Büyük Ötekinin Gölgesinde: Lacancı Psikanalize Göre Kiracı’da ve Korkuyu Beklerken’de Obsesyon Nevrozu

Öz

20. yüzyılın en önemli psikanalistlerinden biri olarak kabul edilen Jacques Lacan (1901-1981), Sigmund Freud (1856-1939)’un düşüncelerine yeni bir bakış açısı getirerek ve kendisine özgü kavramlar geliştirerek kültür, sanat, edebiyat, sinema vs. alanında yapılan pek çok çalışmanın analizine katkı sunmuştur. Lacancı psikanaliz adı verilen bu teknik, pek çok edebî eserin yorumlanmasına da imkân sunmuştur. Bunu yaparken de Lacancı psikanalizde birçok kavrama başvurulmuştur. Bu kavramlardan birisi de obsesyon nevrozudur. Modern bireyde obsesyon nevrozunun ortaya çıkmasının sebebi, babanın simgesel yasasına uyum sağlanamamasıdır. Lacan’ın simgesel düzen olarak adlandırdığı topum, kültür ve diğerlerinin simgesi olan “Büyük Öteki”yle uzlaşmazlık ve yarılma duygusu kaygı, suçluluk gibi duygularla ortaya çıkan obsesyon nevrozunu tetikler. 20. yüzyılın sürrealist ve modernist yazarlarından olan Polonya asıllı Fransız yazar Roland Topor, Kira- cı adlı romanında, modern Türk Edebiyatının önemli temsilcilerinden olan Oğuz Atay, Korkuyu Beklerken adlı öyküsünde “Büyük Öteki” ile kutuplaşmış, obsesif karakterler yaratmışlardır. Yaklaşık aynı zaman dilimlerinde, farklı coğrafyalarda yazılmış bu iki eserin ana karakterleri obsesif yönleriyle benzeşmektedirler. İncelemenin amacı tespit edilen verilerden yola çıkarak her iki eserin benzer noktalarını ele almaktır. Eserlerin analizinde Lacancı psikanaliz yöntemi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kiracı
• Korkuyu Beklerken
• obsesyon nevrozu
• Lacan
• büyük öteki

In the Shadow of the Big Other: Obsessional Neurosis in The Tenant and Waiting for Fear According to Lacanian Psychoanalysis

Öz

Jacques Lacan (1901–1981), considered one of the most influential psychoanalysts of the 20th century, brought a new perspective to Sigmund Freud’s (1856–1939) ideas by developing his own theoretical framework and concepts. Known as Lacanian psychoanalysis, this approach has significantly contributed to the interpretation of works in various fields such as culture, art, literature, and cinema. One of the central concepts in Lacanian psychoanalysis is obsessional neurosis, which arises in the modern individual due to a failure to adapt to the symbolic law of the father. A sense of rupture or irreconcilability with the “Big Other”- Lacan’s term for the symbolic order representing society, culture, and others-can trigger obsessional neurosis, characterized by anxiety, guilt, and internal conflict. Roland Topor, a French writer of Polish origin and a prominent surrealist and modernist figure of the 20th century, portrays obsessive characters in conflict with the “Big Other” in his novel The Tenant. Similarly, Oğuz Atay, a key figure in Modern Turkish Literature, presents obsessive characters in his story Waiting for Fear. Although written in different geographical and cultural contexts, these two works—produced in approximately the same time period—exhibit striking thematic parallels. This study employs the method of Lacanian psychoanalysis to analyze

Anahtar Kelimeler

• The Tenant
• Waiting for Fear
• obsessional neurosis
• Lacan
• the big other

Kaynakça

1. Alvarez, C. H. (1987). Pour un approfondissement textuel: Une interprétation psychanalytique. Anuario de Estudios Filológicos, (10), 141-159.
2. Atay, O. (2010). Korkuyu beklerken. İletişim.
3. Calder, J. (1997, 04 18). Obituary: Roland Topor. Independent, https://www.independent.co.uk/news/ people/obituary-roland-topor-1268000.html. (Erişim tarihi: 10.05.2025).
4. Clero, J.-P. (2011). Lacan sözlüğü (Ö. Soysal, Çev.) Say.
5. Evans, D. (2019). Lacancı psikanalize giriş sözlüğü (T. Sivrikaya, Çev.) Islık.
6. Fink, B. (2016). Lacancı psikanalize bir giriş: Klinik ve kuram (Ö. Öğütçen, Çev.) Encore.
7. İzmir, M. (2020). Giriş. Psikanalizin Temel ilkeleri Ecrits’den iki Makale içinde (s. 7-72) Çolpan.
8. Karaca, Ş. (2023). Emine Semiye külliyatına katkı: “Emin” Hikâyesinin psikanalitik çözümlemesi. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 15(30), 85-102, Doi: 10.26517/ytea.549

9. Kojeve, A. (1980). Introduction to tbe reading of Hegel. Cornell University Press.
10. Kordela, K. (2009). Arzu ve ötelenmiş travma (Lacan, Antigone ve demokrasi) MonoKL Lacan Seçkisi (6-7), 101-112.
11. Kütahneci, M. (2009). Lacan ve ölüm. MonoKL Lacan seçkisi (6-7), 465-478.
12. Lacan, J. (1953). Some reflections on the ego. International Journal of Psychoanalysis (34), 11-17.
13. Lacan, J. (1968). The Language of the self: The function of language in psychoanalysis. Dell Publishing Co., Inc.
14. Lacan, J. (1994). Fallusun anlamı. Afa.
15. Lacan, J. (1997). The seminar of Jacques Lacan, book VII: The ethics of psychoanalysis 1959-1960. W. W. Norton & Company.
16. Lacan, J. (1998). The seminar of Jacques Lacan, Book XI: The four fundamental concepts of psychoanalysis. W. W. Norton & Company.
17. Lacan, J. (2005). Écrits a selection. Routledge.
18. Lacan, J. (2013). Psikanalizin dört temel kavramı, seminer 11. kitap (N. Erdem, Çev.) Metis.
19. Lacan, J. (2014). Anxiety the seminar of Jacques Lacan book X. Polity Press.
20. Lacan, J. (2014). Baba-nın-adları (M. Erşen, Çev.) MonoKL.
21. Lacan, J. (2017). Formations of the unconscious the seminar of Jacques Lacan book V. Polity Press.
22. Roudinesco, E. (2012). Her şeye ve herkese karşı Lacan (N. Başer, Çev.) Metis.
23. Şen, C. (2015). Cumhuriyet dönemi Türk şiirine yansıyan suçluluk duyumuna psikanalitik bir yaklaşım. Türklük Bilimi Araştırmaları Dergisi, (38), 253-77. doi:10.17133/tubar.09586.
24. Topor, R. (2022). Kiracı (D. Yetkin, Çev.) Norgunk.
25. Tura, S. M. (1994). Önsöz ‘olmak ta eksik’ Lacan’da kastrasyon ve narsizm. Fallus’un anlamı içinde (s. 7-38) Afa.
26. Zizek, S. (2012). Giriş: Alfred Hitchcock, ya da form ve formun tarihsel dolayımı. S. Zizek (Ed.) Lacan hakkında bilmeyi hep istediğiniz ama Hitchcock’a sormaya korktuğunuz her şey içinde (s. ix-xxi) Agora.