Sınıf Öğretmenlerinin Yapay Zekâya İlişkin Kavramsallaştırmaları ve Fen Eğitiminde Kullanımına Yönelik Görüşleri

İdris Aktaş

doi:10.56423/fbod.1788435

TR EN

Sınıf Öğretmenlerinin Yapay Zekâya İlişkin Kavramsallaştırmaları ve Fen Eğitiminde Kullanımına Yönelik Görüşleri

Öz

Eğitim dahil olmak üzere pek çok alanda köklü değişimlere yol açma potansiyeli bulunan yapay zekâ (YZ)’ye yönelik, öğretmenlerin kavramsal anlayışları ve eleştirel değerlendirmeleri, onların pedagojik uygulamalarını doğrudan etkilemektedir. Ancak, alanyazında öğretmenlerin YZ’ye ilişkin kavramsal anlayışları ve eğitimde kullanımına yönelik eleştirel değerlendirmeleri üzerine bilimsel çalışmaların eksikliği göze çarpmaktadır. Bu çalışma sınıf öğretmenlerinin YZ’ye ilişkin kavramsallaştırmaları ile fen eğitiminde YZ kullanımına yönelik görüşlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Karma araştırma yöntemlerinden yakınsayan paralel desende yürütülen çalışma, Türkiye’nin farklı illerinden 51 sınıf öğretmeni ile gerçekleştirilmiştir. Veriler; kişisel bilgi formu, YZ kavramları anketi ve açık uçlu anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Nicel veriler, betimsel istatistikler ve Spearman korelasyon analiziyle; nitel veriler, tümevarımsal tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, öğretmenlerin YZ’ye yönelik güçlü bir farkındalığa sahip olduklarını, ancak kavramsal bilgi eksiklikleri ve etik farkındalık yetersizliklerinin olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, öğretmen yetiştirme ve hizmet içi eğitim programlarının YZ’nin teknik, kavramsal, pedagojik ve etik boyutlarını kapsayacak şekilde yeniden yapılandırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

fen eğitimi, görüşler, sınıf öğretmenleri, yapay zekâ, yapay zekâ kavramları

Primary School Teachers’ Conceptualizations of Artificial Intelligence and Their Views on Its Use in Science Education

Öz

Teachers’ conceptualizations and critical evaluations of artificial intelligence (AI), which have transformative potential in many fields including education, directly influence their pedagogical practices. Despite this, research on teachers’ conceptualizations of AI and on their perspectives is limited. This study investigates primary school teachers’ conceptualizations of AI and their perspectives on its use in science education. Using a convergent parallel pattern in mixed-methods, data were collected from 51 teachers across various provinces of Türkiye via a demographic form, a questionnaire on AI conceptions, and an open-ended form on AI use in science education. Quantitative data were analyzed through descriptive statistics and Spearman’s correlation, while qualitative data were examined using inductive thematic analysis. Findings reveal that teachers possess considerable awareness of AI, however, they exhibit deficiencies in conceptual knowledge and ethical understanding. Accordingly, it is recommended that teacher education and in-service training programs should be restructured to address AI’s technical, conceptual, pedagogical, and ethical dimensions.

Anahtar Kelimeler

artificial intelligence, AI conceptions, primary school teachers, science education, views

Etik Beyan

Bu çalışma için Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Etik Kurulundan (12.12.2024-231622) etik izin alınmıştır. Yapılan bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir.

Teşekkür

Bu çalışmanın nitel veri analizi sürecinde ikinci kodlayıcı olarak verilerin çözümlenmesine zaman ayırıp, değerli görüşlerini paylaşan uzman fen bilimleri öğretmeni Sahiba AKTAŞ’a ve veri toplama sürecine katkı sağlayan tüm sınıf öğretmenlerine içten teşekkürlerimi sunarım.

