Faust and Nasreddin Hodja: Cultural Wisdom through Tragic, Humorous, and Ironic Structures

Yıl 2026, Cilt: 32 Sayı: 126 , 511 - 528 , 01.05.2026

Gülfidan Aytaş

https://doi.org/10.22559/folklor.5071

https://izlik.org/JA24LT82RH

Öz

This study offers a comparative and interdisciplinary investigation into the ways proverbs and idioms operate as carriers of cultural wisdom in Johann Wolfgang von Goethe’s Faust and in the well-known anecdotes of Nasrettin Hodja. Although these works emerge from distinct literary, historical, and cultural traditions-one rooted in Western canonical literature and the other in Eastern oral folklore-they reveal striking conceptual convergences. Both corpora articulate reflections on human fallibility, moral responsibility, experiential learning, and social criticism, suggesting that cultural wisdom often transcends geographical and generic boundaries. In Faust, such insights are expressed through a tragic-philosophical framework that foregrounds existential struggle, intellectual ambition, and ethical tension. By contrast, Nasrettin Hodja’s anecdotes employ humour, irony, and paradox to convey comparable moral lessons in a more accessible and socially grounded manner. Methodologically, the study is based on a comparative literary and folkloric analysis of approximately thirty proverbs and idiomatic expressions selected from Faust (Goethe, 1997) and Nasrettin Hodja’s narratives (Kayaerli, 2001). These expressions were examined in terms of their semantic content, pragmatic function, and embedded cultural contexts. Translation strategies constitute a central analytical lens, particularly with reference to the theoretical perspectives of Nida, Venuti, and Berman, allowing for an evaluation of how cultural wisdom is transferred, transformed, or negotiated across languages and traditions. The findings demonstrate strong intercultural parallels between tragic and comic modes of expression, highlighting that folkloric language functions as a cultural bridge between Eastern and Western traditions. Ultimately, the study shows that despite differing aesthetic forms, both traditions converge on similar ethical insights and shared human concerns.

Anahtar Kelimeler

Nasrettin Hodja , Faust , cultural wisdom , proverbs and idioms

Etik Beyan

Research and publication ethics statement: This is a research article, containingoriginal data, and it has not been previously published or submitted to any other outlet for publication. This study does not require ethical committee approval. Contribution rates of authors to the article: The only author in this article contributed to the 100% level of preparation of the study, data collection, and interpretation of the results and writing of the article. Financial support: The study received no financial support from any institution or project. Conflict of interest: The author declares no conflict of interest.

Faust ve Nasrettin Hoca: Trajik, Mizahi ve İronik Yapılar Yoluyla Kültürel Bilgelik

https://izlik.org/JA24LT82RH

Öz

Bu çalışma, Johann Wolfgang von Goethe’nin Faust adlı eseri ile Nasrettin Hoca fıkralarında atasözleri ve deyimlerin kültürel bilgelik taşıyıcıları olarak nasıl işlev gördüğünü karşılaştırmalı ve disiplinlerarası bir yaklaşımla incelemektedir. Farklı edebî, tarihsel ve kültürel geleneklere dayanan bu iki anlatı geleneği-biri Batı ka nonik edebiyatının temel metinlerinden, diğeri ise Doğu’nun sözlü halk kültürün den beslenmesine rağmen-dikkate değer düşünsel kesişimler sunmaktadır. Her iki metin grubunda da insanın yanılabilirliği, ahlaki sorumluluk, deneyime dayalı bilgi edinimi ve toplumsal eleştiri gibi temalar öne çıkmakta; bu durum kültürel bilgeli ğin coğrafi ve türsel sınırları aşan evrensel bir niteliğe sahip olduğunu göstermekte dir. Faust’ta bu temalar, varoluşsal sorgulamalar, entelektüel hırs ve etik gerilimler üzerinden ilerleyen trajik–felsefi bir anlatım içinde ele alınırken, Nasrettin Hoca fıkralarında benzer düşünceler mizah, ironi ve paradoks yoluyla daha gündelik ve erişilebilir bir biçimde aktarılmaktadır. Yöntemsel olarak çalışma, Faust (Goethe, 1997) ile Nasrettin Hoca fıkralarından (Kayaerli, 2001) seçilen yaklaşık otuz ata sözü ve deyimin karşılaştırmalı edebî ve folklorik çözümlemesine dayanmaktadır. Bu dilsel unsurlar; anlam, işlev ve içinde bulundukları kültürel bağlam açısından değerlendirilmiştir. Kültürel bilgeliğin aktarım biçimlerini incelemek amacıyla çe viri stratejileri temel bir çözümleme çerçevesi olarak kullanılmış; özellikle Nida, Venuti ve Berman’ın kuramsal yaklaşımlarından yararlanılmıştır. Bulgular, trajik ve komik anlatım biçimleri arasında güçlü kültürlerarası paralellikler bulunduğunu ortaya koymakta; folklorik dilin Doğu ve Batı gelenekleri arasında bir kültürel köprü işlevi gördüğünü göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, farklı estetik anlatım biçimlerinin ortak insani deneyimlere dayanan benzer etik çıkarımlara ulaşabildiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda atasözleri ve deyimlerin yalnızca dilsel kalıplar değil, tarihsel deneyimi, kolektif hafızayı ve etik düşünceyi kuşaklar arasında aktaran dinamik kültürel yapılar olduğu vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Nasrettin Hoca , Faust , kültürel bilgelik , atasözleri ve deyimler

