Sınıf Öğretmenlerinin Sınıf İçi Demokratik Davranışlarının İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 1, 24 - 38, 25.07.2025

Demet Parlak , Kerim Gündoğdu

https://doi.org/10.59041/eyor.1626250

Öz

Bu çalışmada, sınıf öğretmenlerin sınıf içi demokratik davranışlarını etkileyen faktörleri tespit etmek amaçlanmıştır. Pandemi nedeniyle, Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde görev yapan, resmi okullarda çalışan, çalışmaya katılmaya gönüllü olan sınıf öğretmenlerine Google form aracılığı ile ulaşılmıştır. Bu tarama çalışmasında Kesici’nin (2017) geliştirdiği “Öğretmenlerin Sınıf İçi Demokratik Davranışları Ölçeği” kullanılmıştır. Ayrıca, sınıf içinde demokratik davranışları etkileyen unsurları saptamak amacıyla da anket sonunda açık uçlu soru sorulmuştur. Veriler parametrik testler yoluyla analiz edilmiştir. Açık uçlu sorunun analizinde ise içerik analiz yöntemlerinden sıklık analizi uygulanmış, en çok vurgulanan faktörlerden 10 alt tema oluşturulmuştur. Ulaşılan bilgiler ışığında, sınıf öğretmenlerin, sınıf içi demokratik davranış algılarına yönelik oldukça yüksek puanlara sahip oldukları tespit edilmiştir. Ayrıca, sınıf öğretmenlerin bu algılarının, cinsiyet, mezun olunan fakülte ve hizmet yılı boyutlarına göre anlamlı olarak farklılaşmadığı saptanmıştır. Öğretmenin sınıf içi demokratik davranışlarını etkileyen faktörler en çok vurgulanandan en aza doğru “Öğretmenin Kişiliği, Öğrenci Kaynaklı Faktörler, Öğretmenin Mesleki Yeterliği, Öğretmenin Demokrasi Bilinci, Çevresel Faktörler, Öğrenciye Verilen Değer, Eğitim Sistemi ve Fiziksel Koşullar, Öğretmenin Kişisel Sıkıntıları, Öğretmen Özellikleri ve Geçmiş Yaşantıları, Sınıf Atmosferi” şeklindedir.

Anahtar Kelimeler

Sınıf içi demokrasi , demokratik öğretmen davranışları , demokratik değerler , sınıf öğretmenleri

Investigation of Classroom Teachers' In-Class Democratic Behaviors

Öz

In this study, it was aimed to determine the factors affecting classroom teachers' democratic behaviors in the classroom. Due to the pandemic, classroom teachers working in various regions of Turkey, working in public schools, who volunteered to participate in the study were reached via Google form. In this survey study, the “Teachers' Democratic Behaviors in Classroom Scale” developed by Kesici (2017) was used. In addition, an open-ended question was asked at the end of the questionnaire to determine the factors affecting democratic behaviors in the classroom. The data were analyzed through parametric tests. In the analysis of the open-ended question, frequency analysis, one of the content analysis methods, was applied and 10 sub-themes were formed from the most emphasized factors. In the light of the information obtained, it was determined that classroom teachers had very high scores regarding their perceptions of democratic behavior in the classroom. In addition, it was determined that these perceptions of classroom teachers did not differ significantly according to gender, graduated faculty and years of service. The factors affecting teachers' democratic behaviors in the classroom are, from the most emphasized to the least emphasized, “Teacher's Personality, Student-Related Factors, Teacher's Professional Competence, Teacher's Democracy Consciousness, Environmental Factors, Value Given to Students, Education System and Physical Conditions, Teacher's Personal Difficulties, Teacher Characteristics and Past Experiences, Classroom Atmosphere”.

