Meslek Yüksekokulu öğrencilerinin matematik ve akıl yürütmeye yönelik metaforik algıları

Öz

Bu araştırma, meslek yüksekokulu öğrencilerinin matematik ve akıl yürütme kavramlarına ilişkin algılarını metaforlar aracılığıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim deseninin benimsendiği çalışmada, 2024–2025 öğretim yılında Marmara Bölgesi’ndeki bir devlet üniversitesine bağlı meslek yüksekokulunda öğrenim gören 125 öğrenciden elde edilen veriler analiz edilmiştir. “Matematik … gibidir, çünkü …” ve “Akıl yürütme … gibidir, çünkü …” ifadeleriyle yapılandırılmış açık uçlu sorular yoluyla toplanan yanıtlar, geçerli bulunan 122 matematik ve 113 akıl yürütme metaforu üzerinden içerik analizine tabi tutulmuştur. Matematik metaforları 9, akıl yürütme metaforları ise 8 kategori altında toplanmıştır. Bulgular, öğrencilerin bu kavramlara ilişkin algılarının yalnızca bilişsel değil, aynı zamanda duyuşsal boyutlar taşıdığını göstermektedir. Özellikle akıl yürütmenin matematikle sıkı biçimde ilişkilendirilmesi, bu iki kavram arasında kurulan güçlü zihinsel bağlantıyı ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, meslek yüksekokullarında anlamlı ve yaşamla bütünleşik öğrenme ortamlarının önemine işaret ederken, matematik öğretiminde akıl yürütmeye dayalı bütüncül yaklaşımların gerekliliğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Meslek yüksekokulu
• matematik
• akıl yürütme
• metafor analizi

Vocational School students’ metaphorical perceptions of mathematics and reasoning

Öz

This study aims to examine the perceptions of vocational school students about the concepts of mathematics and reasoning through metaphors. In the study, in which the phenomenological design, one of the qualitative research methods, was adopted, the data obtained from 125 students studying at a vocational school affiliated to a state university in the Marmara Region in the 2024-2025 academic year were analyzed. The responses collected through open-ended questions structured with the statements “Mathematics is like ... because ...” and “Reasoning is like ... because ...” were subjected to content analysis through 122 mathematics and 113 reasoning metaphors that were found valid. Mathematics metaphors and reasoning metaphors were grouped under 9 and 8 categories, respectively. The findings show that students' perceptions of these concepts have not only cognitive but also affective dimensions. In particular, the fact that reasoning is strongly associated with mathematics reveals the strong mental connection between these two concepts. The results obtained point to the importance of meaningful and life-integrated learning environments in vocational schools and emphasize the necessity of holistic approaches based on reasoning in mathematics teaching.

Anahtar Kelimeler

• Vocational school
• mathematics
• reasoning
• metaphor analysis

Kaynakça

1. Akyüz, E. T., & Gündüz, K. A. (2018). Meslek yüksekokullarında okuyan öğrencilerin matematik dersine yaklaşımlarının öğrenci görüşleri bakımından değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Ve Teknik Araştırmalar Dergisi, 16, 12-23. https://izlik.org/JA59WS83JX
2. Alkan, V. (2010). Matematikten nefret ediyorum! Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(28), 189-199. https://izlik.org/JA76YS48PP
3. Altıparmak, K., & Öz İş, T. (2005). Matematiksel ispat ve matematiksel muhakemenin gelişimi üzerine bir inceleme. Ege Eğitim Dergisi, 6(1), 25-37. https://izlik.org/JA48AA22XH
4. Altun, M. (2002). İlköğretim ikinci kademede (6, 7 ve 8. sınıflarda) matematik öğretimi. Alfa Basım Yayım Dağıtım.
5. Amsterlaw, J. A. (2004). Development of children’s beliefs about everyday reasoning (Doctoral thesis, University of Michigan). ProQuest Dissertations and Theses database. (UMI Microform 3138102).
6. Ashcraft, M. H. (2002). Math anxiety: Personal, educational, and cognitive consequences. Current Directions in Psychological Science, 11(5), 181-185. https://doi.org/10.1111/1467-8721.00196
7. Atasoy, D. (2018). Meslek yüksekokulu öğrencilerinin matematik fobisi üzerine bir araştırma [Bildiri sunumu]. Iğdır International Conference on Multidisciplinary Studies, Iğdır, Türkiye.
8. Baki, A. (2008). Kuramdan uygulamaya matematik eğitimi (Genişletilmiş 4. baskı). Harf Eğitim Yayıncılığı.

