Ali Teoman’ın Konstantiniyye Üçlemesi’nde Gerçeküstü ve Yeraltı

Öz

Ali Teoman’ın (1962-2011) Uykuda Çocuk Ölümleri (2002), Karadelik Güncesi (2007), Gecenin Atları (2011) adlı romanlarından oluşan Konstantiniyye Üçlemesi; metinlerarası niteliği, dil kullanımı ve hayal gücünün derinliğiyle katmanlı bir yapıya sahiptir. Üçlemenin her cildinde başkarakterler ve olay örgüsü değişir fakat üç roman da iki ortak niteliği paylaşır: Bunlardan ilki, rüya ve gerçekliğin birbirine kaynaştığı gerçeküstücü düzlem; ikincisi ise mekânların yeraltındaki konumudur. Konstantiniyye Üçlemesi’nin birbirini destekleyen bu iki niteliği, kurgunun diğer unsurlarıyla birleşerek bilinci özgürleştirmeyi amaçlayan gerçeküstücülüğün ön kabulleriyle örtüşen bir kurgu dinamiği oluşturur. Bu nedenle tasnifi ve tanımı zor olan bu romanlardaki yeraltı mekânlarının çözümlenmesi, romanların gerçeküstücü niteliklerinin belirginleşmesi bakımından faydalı sonuçlar üretmeye elverişlidir. Bu sonuçlara ulaşmak amacıyla her biri oldukça hacimli romanlardaki mekânların dökümünü sunmak yeri ne metinlerdeki mekânlar barındığı nesneler ve zamansallığıyla birlikte incelenmiştir. Nitekim gerçeküstücülük, rüya ve gerçekliğin kaynaştığı “harikulade”ye ulaşmak ister. Psikiyatri literatüründeki “tekinsiz”in sürrealist karşılığı olan bu kavram, kendisini en çok romantik harabelerde ve modern mankenlerde gösterir. Üçlemenin yer altındaki romantik harabelerinin ve gerçeküstücü nesnelerinin çözümlenmesi, kurgunun gerçeküstücülükle kesişimini belirginleştirmektedir. Bu çalışma, gerçeküstücü teknik ve kavramlar ışığında roman türünde de önemli eserler veren ilk sürrealistlerin edebî metinlerinden ve kuramsal yazılarından yararlanarak Konstantiniyye Üçlemesi’nde kurgunun yeraltına inişini, bilincin özgürleşmesini ve gerçekliğin kazandığı yeni düzlemi belirginleştiren sonuçlara ulaşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ali Teoman
• Konstantiniyye Üçlemesi
• gerçeküstücülük
• mekân
• harikulade

The Surreal and the Underground in Ali Teoman’s The Triology of Konstantiniyye

Öz

The Trilogy of Konstantiniyye (1962-2011) comprises three novels titled Uykuda Çocuk Ölümleri (Deaths of Children in Sleep, 2002), Karadelik Güncesi (Black Hole Diary, 2007), and Gecenin Atları (Horses of the Night, 2011). It features a complex structure characterized by intertextuality, innovative language, and profound imagination. Each volume of the trilogy features distinct main characters and evolving plots; nonetheless, all three novels possess two shared characteristics: Surrealist realm where dream and reality synthesize, and their settings situated underground. The two mutually reinforcing aspects of The Trilogy of Konstantiniyye, along with other fictional elements, create a pattern that aligns with the fundamental principles and artistic techniques of surrealism to emancipate consciousness. Consequently, examining the subterranean places in these books, whose classification and characterization are contentious, yields valuable insights into elucidating the surrealist attributes of these works. To achieve these conclusions, rather than providing a detailed analysis of the extensive spaces in the books, the underground spaces were analyzed in conjunction with the items they contained and their historical context. Surrealism seeks to attain the “marvelous” at the intersection of dream and reality. This notion, analogous to “uncanny” in psychoanalytic discourse, is most prominently manifested in romantic ruins and modern mannequins. The examination of the underground romantic ruins and surreal artifacts of the trilogy elucidates the convergence of the fiction with surrealist techniques. This study aims to clarify the path of fiction into the underground, the liberation of consciousness, and the surrealist domain created in The Trilogy of Konstantiniyye, by employing surrealist techniques and concepts, drawing on both literary texts and theoretical writings from surrealists who have made substantial contributions to the novel genre.

Anahtar Kelimeler

• Ali Teoman
• The Trilogy of Konstantiniyye
• surrealism
• the space
• the marvelous

Kaynakça

1. Aragon, L. (2017). Paris köylüsü (A. Erkay, Çev.) YKY.
2. Aspley, K. (2010). Historical dictionary of surrealism. Scarecrow.
3. Atamert, B. (2019). Roman içinde roman: Uykuda çocuk ölümleri. Yazı, Yazgı, Yaşamak içinde (s. 113-119) YKY.
4. Bachelard, G. (2014). Mekânın poetikası (A. Tümertekin, Çev.) İthaki.
5. Baldick, C. (2008). The Oxford dictionary of literary terms. Oxford University.
6. Batur, E. (2003). 70. Yılında gerçeküstücülük. E/Babil Yazıları içinde (s. 106-108) YKY.
7. Bayrak Ghofoorian, A. (2017). Ali Teoman’ın hayatı ve eserleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Pamukkale Üniversitesi.
8. Benjamin, W. (2012). Gerçeküstücülük: Avrupalı aydının son fotoğrafı. N. Gürbilek ve S. Yücesoy (Ed.) Son Bakışta Aşk içinde (s. 155-168) Metis.

