Farklı Yaş ve Eğitim Gruplarındaki Bireylerde Âşık Veysel Şatıroğlu’na İlişkin Metaforik Algılar

Öz

Âşık Veysel Şatıroğlu, XX. yüzyıl âşıklık geleneği içerisinde öne çıkan bir temsilci olmanın ötesinde sesiyle, yaşadığı dönemin sınırlarını aşan ve günceli yakalayan bir sanatçıdır. Âşık Veysel’in sanatı hakkında yapılan araştırmalar, giderek artan bir ivmeyle hacimli bir yazın oluşturmaya başlamıştır. Sanatındaki başarısının, halk nezdinde kavranması güç olan ölüm, kader, varlık, hiçlik gibi soyut mefhumları somutlaştırarak aktarmayı başarmasından ileri geldiği ifade edilebilir. Bu bağlamda halk şiirinde özgün imgeler ve kavramsallaştırmalar oluşturduğu; devrinin tinsel özellikleri yanı sıra geleneğin arkaik köklerini de yaşadığı döneme taşıdığı belirti- lebilir. Âşık Veysel insanlığı, (kendi) temsil ettiği Alevi-Bektaşi geleneği de dâhil olmak üzere tüm ayrımları ortadan kaldıran geniş bir ufuk ile görmeyi önermiş ve tüm toplumsal/dönemsel paradigmaların üzerinde evrensel bir dil kurmuştur. Bu araştırmanın amacı, pek çok çalışmaya konu olan Âşık Veysel’in sanatçı kimliğinin toplumda farklı yaş ve eğitim gruplarında nasıl algılandığının metafor analizi yoluyla incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda, beşinci sınıftan itibaren ilköğretim ve ortaöğretim düzeyindeki öğrencilerin; lisans ve lisansüstü eğitim düzeyindeki öğrencilerin ve öğrenimini tamamlamış (artık öğrenci olmayan) meslek hayatına atılmış ve/veya emekli olan kişilerin Âşık Veysel Şatıroğlu’na ilişkin geliştirdikleri metaforlar derlenmiştir. Katılımcılar gönüllülük esasına göre çalışmada yer almıştır. Araştırma verilerinin toplanması için katılımcılardan “Âşık Veysel Şatıroğlu… gibidir; çünkü…” cümlesini tamamlamaları istenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan fenomenolojik yaklaşım kullanılmış ve elde edilen verilerin çözümlenmesi içerik analizi yöntemi ile yapılmıştır. Araştırma bulguları, bir gelenek temsilcisinin yaşadığı dönem ile bugün arasında kurduğu bağın, toplum nezdinde ne şekilde algılandığının çözümlenmesine katkı sunmuştur. Araştırma bulgularından hareketle, Âşık Veysel’e ilişkin algıların zamanla değiştiği sonucuna varılmıştır. Çalışma kapsamında en çok üretilen metaforlar, “Anadolu,” “ozan” ve “toprak”tır. Araştırma sonucunda katılımcıların, Âşık Veysel’in evrensel ve derinlikli sorgulamalar yapan, çağının sınırlarını aşan bir sanatçı olduğu konusunda ortak kanaate vardıkları tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Âşık Veysel Şatıroğlu
• metafor
• Anadolu
• ozan
• toprak

Metaphorical Perceptions of Aşık Veysel Şatıroğlu Among Individuals of Different Age and Education Groups

Öz

Âşık Veysel Şatıroğlu is not only a prominent representative of the 20th-century minstrel tradition but also an artist whose voice transcends the boundaries of the period in which he lived and remains relevant today. Research on Âşık Veysel’s art has begun to generate a voluminous body of literature that continues to grow steadily. His success in art can be attributed to his ability to embody and convey abstract concepts such as death, fate, existence, and nothingness-ideas that are difficult for the general public to grasp. In this context, it can be said that he created original images and conceptualizations in folk poetry, carrying both the spiritual characteristics of his era and the archaic roots of the tradition into his own time. Âşık Veysel encouraged a vision of humanity with a broad horizon that transcended all distinctions, including the Alevi-Bektashi tradition he himself represented, and established a universal language above all social and historical paradigms. The purpose of this research is to examine how the artistic identity of Âşık Veysel, which has been the subject of many studies, is perceived in society by different age and education groups through metaphor analysis. For this purpose, metaphors developed by students from the fifth grade onwards in primary and secondary education; students in undergraduate and graduate education; and people who have completed their education and who have started their careers and/or retired were compiled. Participants took part in the study on a voluntary basis. To collect the research data, participants were asked to complete the sentence: “Âşık Veysel Şatıroğlu is like… because…” The phenomenology model, one of the qualitative research methods, was used in the study, and the obtained data were analyzed using the content analysis method. The research findings contributed to the analysis of how the connection between the period in which a representative of tradition lived and the present day is perceived in society. Based on the research findings, it was concluded that perceptions of Âşık Veysel have changed over time. The most common metaphors identified in the study are “Anatolia,” “poet,” and “earth.” As a result of the research, it was determined that participants shared a common view that Âşık Veysel was an artist who engaged in universal and profound reflections and went beyond the boundaries of his time.