Anahtar Kelimeler

Classroom democracy , democratic teacher behaviors , democratic values , classroom teachers

Kaynakça

• Acat, M. B. & Uzunkol, E. D. (2010). Sınıf öğretmenlerinin ilköğretim programlarındaki değerlendirme sürecine ilişkin görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 9(31), 1-27.
• Akçay, T. (2006). Eğitim denklemi. Okumuş Adam Yayınları.
• Anılan, H. & Sarıer, Y. (2008). Altıncı sınıf matematik öğretmenlerinin matematik dersi öğretim programının uygulanabilirliğine ilişkin görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (16), 128-141.
• Apple, W. M. & Beane, J. A. (2011). Demokratik okullar. Çev. Mediha Sarı. Dipnot Yayınları.
• Aydın, A. (2000). Sınıf yönetimi. Anı Yayıncılık.
• Aydın, S. & Çakıroğlu, J. (2010). İlköğretim fen ve teknoloji dersi öğretim programına ilişkin öğretmen görüşleri: Ankara örneği. İlköğ¬retim Online, 9(1), 301-315.
• Aykaç, N. (2007). İlköğretim sosyal bilgiler dersi eğitim-öğretim programına yönelik öğretmen görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 6(22), 46-73.
• Baessa, Y., Chesterfield, R. & Ramos, T. (2002). Active learning and democratic behavior in Guatemalan rural primary schools. Compare, 32(2), 205-218.
• Bakır, A. A. (2007). Sergiledikleri demokratik tutum ve davranışlar açısından ilköğretim okulu yöneticilerinin değerlendirilmesi (Malatya ili örneği). Yüksek lisans tezi, İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Malatya.
• Baltacı, A., & Aydın, Y. (2019). Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmenlerinin demokratik tutumları. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10(22), 58-78.
• Bulut, İ. (2008). Yeni ilköğretim programlarında öngörülen öğrenci merkezli uygulamalara ilişkin öğretmen görüşleri (Diyarbakır ili örneği). Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 56, 521-546.
• Bursalıoğlu, Z. (1994). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranış. Pegem Akademi.
• Büyükkaragöz, S. & Kesici, Ş. (1996). Öğretmenlerin hoşgörü ve demokrasi tutumları. Eğitim Yönetimi, 2(3), 353-365.
• Büyüköztürk, Ş. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi
• Çakmur, E. (2007). İlköğretim okullarında çalışan öğretmenlerin sınıf-içi davranışlarının demokratiklik düzeyi. Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Çelikkaya, T., Karakuş, U. & Demirbaş, Ç. (2010). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ölçme- değerlendirme araçlarını kullanma düzeyleri ve karşılaştıkları sorunlar. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 57-76.
• Dahl, R. A. (1998). On democracy. Yale University Press.Demirbolat, A. O. (1999). Demokrasi ve demokratik eğitim. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 18(18) , 229-244.
• Demirbolat, D. A. O. (1999). Demokrasi ve demokratik eğitim. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 18(18), 229-244.
• Dewey, J. (1996). Demokrasi ve eğitim. çev. Tahsin Yılmaz. Ege Üniversitesi Basımevi.
• Dewey, J. (2007). Deneyim ve eğitim (S. Akıllı, Trans.). ODTÜ Yayıncılık.
• Dewey, J. (2010). Okul ve toplum (H. A. Başman, Trans.). Pegem Akademi. Doğanay, A. & Sarı, M. (2004). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerine temel demokratik değerlerin kazandırılma düzeyi ve bu değerlerin kazandırılması sürecinde açık ve örtük programın etkilerinin karşılaştırılması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 39, 356-383.
• Düger, Y. (2017). İnsan hakları açısından siyasal bir yönetim biçimi olarak demokrasinin irdelenmesi. Doktora Tezi, Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Ertürk, S. (1993). Diktacı tutum ve demokrasi. Kültür Bakanlığı Demokrasi Klasikleri. MAS Matbaası.
• Gelbal, S. & Kelecioğlu, H. (2007). Öğretmenlerin ölçme ve değerlendirme yöntemleri hakkındaki yeterlik algıları ve karşılaştıkları sorunlar. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33, 135-145.
• Genç, S. Z. (2006). Demokratik kazanımların gerçekleştirilmesinde ilköğretim öğretmenlerinin etkililiğinin değerlendirilmesi. Millî Eğitim, 171, 43-54.