Kaynakça

Akalın, B., & Veranyurt, Ü. (2020). Sağlıkta dijitalleşme ve yapay zekâ. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 2(2), 128–137.
Antonenko, P., & Abramowitz, B. (2023). In-service teachers’ (mis)conceptions of artificial intelligence in K-12 science education. Journal of Research on Technology in Education, 55(1), 64–78. https://doi.org/10.1080/15391523.2022.2119450
Arslan, K. (2020). Eğitimde yapay zeka ve uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 71–88.
Babu, S. S., & Moorthy, A. D. (2024). Application of artificial intelligence in adaptation of gamification in education: A literature review. Computer Applications in Engineering Education, 32, e22683. https://doi.org/10.1002/cae.22683
Baskara, F. R. (2023). Chatbots and flipped learning: Enhancing student engagement and learning outcomes through personalised support and collaboration. International Journal of Recent Educational Research, 4(2), 223–238. https://doi.org/10.46245/ijorer.v4i2.331
Bayram, K., & Çelik, H. (2023). Yapay zekâ konusunda muhakeme ve girişimcilik becerileriyle bütünleştirilmiş sosyo-bilim etkinliği: Fen bilgisi öğretmen adaylarının görüşleri. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 11(1), 41–78. https://doi.org/10.56423/fbod.1241946
Bhutoria, A. (2022). Personalized education and Artificial Intelligence in the United States, China, and India: A systematic review using a Human-In-The-Loop model. Computers and Education: Artificial Intelligence, 3, 100068. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2022.100068
Bilgin, İ., Aktaş, İ., Tatar, E., & Tüysüz, C. (2016). Rehberli araştırma yönteminin üniversite öğrencilerinin kimya konularındaki bazı kavramları anlamalarına etkisinin incelenmesi. Türkiye Kimya Derneği Dergisi Kısım C: Kimya Eğitimi, 1(1), 129–146.
Boothe, M., Gopalakrishnan, M., Huynh, M., Wang, Y., & Ochoa, X. (2025). Game-based learning analytics: Insights from an integrated design process. In J. L. Plass & X. Ochoa (Eds.), Serious games (JCSG 2024). Lecture Notes in Computer Science (Vol. 15259). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-74138-8_9
Braun, V., & Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide. SAGE.