9. Başerer, D., & Duman, E. Z. (2018). Akademisyenlerin mantıksal düşünmeye ilişkin algıları. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 8(1), 136-144.
10. Ben-Peretz, M., Mendelson, N., & Kron, F. W. (2003). How teachers in different educational contexts view their roles. Teaching and Teacher Education, 19, 277–290.
11. Beyazhançer, R., Demir, B., Özdemir, E., & Gezer, İ. (2024). Matematik öğretmen adaylarının akıl yürütmeye yönelik bilişsel yapıları. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 7(2), 513-541.
12. Biltzer, R. (2003). Thinking mathematically. Prentice Hall.
13. Bloom, B. S. (1956). Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. Handbook I: The cognitive domain. David McKay Company Inc.
14. Boaler, J. (2016). Eşitliği ve katılımı teşvik etmek için matematik dersleri tasarlamak. Matematiksel Davranış Dergisi, 41, 172–178.
15. Cedefop. (2016). Leaving education early: Putting vocational education and training centre stage. Volume I: Investigating causes and extent (Cedefop Research Paper 57).
16. Clark, K., & Lesh, R. (2003). Who do it? Exploring proportional reasoning through the footprint problem. School Science and Mathematics, 103(2), 92-98.
17. Çekmez, E., Yıldız, C., & Bütüner, S. Ö. (2012). Fenomenografik araştırma yöntemi. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi (EFMED), 6(2), 77–102.
18. Çoban, H. (2010). Öğretmen adaylarının matematiksel muhakeme becerileri ile biliş ötesi öğrenme stratejilerini kullanma düzeyleri arasındaki ilişki [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat.
19. Dede, C. (2009). Comments on Greenhow, Robelia, and Hughes: Technologies that facilitate generating knowledge and possibly wisdom. Educational Researcher, 38(4), 260–263.
20. Dede, C. (2010). Comparing frameworks for 21st century skills. In 21st century skills: Rethinking how students learn (Vol. 20, pp. 51–76).
21. Gibbs, R. W., Jr. (1994). Figurative thought and figurative language. In M. A. Gernsbacher (Ed.), Handbook of psycholinguistics (pp. 411–446). San Diego: Academic Press.
22. Gu, J., & Belland, B. R. (2015). Preparing students with 21st century skills: Integrating scientific knowledge, skills, and epistemic beliefs in middle school science curricula. In Emerging technologies for STEAM education (pp. 39–60). Springer, Cham.
23. Güven, B., & Güven, S. (2009). İlköğretim öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde metafor oluşturma becerilerine ilişkin nicel bir araştırma. Kastamonu Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(2), 503–512.
24. Güveli, E., İpek, A., Atasoy, E., & Güveli, H. (2011). Sınıf öğretmeni adaylarının matematik kavramına yönelik metafor algıları. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education (TURCOMAT), 2(2), 140-159.
25. Güner, N. (2013). Öğretmen adaylarının matematik hakkında oluşturdukları metaforlar. Education Sciences, 8(4), 428–440.
26. Harari, Y. N. (2018). 21. yüzyıl için 21 ders. Kolektif Kitap.
27. İlhan, A., & Aslaner, R. (2018). Examination of mathematics teacher candidates' reasoning skills on geometric shapes in terms of university and class level variables. Inonu University Journal of the Faculty of Education, 19(2), 82-97.
28. Jadallah, M. (2009). Teachers scaffolding moves and children’s talk in collaborative reasoning discussions. Doctoral thesis, University of Illinois. ProQuest Dissertations and Theses database. (UMI Microform 3392077).
29. Kahneman, D. (2011). Fast and slow thinking. Allen Lane and Penguin Books.