Anahtar Kelimeler

• Âşık Veysel Şatıroğlu
• metaphor
• Anatolia
• poet
• earth

Kaynakça

1. Açıkel, C. (2009). Meta analiz ve kanıta dayalı tıptaki yeri. Klinik Psikofarmoloji Bülteni, 19(2), 164- 172.
2. Akalın, Ş. H. (Haz.). (2011). Türkçe sözlük. Türk Dil Kurumu.
3. Aytemur, B. (Ed.). (2023). Müzik araştırmalarında nitel veri analizi. Ü.S. Şen, Y. Şen ve Ş.Ö. Akçay (Ed.), Müzik Araştırmalarında Bilimsel Yöntem ve Yaklaşımlar. Nobel, 233-261.
4. Baki, Y. (2017). Türkçe öğretmeni adaylarının Nasreddin Hoca’ya ilişkin algıları. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 5(2), 114-134.
5. Batur, Z. ve Özcan, H. Z. (2019). Ortaokul öğrencilerinin Dede Korkut algıları: Metaforlar. Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 8(19), 83-99.
6. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E.K., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem.
7. Çelikten, L. ve Doğan, S. (2024). Öğretmen adaylarının gözünden Âşık Veysel: Metaforik algı çalışması. Turkish Academic Research Review, 9(1), 41-54.
8. Çeribaş, M. (2011). Âşık Veysel’in duygu ve düşünce dünyasında toprak. Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim, 11(134), 70-72.

9. Çobanoğlu, Ö. (2000). Âşık tarzı şiir geleneği ve destan türü. Akçağ.
10. Dur, B. İ. U. (2016). Metafor ve ekslibris. Uluslararası ekslibris dergisi, 3(5), 122-128.
11. Gümüş, İ. (2019). Âşık Veysel’in “Kara Toprak” şiirine ontolojik bir yaklaşım. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(1), 176-187.
12. Güneş, D. ve Ökten, C. E. (2022). Âşık Veysel’de Kara Toprak. İdil, 90, 219-232.
13. Kılcan, B., Akbaba, B. ve Gülbudak, B. (2017). Altıncı ve yedinci sınıf öğrencilerinin Hoca Ahmed Yesevî algıları. Journal of History Culture and Art Research, 6(2), 549-564.
14. Köprülü, M. F. (2004). Saz şairleri antolojisi. Akçağ.
15. Kuzu, A. (2013). Araştırmaların planlanması. A. A. Kurt, (Ed.) Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Anadolu Üniversitesi Web-Ofset, 19-46.
16. MEB. (2019). İlkokul 2. sınıf müzik ders kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı.
17. ____. (2019). İlkokul 3. sınıf müzik ders kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı.
18. ____. (2019). İlkokul 4. sınıf müzik ders kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı.
19. Lakoff, G. ve Johnson M. (2015). Metaforlar, hayat, anlam ve dil (G. Y. Demir, Çev.) İthaki.
20. Levine, P. M. (2005). Metaphors and images of classrooms. U. S. Departmant of Education ERIC: EJ724893.
21. Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Thousand Oaks, Sage.
22. Özcan, H. Z. ve Batur, Z. (2023). Ortaokul öğrencilerinin Köroğlu algısı: Metaforik bir analiz. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(38), 274-297.
23. Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. Pegem.
24. Sezer, E. (2003). Dilde ve edebiyatta yol metaforu. Kitaplık, 65, 88-92.
25. Şahin, Ç. (2017). Nitel veri analizi. R.Y. Kıncal (Ed.) Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel, 185-192.
26. Üstün, H. (2022). İlkokul müzik ders kitaplarında yer alan Türk müziği unsurlarının incelenmesi. Social Science Development Journal, 7(30), 96-106. http://dx.doi.org/10.31567/ssd.580
27. Üstün, H. ve Demirtaş, E. (2023). Ortaokul müzik dersinin kültür aktarımı bağlamında incelenmesi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 16(41), 347-366.
28. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.