The Relationship Between the Types of Organizational Power Used In Schools and Teachers' Job Stress

Öz

Okulda Kullanılan Örgütsel Güç Türleri ile Öğretmenlerin İş Stresi Arasındaki İlişkiler

Öz

Örgütlerin amaçlarına ulaşabilmesi ve çalışanların bu amaca yönlendirebilmesi için yöneticilerin güç sahibi olmaları gerekmektedir. Yöneticiler, çalışanları etkilemek ve onlara istediklerini yaptırabilmek için farklı güç türlerini kullanabilmektedirler. Okul müdürleri de okulun amaçlarını gerçekleştirmek ve öğretmenleri etkilemek için farklı güç türlerinden yararlanmaktadır. Eğitim ortamında okul müdürlerinin kullandığı güç türleri ile ilişkili olan birçok değişken bulunmaktadır. Bu değişkenlerden biri de öğretmenlerin yaşadığı iş stresidir. Zararlı fiziksel ve duygusal bir tepki olan iş stresi, öğretmenlerin iş gücü performansı düşüşüne ve verimlilik kaybına yol açması açısından önemli görülmektedir. Bu araştırmada okul müdürlerinin kullandığı güç türleri ile öğretmenlerin iş stresi arasındaki ilişkiler incelenmiştir. İlişkisel tarama modelindeki araştırmanın verileri, 2019 yılında Giresun’un Bulancak ilçesinde görev yapan 172 öğretmenden toplanmıştır. Araştırmada kolayda örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; uzmanlık, karizmatik, bağlılık ve bilgi gücü ile iş stresi arasında negatif yönlü bir ilişki bulunmaktadır. Öte yandan zorlayıcı güç ile iş stresi arasında pozitif bir ilişki bulunmaktadır. Ayrıca okul müdürlerinin kullandıkları güç türleri öğretmenlerin yaşadıkları iş stresini yordamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Örgütsel güç türleri
• İş stresi
• öğretmen

Kaynakça

1. Agyapong, B.; Obuobi-Donkor, G.; Burback, L.; & Wei, Y. (2022). Stress, burnout, anxiety and depression among teachers: A scoping review. Int. J. Environ. Res. Public Healt, 19, 10706. https:// doi.org/10.3390/ijerph191710706
2. Altınkurt, Y., & Yılmaz, K. (2012). Okul yöneticilerinin kullandığı güç kaynakları ile öğret menlerin örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(3), 1833-1852. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1000899.pdf
3. Apak, F. (2016). Okul yöneticilerinin gücü kullanma biçimleri ile öğretmenlerin örgütsel sessizlik düzeyleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Okan Üniversitesi.
4. Asaloei, S. I., Wolomasi, A. K., & Werang, B. R. (2020). Work-Related stress and performance among primary school teachers. International Journal of Evaluation and Research in Education, 9(2), 352-358
5. Aslanargun, E. (2009). İlköğretim ve lise müdürlerinin okul yönetimde kullandığı güç türleri [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi.
6. Atmaca, T. (2014). Okul Yöneticilerinin kullandıkları güç türleri ile öğretmenlerin yaşadıkları yıldırma, örgütsel bağlılık ve örgütsel sinizm arasındaki ilişki [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi
7. Aydın, F. (2016). Ortaokul yöneticilerinin kullandıkları örgütsel güç türleri ve öğretmenlerin örgütsel sessizlik davranışları [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
8. Aydoğdu, A. (2008). İlköğretim okulu öğretmenlerinin algıladıkları okul müdürü yeterlilikleri ile örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Yeditepe Üniversitesi.

