Sennur Sezer’de Görsel Betim: Bir Anının İkonografisi

Yıl 2026, Cilt: 32 Sayı: 125, 167 - 190, 01.02.2026

Ebru Özgün , Zeynep Ertuğrul , Çiğdem Kara

https://doi.org/10.22559/folklor.5035

Öz

Makale, Sennur Sezer’in (1943-2015) Evrensel gazetesinde 1995’te yayımlanan
“Ben Sennur Sezer” yazısında, Taşkızak Tersanesinde çalıştığı yıllarda, not bıra
karak intihar eden bir ustabaşıyı anlattığı anısını konu almaktadır. Bu anı, okura
birçok ölüm ve intihar temalı resmi çağrıştırmaktadır. Amacımız, üç farklı uzman
lık alanı (edebiyat, halkbilim, sanat tarihi) çerçevesinden anı ile sanat tarihindeki
kimi eserler arasındaki ortak kalıpları keşfetmek; anıdaki olayların temelinde yer
alan sosyal, edebî ve sanatsal bağlamı oluşturup anının gizli kurgusuna, derin an-
lamına ulaşmaktır. Anının ikonografisi, Simon Morley’in sanat eserlerini analizde
kullandığı yedi anahtar (tarihî, biyografik, estetik, deneyimsel, kuramsal, skeptik,
piyasa); Ernst Kris ve Otto Kurz’un mitik sanatçı biyografisi yöntemleriyle çözüm
lenmektedir. Bulgulardan bazıları şöyledir: Sezer’in entelektüel derinliği, sözünün
görsel gücü, edebiyat ve sanat dünyasındaki çok yönlülüğü sayesinde anı, çok
katmanlı bir sanat eserine dönüşmektedir. Sezer’in görsel bir dille oluşturulduğu
savlanan anısı ile görsel sanatlar arasındaki ilişki şu dört yolla gerçekleşmektedir:
Trajik bir olaya dayansa da ölümün güzellemesinin yapılması, ölümün sakinliği,
ölenin huzura kavuşmuş olarak betimlenmesi, son nefesine dek kendini ifade etme.
Anıyı âdeta bir tabloya dönüştüren diğer unsurlar arasında farklı edebî türlerden
yararlanma, ölü bedeni yücelten kalıp imge kullanımı vardır; ana estetik büküm
tekniğidir. Özgün çalışma tarzıyla Sezer edebî kolajcı olarak da nitelendirilebilir.
Anı, söylence sever bir yazar olarak Sezer’in biyografisinde de bir dönüm noktası
olup yazarlık yolunu seçmesinin etiyolojik efsanesine dönüşmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sennur Sezer , görsel betim , Morley’in yedi anahtarı , mitik sanatçı biyografisi , intihar/ölüm

Etik Beyan

Araştırma ve yayın etiği beyanı: Bu makale, orijinal veriler temelinde hazırlanmış özgün bir araştırma makalesidir. Daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış olup başka bir yere yayımlanmak üzere gönderil memiştir. Yazarlar, araştırma sürecinde etik ilkelere ve kurallara uymuşlardır. Yazarların katkı düzeyleri: Birinci yazar, ilgili projenin yürütücüsüdür. Proje ekibinde yer almayan ikinci yazarın makaledeki sanat tarihini ilgilendiren kısımlarda bilim uzmanlığından yararlanılmıştır. Üçüncü yazar projenin araştırma cısıdır. Bu makaleye her üç yazar da eşit oranda katkı sağlamıştır. Etik komite onayı: Anadolu Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’nun 02.07.2024 tarihli E-54380210-050.99-751268 sayılı kararı. Finansal destek: Bu çalışma Anadolu Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından SBA-2024-2526 nolu proje kapsamında desteklenmiştir. Çıkar çatışması: Makalenin yazarları arasında herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Destekleyen Kurum