Etik Beyan

Araştırma ve yayın etiği beyanı: Bu makale tamamıyla özgün bir araştırma olarak planlanmış̧, yürütülmüş̧ ve sonuçları ile raporlaştırıldıktan sonra ilgili dergiye gönderilmiştir. Araştırma herhangi bir sempozyum, kongre vb. sunulmamış ya da başka bir dergiye değerlendirilmek üzere gönderilmemiştir. Bu çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir. Yazarların makaleye katkı oranları: Bu makaledeki tek yazar, çalışmanın hazırlanmasına, veri toplan masına ve sonuçların yorumlanmasına ve makalenin yazılmasına % 100 oranında katkıda bulunmuştur. Etik komite onayı: Çalışmada etik kurul iznine gerek yoktur. Finansal destek: Çalışmada finansal destek alınmamıştır. Çıkar çatışması: Çalışmada potansiyel çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Kaynakça

• Aksoy, Ö. A. (1984). Dictionary of proverbs and idioms (Vol. 2: Dictionary of idioms, 4th Ed.) Turkish Language Institution.
• Baker, M. (1992). In other words: A coursebook on translation. Routledge.
• Beekman, J., & Callow, J. (1974). Translating the Word of God. Zondervan.
• Bergson, H. (2005). Laughter: An essay on the meaning of the comic (C. Brereton & F. Rothwell, Trans.) Dover Publications. (Original work published 1900).
• Berman, A. (1992). The experience of the foreign: Culture and translation in Romantic Germany. State University of New York Press.
• Çek, S. (2016). The opposition function of humour and Yeni Nasreddin Hoca newspaper. Black Sea International Scientific Journal, (32), 99-106.
• Duman, M. (2008). Nasreddin Hodja and 1555 jokes. Academy Publishing.
• Eliade, M. (1963). Myth and reality. Harper & Row.
• Goethe, J. W. (1997). Faust I & II. Könemann.
• Kara, M., & Yıldırım, B. (2015). Mould words in Nasreddin Hodja jokes. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 3(4), 12-28.
• Kayaerli, M. (2001). Turkish Nasreddin Hodja who made the world laugh -Der Türke, die Welt zum Lachen bringt. Ministry of Culture.
• Kierkegaard, S. (1989). The concept of irony. Princeton University Press.
• Koller, W. (2011). Einführung in die Übersetzungswissenschaft. A. Francke.
• Muallimoğlu, N. (1998). The wit and wisdom of Nasraddin Hodja. Ministry of National Education Publications.
• Newmark, P. (1988). A textbook of translation. Prentice Hall.
• Nida, E. A. (1964). Toward a science of translating. E. J. Brill.
• Nida, E. A., & Taber, C. R. (1982). The theory and practice of translation. E. J. Brill.
• Safranski, R. (2010). Goethe: Life as a work of art. Liveright.
• Sakaoğlu, S., & Alptekin, A. B. (2018). Nasreddin Hodja (3rd Ed.) Akşehir Municipality.
• Tanrıkulu, L. (2018). Analysing the transfer of cultural elements in literary texts within descriptive translation studies. Atatürk University Journal of Institute of Social Sciences, 22(3), 1547-1557.
• Taş, S. (2017). Translation of cultural elements and translation strategies. Humanitas, 5(10), 1-14.
• Temizkan, M. (2011). Nasreddin Hodja jokes in terms of developing creative thinking in Turkish teaching. Mustafa Kemal University Journal of Institute of Social Sciences, 8(16), 89-108.
• Thompson, S. (1955). Motif-index of folk-literature. Indiana University Press.
• Tokmakçıoğlu, E. (1991). Nasreddin Hodja in all aspects (3rd ed.). Yılmaz Publications.
• Türkmen, S. (2008). The place of Nasreddin Hodja in the vocabulary of Turkish. Black Sea Studies, (17), 153-159.
• Ünsal, G. (2019). An analysis of the translation of cultural elements in prose: The example of Eugénie Grandet. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 7(3), 158-169. doi.org/10.29228/ijlet.23374
• Venuti, L. (1995). The translator’s invisibility: A history of translation. Routledge.
• Venuti, L. (1998). The scandals of translation: Towards an ethics of difference. Routledge.
• Yalçın, P. (2003). The problem of cultural elements in translation with examples from Jean-Louis Mattei. Gazi University Journal of Gazi Education Faculty, 23(1), 47-58.
• Yalçın, P., & Pazarlıoğlu, S. (2014). A comparative analysis of Three Stories and its Turkish translations. International Journal of Social Science, 24, 139-159.
• Yaman, B. (2021). Problems and solution suggestions in the transfer of proverbs and idioms in the translation of Nasreddin Hodja jokes from Turkish into English. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 9(2), 35-44.
• Yang, W. (2010). Brief study on domestication and foreignisation in translation. Journal of Language Teaching and Research, 1(1), 77-80. doi.org/10.4304/jltr.1.1.77-80
• Yıldırım, C. (2015). A study on the translation of cultural elements in Amin Maalouf’s novels African Leo and Samarkand. The Journal of International Social Research, 8(39), 222-232.
• Yücel, F. (2007). What does translation criticism criticise? Uludağ University Faculty of Arts and Sciences Journal of Social Sciences, 1(12), 39-58.