• Glaeser, E. L., Ponzetto, G. A. M., & Shleifer, A. (2007). Why does democracy need education? Journal of Economic Growth, 12(2), 77-99. https://doi.org/10.1007/s10887-007-9015-1
• Gutmann, A. (1999). Democratic education. Princeton University Press. Güleç, S. & Balçık, E. G. (2009). An examination of democratic attitudes of primary school teachers. Bulgarian Journal of Science and Education Policy (BJSEP), 3(2), 173-194.
• Gündoğdu, K. (2004). A case study on democracy and human rights education in an elementary school. Doktora Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Güven, M. (2008). Okulöncesinde demokrasi eğitimi ve çocuk haklarında eğitim ortamları. H. Deveci (ed.), Okul öncesinde demokrasi eğitimi ve çocuk hakları (ss. 93 118). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Hotaman, D. (2010). Demokratik eğitim: demokratik bir eğitim programı. Kuramsal EğitimBilim, 3(1), 29-42.
• İpek, C. (2003). Sınıf ortamında öğretmen. Ömer Üre (Ed.). Sınıf Yönetimi. Mikro Yayınları.
• Johar, R., Patmawati, D. & Munzir, S. (2017). Students’ perception of the implementation of democratic classroom in mathematics learning. Advances in Social Science, Education and Humanities Research, 104, 492.
• Karaçalı-Taze, H. & Aktın, K. (2019). Ortaokul öğretmenlerinin demokratik davranış eğilimleri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 270-281.
• Karakütük, K. (2001). Demokratik laik eğitim. Anı Yayıncılık.
• Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayıncılık.
• Kesici, A., Pesen, A. & Oral, B. (2017). Öğretmenlerin sınıf içi demokratik davranışlarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 16(60), 34-45.
• Kıroğlu, K. (2013). Is my social studies teacher democratic? Eğitim Araştırmaları-Eurasian Journal of Educational Research, 50, 127-142.
• Koç, Y. (2008). Beden eğitimi öğretmenlerinin demokratik tutumlarının belirlenmesi ve çeşitli değişkenler açısından karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bolu.
• Kontaş, H., Selçuk, H. E. & Polat, M. (2016). Ortaokul öğretmenlerinin demokratik tutumları ile öğrencilerin demokratik değerlere sahip olma düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 44, 141-151.
• Korkmaz, H. E. (2013). Okullarda demokratik eğitim ortamının gerçekleşmesine yönelik öğretmen algıları. Doktora Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Kubow, P. K. & Kinney, M. B. (2000). Fostering democracy in middle school classroom: Insights from a democratic ınstitute in Hungary. The Social Studies, 91(6), 265-271.
• Kuzgun, Y. (2000). Eğitimde kendini gerçekleştirme. Ed. Ali Şimşek. Sınıfta demokrasi. Eğitim Sen Yayınları.
• Levitsky, S., & Ziblatt, D. (2018). How democracies die. Crown.
• MacMath, S. (2008). Implementing a democratic pedagogy in the classroom: Putting Dewey into practice. Canadian Journal for New Scholars in Education, 1(1), 1-12.
• Mncube, V. (2009). The perceptions of parents of their role in the democratic governance of schools in South Africa: Are they on board? South African Journal of Education, 29, 83-103.
• Mullins, S. L. (1997, November). Images of democratic educators. Paper presented at the annual meeting of the National Council for the Social Studies 77th, Cincinnati, Ohio.
• Nasırcı, H. & Sadık, F. (2016, Ekim). İlkokul sınıf öğretmenlerinin demokrasi eğitimine yönelik görüşlerinin incelenmesi. 4. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi, Antalya.
• Nietzsche, F. (1996). Human, all too human (R. J. Hollingdale, Çev.). Cambridge University Press. (Orijinal çalışma 1878'de yayımlandı).
• Öncül, R. (2000). Eğitim ve eğitim bilimleri sözlüğü. Milli Eğitim Basımevi.
• Norris, P. (2011). Democratic deficit: Critical citizens revisited. Cambridge University Press.
• Nussbaum, M. C. (2010). Not for profit: Why democracy needs the humanities. Princeton University Press
• Özdaş, F., Ekinci, A. & Bindak, R. (2014). Öğretmenlerin demokrasiye ilişkin tutumlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(3), 65-81.
• Özgan, H. & Aydın, Z. (2010). Okul-aile işbirliğine ilişkin yönetici, öğretmen ve veli görüşleri. e-Journal of New World Sciences Academy, 5(3), 1185-1187.