Anadolu Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi-SBA

Proje Numarası

SBA-2024-2526

Visual Depiction in Sennur Sezer: Iconography of a Memoir

Öz

The article examines the memoir of Sennur Sezer (1943–2015), in which she wrote
in an article titled “I am Sennur Sezer,” published in the Evrensel newspaper in
1995, about a foreman who committed suicide, leaving a note, during the years she
worked at Taşkızak Shipyard. This memoir reminds the reader of many images of
death and suicide. Our purpose is to explore the patterns of transition between the
memoir and the works of art it tells within the framework of three different areas of
expertise (literature, folklore, art history) in order to obtain the hidden fiction and
deep meaning by creating the social, literary, and artistic context underlying the
events in the memoir. The iconography of the memoir is analyzed using the seven
keys proposed by Simon Morley in analyzing works of art (historical, biographical,
aesthetic, experiential, theoretical, skeptical, market) and Ernst Kris and Otto
Kurz’s mythic artist biography methods. Some of the findings are as follows:
Because of Sezer’s intellectual depth, the visual power of her words, and her
versatility in the world of literature and art, the memoir turns into a multi-layered
work of art. The relationship between Sezer’s memoir, which is claimed to have
been created with a visual language, and visual arts is realized in the following
four ways: Even if it is based on a tragic event, glorifying death, the calmness
of death, depicting the deceased at peace, expressing the deceased until his last
breath. Other elements that transform the memoir into a painting contain the use
of different literary genres and stereotyped images that glorify the dead body; the
main aesthetic tool is the twisted structure. With her original working style, Sezer
can also be described as a literary collage maker. The memoir is also a turning
point in the biography of Sezer, who loves myths, and it turns into the etiological
legend of Sezer’s choice of the path of writing.

Anahtar Kelimeler

Sennur Sezer , visual depiction , Morley’s seven keys , mythic artist biography , suicide/death

Etik Beyan

Research and publication ethics statement: This article constitutes an original research paper based on original data. It has neither been published previously nor submitted for publication elsewhere. The authors have adhered to ethical principles and guidelines throughout the research process. Contribution rates of authors to the article: The first author is the manager of the relevant project. The scientific expertise of the second author, who is not part of the project team, was utilized in the parts of the article that concern art history. The third author is the researcher of the project. All three authors contributed equally to this article. Ethics committee approval: Positive decision of Anadolu University Social and Human Sciences Sci entific Research and Publication Ethics Board dated 02.07.2024 and numbered E-54380210-050.99 751268. Support statement (Optional): This work has been supported by Anadolu University Scientific Rese arch Projects Coordination Unit under grant number SBA-2024-2526. Conflict of interest: There is no conflict of interest between the authors of this article.

Destekleyen Kurum

Anadolu University Scientific Rese arch Projects Coordination Unit under grant number SBA-2024-2526.