9. Benjamin, W. (2014). Pasajlar (A. Cemal, Çev.) YKY.
10. Breton, A. (2009). Sürrealist manifestolar (Y. S. Kafa, A. Günebakanlı, & A. Güngör, Çev.) Altıkırkbeş.
11. Breton, A. (2019). Nadja (İ. Birkan, Çev.) Jaguar.
12. Çalışkan, C., Duman, D., & Paşaoğlu, M. (2019). At sineği olmak iyidir. İçinde Yazı, Yazgı, Yaşamak (s. 85-95) YKY.
13. Demir, S. B. (2012). Buluntu nesnede işlevsel kodların değişimi ve yorumlanması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Hacettepe Üniversitesi.
14. Duplessis, Y. (1987). Gerçeküstücülük (İsmail Yerguz & Esen Çamurdan, Çev.) İletişim.
15. Duplessis, Y. (2013[1981]). Dadaizm. Türk Dili, XLII(349), 256-257.
16. Foster, H. (2011). Zoraki güzellik (Ş. Kaptan, Çev.) Ayrıntı.
17. Freud, S. (2019). Tekinsizlik üzerine. Hakan Şahin (Çev.) Tekinsizliğin psikolojisi üzerine ve tekinsizlik Üzerine içinde (s. 31-76) Laputa.
18. Gauss, C. E. (1943). The theoretical backgrounds of surrealism. The Journal of Aesthetics and Art Criticism, 2(8), 37-44. https://doi.org/10.2307/425943
19. Hilâv, S., Ertem, E., & Kutlar, O. (1962). Gerçeküstücülük (Surréalism) de Yayınevi.
20. Hoog, A. (1951). The surrealist novel. Yale French Studies, 8, 17-25. https://doi.org/10.2307/2929128
21. Hopkins, D. (2020). Dada ve gerçeküstücülük (S. K. Angı, Çev.) Dost.
22. İmamoğlu, A. (2021). Postmodernist anlatının bilim-kurgu ile anakronik buluşması: Konstantiniyye Üçlemesi. Humanitas, 9(17), 271-286.
23. İnal, T. (2013[1981]). Gerçeküstücülük. Türk Dili, XLII(349), 262-280.
24. İnce, Ö. (1992). Şiirde Devrim. Adam.
25. İpek, A. (2020). Ali Teoman’ın romanlarında postmodernist unsurlar [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Marmara Üniversitesi.
26. Karataş, T. (2007). Ansiklopedik edebiyat terimleri sözlüğü. Akçağ.
27. Koçu, R. E. (1967). Türk giyim, kuşam ve süslenme sözlüğü. Sümerbank Kültür.
28. Kumsar, İ. A., & Ergül, Ö. (2024). “Özenle oynanmış bir yaşam”: Ali Teoman’ın Konstanyiniyye Üçlemesi’nde gerçeklik algısı. Mavi Atlas, 12(1), 182-201. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1439972
29. Lautréamont. (1999). Maldoror’un şarkıları (Ö. İnce, Çev.) Gendaş.
30. Matheson, N. (2023). The surrealist novel and the gothic. A. Watz (Ed.) A History of the Surrealist Novel içinde (s. 121-136) Cambridge University Press.
31. Oranlı, S. N. (2021). Büyülü gerçekçilik ve Türk edebiyatında büyülü gerçekçilik [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Ordu Üniversitesi.
32. Ergül, Ö. (2023). Ali Teoman’ın eserlerinde gerçeklik algısı [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Düzce Üniversitesi.
33. Paz, O. (1987). Gerçeküstücülük. Gergedan, 6, 123-127.
34. Rabaté, J.-M. (2023). Diverging genealogies of the surrealist unconscious. A. Watz (Ed.) A History of the Surrealist Novel içinde (s. 39-55) Cambridge University Press. https://doi.org/DOI:10.1017/9781009082648.004
35. Stockwell, P. (2017). Origins and histories. P. Stockwell (Ed.) The Language of Surrealism içinde (s.3-18) Macmillan Education UK.
36. Teoman, A. (2011a). Gezgin günce: Britanya defterleri. Kırmızı.
37. Teoman, A. (2011b). Uykuda çocuk ölümleri. YKY.
38. Teoman, A. (2017). Alacakaranlık günce. YKY.
39. Teoman, A. (2019). Yazı, yazgı, yazmak. YKY.
40. Teoman, A. (2020). Karadelik güncesi. YKY.
41. Teoman, A. (2023). Gecenin atları. YKY.
42. Tiedemann, R. (2014). Pasajlar Yapıtı’na giriş. B. Tut (Ed.) Pasajlar içinde (s. 9-36) YKY.
43. Traverso, E. (2018). Solun melankolisi (E. Ersavcı, Çev.) İletişim.
44. Usta, B. (2006). Ancak okumak isteyebileceği şeyleri yazar insan. Eşik Cini, 4, 136-142.
45. Ülger, B. (2019). 1980 kuşağı yazarlarından Ali Teoman’ın öykücülüğü: Teknik ve gerçek [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Marmara Üniversitesi.
46. Watz, A. (2023). A History of the surrealist novel. A. Watz (Ed.) A History of the Surrealist Novel içinde (s. 1-25) Cambridge University Press.
47. Yeniay, M. (2013). Öteki bilinç: Gerçeküstücülük ve İkinci Yeni. Şiirden.
48. Yiğitler, Ş. Ş. (2024). Ali Teoman’ın edebiyat günlükleri. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 35, 430-448.