30. Karadeniz, M. H., & Kelleci, D. (2015). Meslek yüksekokulu öğrencilerinin matematik dersine ilişkin tutumlarının başarıya etkisi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 167-186.
31. Karaduman, B. (2019). Ortaokul 6., 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin orantısal akıl yürütme becerilerini ve matematik dersine yönelik tutumlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi: Cinsiyet ve sınıf düzeyi perspektifi (Yüksek lisans tezi, Başkent Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü).
32. Kaysi, F., Yavuz, M., & Aydemir, E. (2020). Üniversite öğrencilerinin matematik başarılarının incelenmesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(39), 843–857.
33. Kilpatrick, J., Swafford, J., & Findell, B. (2002). Adding it up: Helping children learn mathematics. National Academy Press.
34. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). The metaphorical structure of the human conceptual system. Cognitive Science, 4(2), 195–208.
35. Lakoff, G., & Núñez, R. (2000). Where mathematics comes from. Basic Books.
36. National Council of Teachers of Mathematics. (2000). Principles and standards for school mathematics. Council of Teachers of Mathematics.
37. Öz, T., & Işık, A. (2017). İlköğretim matematik öğretmeni adaylarının matematiksel akıl yürütme becerisi üzerine görüşleri. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 228-249. https://doi.org/10.17556/erziefd.292622
38. Saban, A., Koçbeker, B. N., & Saban, A. (2006). An investigation of the concept of teacher among prospective teachers through metaphor analysis. Educational Sciences: Theory & Practice, 6(2).
39. Sarıer, H. K. (2020). Meslek lisesi öğrencilerinin matematiğe yönelik algılarının metaforlar yardımı ile belirlenmesi. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 322-336.
40. Sayın, Z., & Seferoğlu, S. S. (2016). Yeni bir 21. yüzyıl becerisi olarak kodlama eğitimi ve kodlamanın eğitim politikalarına etkisi. Akademik Bilişim Konferansı, 3(5), 1-13.
41. Storey, S. O. (2004). Teacher questioning to improve early childhood reasoning (Yayınlanmamış doktora tezi). The University of Arizona.
42. Tektaş, M. (2010). Meslek yüksekokulu öğrencilerinin matematik tutumları ve bireysel farklılıklarının incelenmesi. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 10(19), 241-250.
43. Trilling, B., & Fadel, C. (2009). 21st century skills: Learning for life in our times. John Wiley & Sons.
44. Turan, Ö., Kaleli Yılmaz, G., & Ezentaş, R. (2023). Ortaöğretim matematik öğretmenlerinin istatistiksel akıl yürütme becerilerinin incelenmesi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 6(2), 617-953. https://doi.org/10.33400/kuje.1335697
45. Umay, A. (2003). Matematiksel muhakeme yeteneği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(1), 234-243.
46. Umay, A., & Kaf, Y. (2005). Matematikte kusurlu akıl yürütme üzerine bir çalışma. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(28), 188-195.
47. Yalçın, S. (2018). 21. yüzyıl becerileri ve bu becerilerin ölçülmesinde kullanılan araçlar ve yaklaşımlar. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 51(1), 183-201.
48. Yesildere, S., & Türnüklü, E. B. (2007). Öğrencilerin matematiksel düşünme ve akıl yürütme süreçlerinin incelenmesi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences, 40(1), 181-213.
49. Yob, I. M. (2003). Metaforlarla yapıcı düşünme. Felsefe ve Eğitim Çalışmaları, 22(2).
50. Vinner, S. (1983). Kavram tanımı, kavram imajı ve fonksiyon kavramı. Uluslararası Bilim ve Teknolojide Matematik Eğitimi Dergisi, 14(3), 293-305.