Proje Numarası

SBA-2024-2526

Kaynakça

• Acines, M.P., vd. (2015). Suicide note and the psychological autopsy: Associated behavioral aspects. Actas Esp Psiquiatr, 43(3), 69-79.
• Aktulum, K. (2016). Resimsel alıntı. Çizgi.
• Alptekin, K. (2002). Türkiye’de tamamlanmış intiharların cografi yerleşim birimleri ve cinsiyetlere göre dağılımı. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı.
• Anekwe, C.V., vd. (2020). Socioeconomics of obesity, Curr Obes Rep, 9(3), 272-279.
• Ariés, P. (2015). Batı’da ölümün tarihi (I. Gürbüz, Çev.) Everest.
• Arkun, N. (1978). İntiharın psikodinamikleri. İstanbul Üniversitesi.
• Augé, M. (2017). Yaşsız zaman-Kendi etnolojini yapmak (Ö. Naldemirci, Çev.) Yapı Kredi.
• Başgöz, İ. (1968). İzahlı Türk halk edebiyatı antolojisi. Ararat.
• Berntsen D. ve Bohn A. (2015). Kültürel yaşam senaryoları ve bireysel yaşam öyküleri. Zihinde ve kültürde bellek içinde (s.79-105). (Y. Aşçı Dalar, Çev.) (P. Boyer ve J.V. Wertsch, Haz.) İş Bankası Kültür.
• Bourdieu, P. (2006). Pratik nedenler (H.U. Tanrıöver, Çev.) Hil.
• Burke, P. (2003). Tarihin görgü tanıkları. (Z. Yelçe, Çev.) Kitap.
• Carr, E.H. (1996). Tarih nedir? (M.G. Gürtürk, Çev.) İletişim.
• Çetin, V. (2017). Demokrat parti ve işçi hakları (1946-1960) [Yayımlanmamış yükseklisans tezi] Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Deleuze, G. ve Guattari, F. (2001). Kafka-Minör bir edebiyat için (Ö. Uçkan ve I. Ergüven, Çev.) Yapı Kredi. Douglas, M. (2016). Kurumlar nasıl düşünür? (M. Özcaner, Çev.) İthaki.
• Draaisma, D. (2012). Yaşlandıkça hayat neden çabuk geçer (G. Koca, Çev.) Metis.
• Draaisma, D. (2016). Sıla hasreti fabrikası (D. Tunç, Çev.) YKY.
• Dünder, B. (2013). Konuşmalar kitabı. Paradoks.
• Eagleton, T. (2014). Edebiyat kuramı (T. Birkan, İngilizceden Çev.) Ayrıntı.
• Er, M. ve Deniz, A. (2017). Tersane hikâyeleri. Türkiye Gemi ve Yat İhracatçıları Birliği. Goffman, E. (2014). Damga (Ş. Geniş, L. Ünsaldı ve S.N. Ağırnaslı, Çev.) Heretik.
• Goffman, E. (2019). Kamusal alanda ilişkiler. Heretik.
• Gombrich, E.H. (2015). İmge ve göz (K. Atakay, Çev.) YKY.
• Greenblatt, S. ve Gallagher, C. (2008). Yeni tarihselciliği uygulamak. Kritik Dergisi (B. Açıl, Çev.), (1), 20-34.
• Güneş, M. ve Manav, N. (2019). Osmanlı Devleti’nin iç borçlanma kaynakları olarak emekli ve yar dımlaşma sandıkları. SUTAD. (47), 313-334.
• İkinci beş yıllık kalkınma planı 1968-1972. (t.y.). Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı. İstatistik göstergeler 1923-2009. (2010). Türkiye İstatistik Kurumu.
• Jason, H. (1971). Concerning the “historical” and the “local” legends and their relatives, The Journal of American Folklore, 84(331), 134-144.
• Kara, Ç. (2009). Günümüz efsanelerinde kentli ölümleri. E. Naskali ve G. Yüksekkaya (Ed.) Uçmağa varmak kitabı içinde (s. 201-226). Kitabevi.
• Koç, Y. (2022). Türkiye işçi sınıfı tarihi-Osmanlı’dan 2020’ye. TEKGIDA-İŞ. Kris, E. ve Kurz, O. (2016). Sanatçının imgesinin oluşumu: Efsane, mit ve büyü. (S. Gürses, Çev.) İthaki.
• Köktener, A. (2005). Bir gazetenin tarihi: Cumhuriyet. Yapı Kredi. Lang, A. vd. (2021). Differences between suicide note leavers and other suicides: A German psychological autopsy study. Journal of Psychiatric Research. (137), 173-177.
• Lässig, S. (2013). Modern tarihte biyografi-Biyografide modern tarihyazımı. Otur Baştan Yaz Beni içinde (s.29-58).(C. Özkılıç, Çev.).(A. Kırmızı, Haz.) Küre.
• Morley, S. (2022). Modern sanatın yedi anahtarı (E. Açanal, Çev.) Hayalperest.
• Okay, M.O. (2012). Beşir Fuad-İlk Türk pozitivist ve naturalisti. Dergâh.
• Olgun, Ç. (2023). Çağdaş sanat eleştirisi kuramlarının Türk resim sanatına yansımaları (1950-2000) [Yayımlanmamış doktora tezi] Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Pektaş, Ş. (2012). Menderesli yıllar-Demokrat parti döneminde işçi hareketleri. Fırat.