Büyüköztürk, Ş. (2011). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı - İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (15. baskı). Pegem Akademi.
Chen, L., Chen, P., & Lin, Z. (2020). Artificial intelligence in education: A review. IEEE Access, 8, 75264–75278. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2020.2988510
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE.
Danry, V., Pataranutaporn, P., Groh, M., & Epstein, Z. (2025). Deceptive explanations by large language models lead people to change their beliefs about misinformation more often than honest explanations. In Proceedings of the CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (Article 933, pp. 1–31). ACM. https://doi.org/10.1145/3706598.3713408
Dilek, M., Baran, E., & Aleman, E. (2025). AI literacy in teacher education: Empowering educators through critical co-discovery. Journal of Teacher Education, 76(3), 294–311. https://doi.org/10.1177/00224871251325083
Duan, Y., Edwards, J. S., & Dwivedi, Y. K. (2019). Artificial intelligence for decision making in the era of Big Data-evolution, challenges and research agenda. International Journal of Information Management, 48, 63–71. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2019.01.021
Dülger, E. (2020). Big data technology in today’s education systems: Learning analytics. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (Özel Sayı), 353–361. https://doi.org/10.31590/ejosat.824182
Emmert-Streib, F., Yli-Harja, O., & Dehmer, M. (2020). Artificial intelligence: A clarification of misconceptions, myths and desired status. Frontiers in Artificial Intelligence, 3, 524339. https://doi.org/10.3389/frai.2020.524339
Fakhar, H., Lamrabet, M., Echantoufi, N., Khattabi, E.K., & Ajana, L. (2024). Artificial intelligence from teachers’ perspectives and understanding: Moroccan study. International Journal of Information and Education Technology, 14(6), 856–864. https://doi.org/10.18178/ijiet.2024.14.6.2111
Fraenkel, J., Wallen, N., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). McGraw-Hill.
Giray, L. (2024). Ten myths about artificial intelligence in education. Higher Learning Research Communications, 14(2), 1–12. https://doi.org/10.18870/hlrc.v14i2.1508
Hair, J. F., Jr., Babin, B., Money, A. H., & Samouel, P. (2003). Essentials of business research methods. John Wiley & Sons.
Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial intelligence in education: Promises and implications for teaching and learning. Center for Curriculum Redesign.
Hsu, M.-H., Chan, T.-M., & Yu, C.-S. (2023). Termbot: A chatbot-based crossword game for gamified medical terminology learning. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(5), 4185. https://doi.org/10.3390/ijerph20054185
Ifenthaler, D., & Yau, J. Y. K. (2020). Utilising learning analytics for study success: Reflections on current empirical findings. In D. Ifenthaler & D. Gibson (Eds.), Adoption of data analytics in higher education learning and teaching (pp. 1–18). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-47392-1_1
Kılıç, A. (2025). Sınıf öğretmenlerinin yapay zekâ kavramına ilişkin metaforik algıları. Journal of Computer and Education Research, 13 (26), 678–705. https://doi.org/10.18009/jcer.1626803
Kim, N. J., & Kim, M. K. (2022). Teacher’s perceptions of using an artificial intelligence-based educational tool for scientific writing. Frontiers in Education, 7, 755914. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.755914
Lindner, A., & Berges, M. (2020). Can you explain AI to me? Teachers’ pre-concepts about artificial intelligence. In Proceedings of the IEEE Frontiers in Education Conference (pp. 1–9). https://doi.org/10.1109/FIE44824.2020.9274136
Lindner, A., & Romeike, R. (2019). Teachers’ perspectives on artificial intelligence. In E. Jasutė & S. Pozdniakov (Eds.), Proceedings of the 12th International Conference on Informatics in Schools: Situation, Evaluation and Perspectives (pp. 22–29).
Long, D., & Magerko, B. (2020). What is AI literacy? Competencies and design considerations. In Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (pp. 1–16). https://doi.org/10.1145/3313831.3376727
Luckin, R. (2017). Towards artificial intelligence-based assessment systems. Nature Human Behaviour, 1(3), 0028. https://doi.org/10.1038/s41562-016-0028
Lyu, S. (2024). The application of generative AI in virtual reality and augmented reality. Journal of Industrial Engineering and Applied Science, 2(6), 1–9. https://doi.org/10.70393/6a69656173.323339
McCarthy, J., Minsky, M. L., Rochester, N., & Shannon, C. E. (2006). A proposal for the Dartmouth summer research project on artificial intelligence. AI Magazine, 27(4), 12–14. https://doi.org/10.1609/aimag.v27i4.1904
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
Miyabe, M., & Yoshino, T. (2015). Evaluation of the validity of back-translation as a method of assessing the accuracy of machine translation. In Proceedings of the International Conference on Culture and Computing (pp. 145–150).
Ng, D. T. K., Leung, J. K. L., Chu, S. K. W., Qiao, M., & Yang, J. (2021). Conceptualizing AI literacy: An exploratory review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2, 100041. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2021.100041
Organisation for Economic Co-operation and Development [OECD]. (2021). AI and the future of skills: Capabilities and assessments. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/5ee0f54a-en
Russell, S. J., & Norvig, P. (2021). Artificial intelligence: A modern approach (4th ed.). Pearson.
Say, C. (2018). 50 soruda yapay zekâ. Bilim ve Gelecek Kitaplığı.
Selwyn, N. (2019). Should robots replace teachers? AI and the future of education. Polity Press.
Seyrek, M., Yıldız, S., Emeksiz, H., Şahin, A., & Türkmen, M. T. (2024). Öğretmenlerin eğitimde yapay zeka kullanımına yönelik algıları. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 11(106), 845–856. https://doi.org/10.5281/zenodo.11113077
Society for Learning Analytics Research [SoLAR]. (2011). Definition of learning analytics. https://www.solaresearch.org/about/what-is-learning-analytics/
Šorgo, A. (2020). The teacher’s role in the battle of the intelligent machines. Journal of Baltic Science Education, 19(1), 4–5. https://doi.org/10.33225/jbse/20.19.04
Timms, M. J. (2016). Letting artificial intelligence in education out of the box: Educational cobots and smart classrooms. International Journal of Artificial Intelligence in Education, 26(2), 701–712. https://doi.org/10.1007/s40593-016-0095-y
Touretzky, D. S., Gardner-McCune, C., Martin, F., & Seehorn, D. (2019). Envisioning AI for K-12: What should every child know about AI? In Proceedings of the AAAI Conference on Artificial Intelligence (Vol. 33, No. 1, pp. 9795–9799). https://doi.org/10.1609/aaai.v33i01.33019795
United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO]. (2021). AI and education: Guidance for policy-makers. UNESCO Publishing.
Venkatesh, V., Thong, J. Y. L., & Xu, X. (2012). Consumer acceptance and use of information technology: Extending the unified theory of acceptance and use of technology. MIS Quarterly, 36(1), 157–178. https://doi.org/10.2307/41410412
Williamson, B., & Eynon, R. (2020). Historical threads, missing strands, and future directions in AI in education. Learning, Media and Technology, 45(3), 223–235. https://doi.org/10.1080/17439884.2020.1798995
Yau, K. W., Chai, C. S., Chiu, T. K. F., Meng, H., King, I., & Yam, Y. (2023). A phenomenographic approach on teacher conceptions of teaching Artificial Intelligence (AI) in K-12 schools. Education and Information Technologies, 28, 1041–1064. https://doi.org/10.1007/s10639-022-11161-x
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (5. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Zawacki-Richter, O., Marín, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic review of research on artificial intelligence applications in higher education - Where are the educators? International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16, 39. https://doi.org/10.1186/s41239-019-0171-0

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fen Bilgisi Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İdris Aktaş ^*
0000-0001-6265-6337
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