• Özdemir, Z. & Kuter, S. (2017, October). Teachers’ perceptions of implementation of democratic values in secondary schools. 42nd ATEE annual conference proceedings, Dubrovnik, Croatia.
• Özpolat, A. R., Sezer, F., İşgör, İ. Y. & Sezer, M. (2007). Sınıf öğretmenlerinin yeni ilköğretim programına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Millî Eğitim, 174, 206-212.
• Pate-Bain, H., Achilles, C. M., Boyd-Zaharis, J. & McKenna, B. (1992). Class size does make a difference. The Phi Delta Kappan, 74(3), 253-256.
• Peker, R. (2012). Sınıf öğretmenlerinin demokratik tutumları ile çocuk haklarına yönelik tutumlarının değerlendirilmesi (Manisa ili örneği). Yüksek Lisans Tezi, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Burdur.
• Platon. (1992). Republic (G. M. A. Grube, Çev.; C. D. C. Reeve, Rev.). Hackett Publishing. (Orijinal çalışma MÖ 380'de yayımlandı).
• Sadık, F. & Sarı, M. (2012). Çocuk ve demokrasi: İlköğretim öğrencilerinin demokrasi algılarının metaforlar aracılığıyla incelenmesi. Uluslararası Cumhuriyet Eğitim Dergisi, 1(1), 57-58.
• Saracaloğlu, A. S., Evin, İ. & Varol, S. R. (2004). A comparative research on the democratic attitudes of the teachers and the prospective teachers. Educational Sciences: Theory & Practice, 4(2), 356-364.
• Sarı, M. (2007). Demokratik değerlerin kazanımı sürecinde örtük program: Düşük ve yüksek “okul yaşam kalitesi” ne sahip iki ilköğretim okulunda nitel bir çalışma. Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
• Sen, A. (1999). Development as freedom. Oxford University Press.
• Sezer, Ş. (2018). Öğretmenlerin sınıf yönetimi tutumlarının öğrencilerin gelişimi üzerindeki etkileri: Fenomenolojik bir çözümleme. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(2), 534-549.
• Sterman, A. (1976). Student perceptions of democratic/non-democratic teacher behavior. Doktora Tezi, The University Of Arizona.
• Şahin, G. (2008). İlköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin demokratik tutumları ile dogmatik düşünce biçimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (İstanbul ili Anadolu Yakası örneği). Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Şimşek, A. (2000). Sınıfta demokrasi. Eğitim Sen Yayınları.
• Tabak, B. Y. (2017). Okullarda demokratik okul kültürüne ilişkin görüşlerin belirlenmesi. Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Teyin, Z. (2009). Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde çalışan öğretim elemanlarının demokratik tutumları. Yüksek Lisans Tezi, Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
• Thornberg, R. & Elvstrand, H. (2012). Children's experiences of democracy, participation, and trust in school. International Journal of Educational Research, 53, 44-54.
• Yağan, S. & Yıldırım, A. (2010). Okul öncesi öğretmeni adaylarının demokrasiye ilişkin metaforları. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16, 151-170.
• Yalçın, G. (2007). Ortaöğretim öğretmenlerinin sınıf yönetiminde gösterdikleri davranışların demokratikliğine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri (Malatya ili örneği). Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Malatya.
• Yalçın-Durmuş, G. & Demirtaş, H. (2009). Genel lise öğretmenlerinin sınıf yönetiminde gösterdikleri davranışların demokratikliğine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri. On Dokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28, 121‐138.
• Yapıcı, M. & Demirdelen, C. (2007). İlköğretim 4. sınıf sosyal bilgiler öğretim programına ilişkin öğretmen görüşleri. İlköğretim Online, 6(2), 204-212.
• Yeşil, R. (2002). Okul ve ailede insan hakları ve demokrasi eğitimi. Nobel Yayın Dağıtım.
• Yeşil, R. (2004). İnsan hakları ve demokrasi eğitiminde yöntem. G.Ü. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 35-41.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yurtseven, R. (2003). Ortaöğretim kurumlarında çalışan öğretmenlerin demokratik tutumları. Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.