• Phillips, I. (2012). A clash of harmony: Forgery as politics in the work of Thomas Chatterton. Critical Survey, 24(3), 23-47.
• Schacter, D.L. (2010). Belleğin izinde. (E. Özgül, Çev.) YKY.
• Samraj, B. ve Gawron, J.M. (2015). The suicide note as a genre: Implications for genre theory. Journal of English for Academic Purposes, (19), 88-101.
• Sezer, S. (2001). Dilsiz dengbej. Varlık-Kitap Eki, (112), 6.
• Sezer, S. (2008). Edebiyatın tanıklığı 1950-1975. 68’in edebiyatı edebiyatın 68’i içinde (s. 13-98) Evrensel.
• Sezer, S. (2009). Kasımpaşa. Heyamola.
• Sezer, S. (2017). Direnç (Bütün şiirleri) Manos.
• Sezer, S. ve Özyalçıner, A. (2007). Halk şiirinden seçmeler. Morpa.
• Shakespeare, W. (2024). Hamlet. (S. Eyüboğlu, Çev.) Türkiye İş Bankası.
• Şüyün, F. (2019). Adnan Özyalçıner’le söyleşi. Adnan Özyalçıner-Mahallem İstanbul içinde (s.13-82) TÜYAP A.Ş.
• Taburoğlu, Ö. (2016). Resim, söz ve yazı. Doğu Batı.
• Uçar, A. (2007). 1950’ler Türkiye’sinde edebiyat dergiciliği: Poetikalar ve politikalar [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Bilkent Üniversitesi Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Volant, E. (2024). İntiharlar sözlüğü (T. Ilgaz, Çev.) Sel.
• Williams H.L. ve Conway M.A. (2015). Otobiyografik anı ağları. Zihinde ve kültürde belek içinde (s.43-77). (Y. Aşçı Dalar, Çev.) (P. Boyer ve J.V. Wertsch, Haz.) İş Bankası Kültür.
• Yumru, D. (1999). Bir anlatı türü olarak anı [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Yücel, H. (2013). İmgeden yoruma. Ayrıntı.
• Yenidünya, C. (2013). Tefecilik suç (TCK.m.241). Banka ve Finans Hukuku Dergisi. 2(6), 3-29.
• Elektronik Kaynaklar: Url-1: Aysan, A.F. vd. (2007). Türkiye’de kredi kartı sektöründe yasal düzenlemeler ve rekabet-Araş tırma raporu. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi, Erişim adresi: http://ideas.econ.boun.edu.tr/RePEc/ pdf/200706.pdf (Erişim tarihi: 01.05.2024).
• Url-2: Bankamız tarihinin kilometre taşları. Ziraat Bankası. Erişim adresi: https://www.ziraatbank. com.tr/tr/bankamiz/hakkimizda/bankamiz-tarihcesi (Erişim tarihi: 01.05.2024).
• Url-3: But you did that in thirty seconds. No, it has taken me forty years to do that. Quote Investigator. Erişim adresi: https://quoteinvestigator.com/2018/01/14/time-art/ (Erişim tarihi: 03.10.2024).
• Url-4: Hanehalkı bilişim teknolojileri kullanım araştırması 2015. TÜİK. (2015). Erişim adresi: https:// data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Survey-on-Information-and-Communication-Technology-(ICT) Usage-in-Households-and-by-Individuals-2015-18660 (Erişim tarihi: 01.05.2024).
• Url-5: James McNeill Whistler. Wikipedia. Erişim adresi: https://en.wikipedia.org/wiki/James_McNe ill_Whistler (Erişim tarihi: 03.10.2024).
• Url-6: Kaynak, E., vd. (1995). Correlates of credit card acceptance and usage in an advanced middle eastern country. Journal of Services Marketing. 9(4), 52-63. Erişim adresi: https://www.researchga te.net/publication/235255060 (Erişim tarihi: 01.05.2024).
• Url-7: Kronoloji. Bankalararası Kart Merkezi. Erişim adresi: https://bkm.com.tr/kronoloji/ (Erişim ta rihi: 01.05.2024).
• Url-8: Kültür Servisi. (2015). Kadın, şair, işçi, anne, yoldaş, abla, arkadaş: Sennur Sezer. Evrensel. Erişim adresi:https://www.evrensel.net/haber/262258/kadin-sair-isci-anne-yoldas-abla-arkadas-sennur-sezer (Erişim tarihi: 22.04.2024).
• Url-9: Nujen, A.F. (2023). Sanat dünyanın resmini çizeyim: Sennur Sezer, bin cevapsız çağrı. T24. Eri şim adresi: https://t24.com.tr/yazarlar/ayfer-feriha-nujen/sana-dunyanin-resmini-cizeyim-sennur sezer-bin-cevapsiz-cagri,41710 (Erişim tarihi: 27.06.2024).