9. Bakan, İ., & Büyükbeşe, T. (2010). Liderlik “türleri” ve “güç kaynakları”na ilişkin mevcut gelecek durum karşılaştırması: Eğitim kurumu yöneticilerinin algılarına dayalı bir alan araştırması. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 12(19), 73-84. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/107352
10. Baltaş, Z., & Baltaş, A. (2018). Stres ve başaçıkma yolları. Remzi Kitapevi.
11. Beycioğlu, K., & Sincar, M. (2013). Örgütlerde güç ve politika. S. Özdemir, (Ed.), Eğitim yönetiminde Kuram ve Uygulama içinde (s. 245-262). Pegem Akademi.
12. Biçki, S. (2016). Hizmet sektörü çalışanlarının iş stresi ve tükenmişlik ilişkisi: İstanbul örneği [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
13. Bilge, Y., Zümrütkal, E. E., Arslan, Y., & Kıraslan, E. (2023). Öğretmenlerin algılanan stres düzeylerinin incelenmesi. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 9(28), 9-19.
14. Bulut, S. (2019). Okullarda örgütsel güç kaynakları ve psikolojik sermaye ilişkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Universitesi
15. Ceccacci, M. (1998). Power strategies used by elementary school principals as preceived by elemantary school teachers. [Unpublished master’s thesis ]. University of Windsor.
16. Çelik, K. (2014). Örgütsel kontrol. C. Elma, & K. Demir (Eds.), Yönetimde çağdaş yaklaşımlar: uygulamalar ve sorunlar içinde (s. 67-89). Anı Yayıncılık.
17. Çetin, Ş. (2019). Örgütlerde güç ve politika. Ü. Sığrı, & S. Gürbüz, (Eds.), Örgütsel davranış içinde ( s.432-481). Beta Yayıncılık.
18. Çubukçu, B. (2018). Özel okul yöneticilerinin kullandıkları örgütsel güç kaynaklarının öğretmenlerin iş doyumu ile olan ilişkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Okan Universitesi.
19. Demir, A. (2014). Örgütsel vatandaşlık davranışının öncülü olarak okul yöneticilerinin kullandıkları güç kaynakları [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Cumhuriyet Üniversitesi
20. Deviren, İ. (2019). İlkokul müdürlerinin kullandıkları örgütsel güç kaynakları ile öğret-menlerin örgütsel sessizlik ve motivasyon düzeyleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Siirt Üniversitesi.
21. Diş, O., & Ayık, A. (2016). Okul yöneticilerinin kullandıkları güç kaynakları ile örgüt iklimi arasındaki ilişki. Akademik Bakış Dergisi, 58, 499-518. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/383620
22. Doğan, H., & Çelik, K. (2019). The relation between school administrators’ use of power styles and teachers’ organizational commitment and their job performance. Education and Science, 44(198), 37-55. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2019.7943
23. Elangovan, A. R., & Xie, J. L. ( 2000) . Effests of perseired power of superrisor on subordinate work attitudes. Leadership & Organization Development Journal, 21(6) , 319-328.
24. Eraslan, L. (2004). Liderlik olgusunun tarihsel evrimi, temel kavramlar ve yeni liderlik paradigmasının analizi Millî Eğitim Dergisi (162). http://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/milli_egitim_dergisi/162/eraslan.htm
25. Erkutlu, H. V. (2018). Örgütsel davranış. Akademisyen Kitabevi.
26. Erkutlu, H., & Chafra, J. B. (2006). Relationship between leadership power bases and job stress of subordinates: Example from boutique hotels. Management Research News, 29(5), 285-297. https://doi.org/10.1108/01409170610674419
27. Erkutlu, H., & Chafra, J. B., & Bumin, B. (2011). Organizational culture’s role in the relationship between power bases and job stress. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40, 198-209. http://chafra.bilkent.edu.tr/Articles/2011/H.%20U.%20Journal%20of%20Education%20(2011).pdf
28. French, J. R. P., Jr., & Raven, B. (1959). The bases of social power. In D. Cartwright (Ed.), Studies in social power (pp. 150–167). The University of Michigan Institute for Social Research.
29. Green, R. D. (1999). Leadership as a function of power. Proposal Management, 8, 54-56. http://ww.dr-hatfield.com/human_development/docs/power.pdf
30. Güney, S. (2017). Örgütsel davranış. Nobel Yayınevi.
31. Hang-yue, N., Foley, S., & Raymond, L. (2005). Work role stressors and turnover qntentions: a study of professional clergy in Hong Kong. The International Journal of Human Resource Management, 16(11), 2133-2146. https://doi.org/10.1080/09585190500315141
32. Hitt, M. A., Black, J. S., & Porter, L. W. (2005). Management (International ed.). Pearson Prentice Hall.
33. Hoy, W.K., & Miskel, C.G. (2020). Eğitim yönetimi; Teori, araştıma ve uygulama (S. Turan, Çev Edt.). Nobel Yayınevi.
34. Jahangir, N., Akbar, M., & Begum, N. (2006). The role of social power, procedural justıce, organizational commitment, and job satisfaction to engender organizational citizenship behavıor.ABACJournal,26(3),2136.http://www.assumptionjournal.au.edu/index.php/abacjournal/article/view/589/526
35. Karaman, G. (2015). Okul müdürlerinin kullandıkları güç kaynakları ile öğretmenlerin örgütsel sessizlik davranışları arasındaki ilişki [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Dumlupınar Üniversitesi
36. Kovach, M. (2020). Leader influence: A research review of French & Raven’s (1959) power dynamics. The Journal of Values-Based Leadership, 13(2). https://scholar.valpo.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1312&context=jvbl
