett, R. P. ve Meyer J.P. (1993). Job satisfaction, organizational commitment, turnover ıntention and turnover: Path analyses based on meta analytic findings. Personal Psychology, 46(2), 259-293. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1993.tb00874.x
57. Tülübaş, T. ve Celep, C. (2014). Öğretim elemanlarının sessiz kalma nedenleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(29-1), 44-65. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hunefd/ issue/7787/101800
58. Uğural, M.N. (2016) Türk inşaat sektöründe benlik (özerk-ilişkisel), prestij ve özdeşleşme algısının işten ayrılma niyeti üzerine etkileri, Yayınlanmamış Doktora tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi, İstanbul.
59. Uslu, S. ve Aktaş, H. (2017). İşten ayrılma niyeti ile örgütsel sessizlik etkileşiminde iş güvencesi memnuniyeti ve iş güvencesi endeksinin aracı rolü: Özel bir hastane çalışanları üzerinde bir araştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 12(1), 141-160. https://doi.org/10.17153/oguiibf.298772
60. Uslu, S. (2016) Örgütsel sessizlik ile işten ayrılma niyeti ve iş güvencesi memnuniyeti etkileşimi: özel hastane çalışanları üzerinde bir araştırma, Yayınlanmamış̧ Yüksek Lisans Tezi, T.C. Bahçeşehir Üniversitesi, İstanbul.
61. Van Breukelen, W., Van Der Vlist, R. ve Steensma, H. (2004). Voluntary employee turnover: Combining variables from the ‘traditional’turnover literature with the theory of planned behavior. Journal of Organizational Behavior: The International Journal of Industrial, Occupational and Organizational Psychology and Behavior, 25(7), 893-914. Https://Doi. 10.1002/job.281
62. Vanderberg, R.J. ve Nelson, J.B. (1999). Disaggregating the motives underlying turnover ıntentions: When do intentions predict turnover behavior?, Human Relations, 52(10): 1340-1352. https://doi.org/10.1177/001872679905201005
63. Yaraş, G.S. (2019). Örgütsel sessizlik ve örgütsel sinizm boyutlarının işten ayrılma niyeti ile ilişkisi: Hekim ve hemşireler üzerine bir araştırma, Yayınlanmamış̧ Yüksek Lisans Tezi, T.C. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sivas.
64. Yen, M.P. (2017) The relationship between organizational silence, mobbing with turnover intention, Master Thesis, Erişim Tarihi: 25 Şubat 2012, http://keep.hcmiu.edu.vn:8080/handle/ 123456789/2880.
65. Yıldırım, B. ve Yirik, Ş. (2014). İş.görenlerin iş güvencesi algıları ve işten ayrılma niyetleri ilişkisi: Belek bölgesi beş yıldızlı otel çalışanları örneği. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6, 123-140, Erişim Tarihi: 19 Şubat 2012, https://dergipark.org.tr/tr/pub/igdirsosbilder/ issue/66811/1044882.
66. Yıldırım, M. (2019). Tükenmişlik ve örgütsel sessizlik ilişkisi: otel işletmelerinde bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(1), 358-371. https://doi.org/10.20491/isarder.2019.605
67. Yılmaz, O. (2021). Öğretmenlerin örgütsel sessizlik algılarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi: bir meta-analiz çalışması. Yüksek Lisans Tezi, Ahi Evran Üniversitesi, Kırşehir.