FUAT KÖPRÜLÜ’NÜN MİLLİYETÇİLİK ANLAYIŞI ve ONUN TÜRKÇÜLÜK’E İLİŞKİN YAKLAŞIMI
Öz
Bu çalışmada Köprülü’nün genel entelektüel-akademik duruş ve bakış açısının da ışığında
“Türkçülük” ve “Türk milliyetçiliği” anlayışı ele alınmaya çalışılmıştır. Ulus-devlete uzanan tarihsel
süreçte “Türk milliyetçiliği”nin gerek “kültürel milliyetçilik” gerekse kamusal alanda temsil
edildiği haliyle “siyasal milliyetçilik” boyutlarıyla ortaya çıkışı ve biçimlenişi Osmanlıcılık ve
İslamcılık akımlarına göreli olarak daha geç bir entelektüel ve politik oluşum olarak cisimleşir.
Ancak Cumhuriyete giden yolda diğer akımlara göreli olarak -tarihsel koşulların da gerektirdiği
kadarıyla- daha başat bir duruma gelerek yeni bir ulus-devletin inşasının temel harcı işlevini görür.
Bu süreçte ve Cumhuriyet döneminin erken döneminde Köprülü, Batılı entelektüel kaynakların
yanında Yusuf Akçura ve Ziya Gökalp vd. aydınlardan da beslenerek Türkçülük ve Türk
milliyetçiliği anlayışını daha derinlikli ve çok yönlü bir hale getirmiştir. Bunun yanında o, tarihe
bakarken bütüncül bir bakışa açısına yönelerek, tarihsel olanı toplumsal, siyasal, kültürel ve ekonomik
yönleriyle değerlendiren bir yapısal analiz geliştirmiştir. Onun çalışmaları sosyal tarih ya
da tarihsel sosyoloji, siyaset tarihi, kültür tarihi, etnografya ve edebiyat tarihi vd. çok geniş bir yelpazede
şekillenir. O aynı zamanda “yapı” ve “değişme” boyutlarını birlikte ele alır. Köprülü için
tarihin bizatihi kendi içinde ve kendi başına bir değeri yoktur. Tarihe ve tarihsel olana yönelirken
onun asıl amacı pür anlamda tarihçilik yapmak değil, belirli bir duruştan bir tarih bilinci yaratarak
gününün tarihsel koşulları içerisindeki sorulara yanıt bulmak ve “toplumsal eylemi düşünceye
bağlamak”tır. Onun milliyetçilik anlayışı da, ırkçı ve etnik temelli olmaktan ziyade teritoryal ve
tarihsel olanı temele alan bir yaklaşımın ürünüdür.
Anahtar Kelimeler
FUAT KÖPRÜLÜ’S UNDERSTANDING ON NATIONALISM AND HIS APPROACH ON TURKISM
Öz
At present study is tried to be addressed the notion of “Turkism” and “Turkish nationalism”
of Köprülü in the light of his general intellectual and academical perspective and standing. In the
historical process towards the nation-state, the appealing and forming of “Turkish nationalism” in
the form of both “cultural nationalism” and “political nationalism” as is represented in the public
sphere is relatively embodied as an intellectual and political formation later than Ottomanism and
Islamism movements. However, in the establishment process of the Republic, it relatively becomes
dominant and functions as a cement for the building of a new nation-state in contrast with the
other movements and to the extent the historical conditions also necessitated.
In that process and the earlier period of the Republic, Köprülü renders sophisticated and deeper
his notion of Turkism and Turkish nationalism by benefiting from the intellectuals like Yusuf
Akçura and Ziya Gökalp besides the intellectual sources in the west. Additionally, he has a holistic
concept of the history and improves a structural analyse which considers the historical events with
the dimensions of the social, political, cultural and economical. His workings are formed in the
wide range of the social history or historical sociology, the history of politics, cultural history,
etnography and the history of literature. He also takes into consideration together the “structure”
and “change”. For Köprülü, the history has not any worth solitary and in itself. His main aim at
dealing with the history and historical is not to do a pure historiography, but “to connect the social
act to the thought” and find answer to the questions within the historical conditions of his period
by creating a historical awareness. His nationalism notion also is a product of approach that grounds
on territorial and historical one rather than racist and ethnical one.
Anahtar Kelimeler