37. Koyuncu, F. (2016). Öğretmen görüşlerine göre ilkokul ve ortaokul müdürlerinin yönetimde başvurdukları güç türleri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
38. Köse, E. (2014). Bilimsel araştırma modelleri. R. Y. Kıncal, (Ed.), Bilimsel araştırma yöntemleri içinde (s. 99-122). Pegem Akademi.
39. Liu, S., & Onwuegbuzie, A. J. (2012). Chinese teachers’ work stress and their turnover intention. International journal of educational research, 53, 160-170.
40. Lo, M. C., Thurasamy, R. , & Liew, W. T. (2014). Relationship between bases of power and job stresses: role of mentoring. Springer Plus a Springer Open Journal, 3(1), 432-447. https://springerplus.springeropen.com/track/pdf/10.1186/2193-1801-3-432.pdf
41. Memduhoğlu, H. B., & Turhan, M. (2016). Öğretmen görüşlerine göre ilköğretim okul müdürlerinin örgütsel güç kaynaklarını kullanım düzeyleri. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi 44, 73-89. https://doi.org/10.15285/maruaebd.286486
42. Northouse, P. G. (2010). Leadership: Theory and practice. Sage Publications
43. Özaslan, G. (2006). Eğitim yöneticilerinin güç tipi tercihlerinin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi
44. Özdemir, A. (2013). Öğretim elemanlarının kullandıkları güç kaynakları ile öğretmen adaylarının örgütsel özdeşleşmeleri arasındaki ilişki: iç motivasyonun aracılık rolü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(2), 269-291. http://www.gefad.gazi.edu.tr/tr/download/article-file/76903
45. Özhan, T. (2016). Okul müdürlerinin kullandıkları güç kaynakları ile öğretmenlerin örgütsel güven düzeylerine yönelik görüşleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Düzce Üniversitesi.
46. Özkul, Ö. (2018). Okul yöneticilerinin kullandıkları güç kaynakları ile öğretmenlerin iş doyum düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Sultangazi örneği) [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Okan Üniversitesi
47. Polat, S. (2010). Okul öncesi yöneticilerinin kullandıkları yönetsel güç kaynaklarına ilişkin öğretmen algıları ile öğretmen motivasyonu arasındaki ilişki [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Yeditepe Üniversitesi
48. Robbins, S. P., & Judge, T. A. (2012). Örgütsel davranış (İ. Erdem, Çev.). Nobel Yayınevi
49. Ramezani, Z. N., Nedaee, T., Alimohammadi, H., & Firouzjah, J. A. (2013). Managers power bases, employees’ job stress and intent to stay. European Journal of Experimental Biology, 3(6), 14-21. https://www.imedpub.com/articles/managers-power-bases-employees-job-stress-and-intent-to-stay.pdf
50. Raven, B. H. (2008). The bases of power and the power/interaction model of interpersonel influence. Analyses of Social Issues and Public Policy, 8(1), 1-22. http://psyc604.stasson.org/Raven.pdf
51. Şener-Pars, M. (2017). Okul yöneticilerinin kullandıkları güç kaynakları ile öğretmenlerin örgütsel güven düzeyleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi
52. Tanrıverdi, H. (2019). Okul müdürlerinin kullandıkları güç kaynaklarına göre öğretmenlerin mesleki tükenmişlik ve yabancılaşma düzeylerinin belirlenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi.
53. Tipi, B. (2022). Öğretmenlerde iş stresinin iş doyumu ve işe yabancılaşma üzerine etkisi (Ankara Yenimahalle ilçesi örneği). [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi.
54. Titrek, O., & Zafer, D. (2009). İlköğretim okulu yöneticilerinin kullandıkları örgütsel güç kaynaklarına ilişkin öğretmen görüşleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 15 (60), 657-674. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/108253
55. Uğurlu, C. T., & Demir, A. (2016). Örgütsel vatandaşlık davranışının öncülü olarak okul yöneticilerinin kullandıkları güç kaynakları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 5(56), 98-119. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/229637
56. Uludağ-Kodal, D. (2019). Okul öncesi eğitim kurumu yöneticilerinin kullandıkları güç türleri ile öğretmenlerin örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Pamukkale Üniversitesi
57. Uzun, M. (2019). Yöneticilerin kullandıkları örgütsel güç kaynakları ile öğretmenlerin kendini işe vermeleri arasındaki ilişki (Kahramanmaraş ili örneği) [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi
58. Vatansever Bayraktar, H. & Gökpınar, İ. (2021). Sınıf öğretmenleri ve eğitim yöneticilerinin iş stresi düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. International Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS), 12(46), 870-885
59. Yeşilbaş, Y. (2018). Okul müdürlerinin kullandıkları güç kaynakları: bir karma yöntem çalışması (Aydın ili Efeler ilçesi örneği) [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi.
60. Zhao, W., Liao, X., Li, Q., Jiang, W., & Ding, W. (2022). The relationship between teacher job stress and burnout: a moderated mediation model. Frontiers in Psychology, 12, 784243.
61. Zogjani, A., Llaci, S., & Elmazi, E. (2014). The role of power in effective leadership and followership: The Albanian case. Romanian Economic and Business Review, 9(1), 89-102. https://www.rebe.rau.ro/RePEc/rau/journl/SP14/REBE-SP14-A8.pdf