7 Mayıs 2026

Gönderilme Tarihi

21 Eylül 2025

Kabul Tarihi

22 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 14 Sayı: 2026

DOI

https://doi.org/10.56423/fbod.1788435

IZ

https://izlik.org/JA75HJ75KF

APA

Aktaş, İ. (2026). Sınıf Öğretmenlerinin Yapay Zekâya İlişkin Kavramsallaştırmaları ve Fen Eğitiminde Kullanımına Yönelik Görüşleri. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 14(2026). https://doi.org/10.56423/fbod.1788435

AMA

1.Aktaş İ. Sınıf Öğretmenlerinin Yapay Zekâya İlişkin Kavramsallaştırmaları ve Fen Eğitiminde Kullanımına Yönelik Görüşleri. FBÖD. 2026;14(2026). doi:10.56423/fbod.1788435

Chicago

Aktaş, İdris. 2026. “Sınıf Öğretmenlerinin Yapay Zekâya İlişkin Kavramsallaştırmaları ve Fen Eğitiminde Kullanımına Yönelik Görüşleri”. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi 14 (2026). https://doi.org/10.56423/fbod.1788435.

EndNote

Aktaş İ (01 Mayıs 2026) Sınıf Öğretmenlerinin Yapay Zekâya İlişkin Kavramsallaştırmaları ve Fen Eğitiminde Kullanımına Yönelik Görüşleri. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi 14 2026

IEEE

[1]İ. Aktaş, “Sınıf Öğretmenlerinin Yapay Zekâya İlişkin Kavramsallaştırmaları ve Fen Eğitiminde Kullanımına Yönelik Görüşleri”, FBÖD, c. 14, sy 2026, May. 2026, doi: 10.56423/fbod.1788435.

ISNAD

Aktaş, İdris. “Sınıf Öğretmenlerinin Yapay Zekâya İlişkin Kavramsallaştırmaları ve Fen Eğitiminde Kullanımına Yönelik Görüşleri”. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi 14/2026 (01 Mayıs 2026). https://doi.org/10.56423/fbod.1788435.

JAMA

1.Aktaş İ. Sınıf Öğretmenlerinin Yapay Zekâya İlişkin Kavramsallaştırmaları ve Fen Eğitiminde Kullanımına Yönelik Görüşleri. FBÖD. 2026;14. doi:10.56423/fbod.1788435.

MLA

Aktaş, İdris. “Sınıf Öğretmenlerinin Yapay Zekâya İlişkin Kavramsallaştırmaları ve Fen Eğitiminde Kullanımına Yönelik Görüşleri”. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, c. 14, sy 2026, Mayıs 2026, doi:10.56423/fbod.1788435.

Vancouver

1.İdris Aktaş. Sınıf Öğretmenlerinin Yapay Zekâya İlişkin Kavramsallaştırmaları ve Fen Eğitiminde Kullanımına Yönelik Görüşleri. FBÖD. 01 Mayıs 2026;14(2026). doi:10.56423/fbod.1788435

Dergide yayımlanmak üzere gönderilen çalışmaların daha önce hiç bir yerde yayımlanmamış ve aynı anda başka bir dergiye gönderilmemiş olması gerekir. Çalışmaların başka dergilerde daha önce yayımlanmamış olması ve/veya değerlendirme sürecinde olmaması yazar(lar)ın sorumluluğundandır. Bu tür bir husus tespit edildiğinde çalışma yazar(lar)a geri gönderilir.

Dergiye çalışma göndermeyi düşünen araştırmacılar https://dergipark.org.tr/tr/pub/fbod dergi adresinde bulunan “Yazım Kuralları”, "Yazarlar İçin Rehber" ve “Makale Gönder” sayfalarını inceleyerek çalışmalarını internet ortamında gönderebilirler. FBÖD ücretsiz bir dergi olup, dergiye gönderilen çalışmalar için yazarlardan değerlendirme veya basım ücreti talep edilmemektedir. Dergide yayımlanan çalışmaların tamamının tam metinleri ücretsiz erişime açıktır. Dergide yayımlanan makalelerden kaynak gösterilmek suretiyle alıntı yapılabilir.

Dergide yayımlamak üzere çalışmalarınızı bekler, derginin ülkemizde fen bilimleri eğitimi ve öğretiminin gelişmesi, bilim okur-yazarlığının yaygınlaşması ve öğretmenlerin uygulamaya dönük ihtiyaçlarının karşılanması amaçlarına katkı sağlamasını temenni ederiz.

EDİTÖR

Sınıf Öğretmenlerinin Yapay Zekâya İlişkin Kavramsallaştırmaları ve Fen Eğitiminde Kullanımına Yönelik Görüşleri

Öz

Anahtar Kelimeler

Primary School Teachers’ Conceptualizations of Artificial Intelligence and Their Views on Its Use in Science Education

Öz

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Teşekkür

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster