SAYGI DEĞERİNE BAKIŞ AÇISINI GENİŞLETMEK: SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMEN ADAYLARININ GÖZÜNDEN ÇEVRİMİÇİ İLETİŞİMDE SAYGI DEĞERİ

Öz

Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevrimiçi ilişkilerde saygı değerine bakış açılarını, karşılaştıkları saygısızlık örneklerini ve bu durumlara karşı geliştirdikleri başa çıkma stratejilerini incelemektir. Nitel araştırma desenine göre yürütülen çalışmanın verileri, 2024-2025 eğitim-öğretim yılı güz döneminde Karadeniz Bölgesi’nde yer alan bir devlet üniversitesinde öğrenim gören 25 öğretmen adayından elde edilmiştir. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel ve içerik analizinden yararlanılmıştır. Araştırma bulgularına göre öğretmen adayları, çevrimiçi iletişimde genellikle saygıya dikkat ettiklerini belirtmiş; ancak toplum genelinin bu konuda yeterince duyarlı olmadığını ifade etmişlerdir. Öğretmen adayları tarafından en sık ifade edilen saygılı davranış örnekleri; yargılamadan kaçınma ve anlayışlı olma, nazik ve yapıcı bir dil kullanma, izinsiz paylaşımlardan kaçınma, empati kurma ve karşı tarafa saygı gösterme şeklinde sıralanmıştır. Saygısız davranış örnekleri ise argo ve küfürlü dil kullanımı, izinsiz fotoğraf ve video paylaşımı, geç cevap verme ve mesajlara hiç yanıt vermeme biçiminde ifade edilmiştir. Saygısızlıklara karşı öğretmen adayları doğrudan tepki verme, iletişimi kesme veya arkadaşlığı sonlandırma gibi çeşitli başa çıkma stratejileri geliştirmiş; bu süreçte çoğunlukla üzüntü ve hayal kırıklığı gibi olumsuz duygular yaşadıklarını belirtmişlerdir. Adaylar, çevrimiçi ortamda saygının artırılması için bireysel farkındalığın geliştirilmesi ve medya okuryazarlığı eğitimi ile bilinçlendirme gibi çalışmaların yaygınlaştırılması gerektiğini belirtmiş; ayrıca platform bazlı denetimlerin ve caydırıcı yaptırımların da bu süreci destekleyeceğini ifade etmişlerdir.

Anahtar Kelimeler

• Değer
• saygı
• çevrimiçi iletişim
• sosyal bilgiler.

BROADENİNG THE PERSPECTİVE ON THE VALUE OF RESPECT: RESPECT İN ONLİNE COMMUNİCATİON FROM THE VİEWPOİNT OF SOCİAL STUDİES TEACHER CANDİDATES

Öz

The purpose of this study is to examine social studies teacher candidates’ perspectives on the value of respect in online interactions, the forms of disrespect they encounter, and the coping strategies they develop in response. Conducted within the framework of a qualitative research design, the study was carried out with 25 teacher candidates enrolled in a state university located in the Black Sea region of Türkiye during the 2024–2025 academic year fall semester. Data were collected through semi-structured interviews, and both descriptive and content analyses were employed in the data analysis process. The findings revealed that the teacher candidates generally paid attention to maintaining respect in online communication; however, they noted that society in general is not sufficiently sensitive to this issue. The most frequently mentioned examples of respectful behavior included avoiding judgment and being understanding, using polite and constructive language, refraining from unauthorized sharing, showing empathy, and demonstrating respect for others. Conversely, disrespectful behaviors were described as using slang or offensive language, sharing photos or videos without permission, responding late, or not replying to messages at all. In dealing with instances of disrespect, the teacher candidates adopted various coping strategies such as responding directly, cutting off communication, or ending friendships. During these experiences, they often reported feelings of sadness and disappointment. The participants emphasized that fostering individual awareness, expanding media literacy education, and implementing awareness-raising initiatives are essential for strengthening respect in online environments. They also highlighted that platform-based monitoring and deterrent measures could further support the development of a healthier and more respectful digital communication culture

Anahtar Kelimeler

• Value
• Respect
• Online Communication

Kaynakça

1. Acun, İ., Yücel, C., Önder, A., ve Tarman, B. (2013). Değerler: Kim ne kadar değer veriyor?. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 180-197.
2. Ali, K. (2016). Siber zorbalik: Fizikselden sanala yeni şiddet. Kurgu, 24(2), 74-85.
3. Alimcan, D., ve Altunay Şam, E. (2017). Sosyal bilgiler dersi boyutunda değerler eğitiminin önemi ve medyanın değerler üzerindeki etkisi. Milli Eğitim (215), 239-259.
4. Altunsoy, Y., ve Namlı, Z. B. (2021). Duygu ve düşüncelere saygı değerinin etkinlik temelli öğretiminin saygı eğilimine etkisi. Değerler Eğitimi Dergisi, 19(42), 305-335.
5. Bağrıyanık, M. F. (2025). Kuşaklar, medya ve kimlik bağlamında toplumsal değerler. [Doktora Tezi]. Ulusal Tez Merkezi.
6. Ceylan, Y. (2012). Toplumsal değerler ve medya etiği. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(7), 45-58.
7. Elçi, İ., ve Çatak, M. (2021, 9 Mayıs). Medyanın değerler üzerindeki etkisi ve medya okuryazarlığı [Bildiri sunumu]. 5. Uluslararası Akademik Araştırmalar Kongresi (ICAR) Elazığ, Türkiye.
8. Ercan, S. D. (2020). Nefret söylemi ve linç kültürünün sosyal medya özelinde distopik açıdan analizi, [Yüksek Lisans Tezi]. Ulusal Tez Merkezi.

9. Gedikoğlu, E., & Atalay, G. E. (2021). Çevrimiçi Disinhibisyon Etkisi İle Değişen Normlar, Aşınan Değerler: Sosyal Medya Dilenciliği. Yeni Medya, 2021(10), 107-136.
10. Kahveci, H. (2021). Sosyal medya içeriklerinin ahlaki değerler bağlamında incelenmesi: Youtube örneği. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(1), 204-225.
11. Karaduman, H., Köse, T. Ç., ve Eryılmaz, Ö. (2017). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarına göre sosyal medyada değerler. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry (TOJQI), 8(2), 250-271.
12. Kılıçer, K., Özeke, V., ve Çoklar, A. N. (2018).Sosyal medya kullanıcılarına ait siber davranışların insani değerler bağlamında incelenmesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (56), 19-39.
13. Kıral, E. (2018). Kayıp giden bir değer: Saygı. Çağdaş Yönetim Bilimleri Dergisi, 5(1), 4-10.
14. Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed). Sage.
15. LeCompte, K., Blevins, B., ve Ray, B. (2017). Teaching current events and media literacy: Critical thinking, effective communication, and active citizenship. Social Studies and Young Learner / National Council for the Social Studies, 29(3), 17-20.
16. Milli Eğitim Bakanlığı (2018). Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı.
17. Milli Eğitim Bakanlığı (2024). Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı.
18. Öztürk, N. (2015). Saygı değerine ilişkin öğrenci görüşleri. Bartın University Journal of Faculty of Education, 298-305.
19. Şener, S. (2021). Sosyal medyanın gençlerin düşünce ve değerlerine etkisi. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi, 5(3), 529-553.
20. We Are Social. (2024). Türkiye Dijital 2024. İnternet Araştırmaları Koordinatörlüğü.
21. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. Baskı) Seçkin.
22. Yıldızaç, B., ve Demir, F. (2021). Siber zorbalık üzerine nitel bir araştırma. Sosyal Sağlık Dergisi, 1(1), 116-139.