The Ontological Claim of Phenomenology: An Evaluation from Husserl to Heidegger

Yıl 2025, Sayı: 82, 64 - 95, 15.12.2025

Bilal Bekalp

https://doi.org/10.58634/felsefedunyasi.1684129

Öz

This study is shaped around the question of whether phenomenology is an epistemological method or an ontological form of enquiry. Edmund Husserl initially established phenomenology as a method that investigates the intentional structure of consciousness. Through his critique of the positivist understanding of science and psychologism, Husserl emphasises that consciousness is not only a structure oriented towards the external world, but also a fundamental structure of consciousness that constructs meaning. Through methods such as epoche and phenomenological reduction, assumptions about the objective world are suspended and the experience structures of consciousness are systematically analysed. In this context, phenomenology, by investigating the constitutive function of consciousness, carries not only a method but also an ontological claim about how consciousness structures reality. Martin Heidegger, on the other hand, transforms phenomenology into an ontological project, focusing on the meaning of being rather than the content of consciousness. Through the concept of Dasein, he makes sense of human existence in its contextual relationship with the world. With the concept of ontological difference Heidegger aims to reveal the difference between what exists and Being, and positions phenomenology as a field that investigates the modes of manifestation of being itself. Phenomenology therefore becomes a way of thinking that investigates not only the ways in which appearances are organised, but also the ways in which being is revealed. Consequently, this study discusses the epistemological and ontological dimensions of phenomenology along the lines of Husserl and Heidegger. While Husserl constructs phenomenology as a method that analyses the intentional structure of consciousness, Heidegger transforms this method into an ontological field of inquiry that investigates the ways in which being is revealed. Thus, phenomenology, as both method and ontology, turns to the fundamental problems of philosophical thought.

Anahtar Kelimeler

Phenomenology , Intentionality , Ontological Difference , Epokhé (Suspension) , Dasein.

Fenomenolojinin Ontolojik İddiası: Husserl'den Heidegger'e Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma, fenomenolojinin epistemolojik bir yöntem mi yoksa ontolojik bir sorgulama biçimi mi olduğu sorusu etrafında şekillenmektedir. Edmund Husserl, fenomenolojiyi başlangıçta bilincin yönelimsel (intentional) yapısını araştıran bir yöntem olarak kurmuştur. Husserl, pozitivist bilim anlayışını ve psikolojizmi eleştirerek, bilinci dış dünyayı pasif biçimde yansıtan bir yapı olarak değil, anlamın oluştuğu yönelimsellik zemini olarak temellendirir. Epokhé ve fenomenolojik indirgeme yöntemleriyle nesnel dünyaya dair varsayımlar askıya alınır ve bilincin deneyim yapıları sistematik olarak analiz edilir. Bu bağlamda fenomenoloji, bilincin kurucu işlevini araştırarak, yalnızca bir yöntem değil, aynı zamanda bilincin gerçekliği nasıl yapılandırdığına dair bir ontolojik iddiayı da taşır. Martin Heidegger ise fenomenolojiyi ontolojik bir projeye dönüştürerek, bilincin içeriğinden ziyade varlığın anlamı üzerine odaklanır. Dasein kavramı aracılığıyla insan varoluşunu, dünyayla kurduğu bağlamsal ilişki içinde anlamlandırır. Heidegger, ontolojik fark (Seinsdifferenz) kavramıyla, var olanlar ile Varlık arasındaki farkı açığa çıkarmayı amaçlar ve fenomenolojiyi, varlığın kendisinin açığa çıkma kiplerini soruşturan bir alan olarak konumlandırır. Bu nedenle fenomenoloji, yalnızca görünümlerin düzenlenme biçimlerini değil, varlığın ifşa oluş tarzlarını araştıran bir düşünme biçimi haline gelir. Dolayısıyla bu çalışma, fenomenolojinin Husserl ve Heidegger çizgisinde epistemolojik ve ontolojik boyutlarını tartışır. Husserl, fenomenolojiyi bilincin yönelimsel (intentional) yapısını çözümleyen bir yöntem olarak kurgularken, Heidegger, bu yöntemi varlığın açığa çıkış biçimlerini araştıran ontolojik bir sorgulama alanına dönüştürür. Böylece fenomenoloji hem yöntem hem de ontoloji olarak felsefi düşüncenin kökensel sorunlarına yönelir.

Anahtar Kelimeler

Fenomenoloji , Yönelimsellik (Intentionality) , Ontolojik Fark , Epokhé Dasein

Kaynakça

• Cerbone, D. R. (2006). Understanding phenomenology. Acumen Publishing Limited.
• Cohen, R. A. (1995). Foreword to the second edition. İçinde Emmanuel Lévinas: The Theory of Intuition in Husserl’s Phenomenology (ss. ix-xxxi, xv-xvi). Northwestern University Press.
• Grassi, E. (1983). Heidegger and the question of renaissance humanism: Four studies. ACMRS Press.
• Gschwandtner, C. M. (2016). Marion and theology. Bloomsbury.
• Hacımuratoğlu, E. (2004). Fenomenoloji transandantal olmak zorunda mı? Felsefe Arkivi, 61, 1-23.
• Heidegger, M. (t.y.). The basic problems of phenomenology (A. Hofstadter, Çev.). Indiana University Press. Heidegger, M. (2011). Varlık ve zaman (K. H. Ökten, Çev.; 1. bs). Agora.
• Heidegger, M. (2013). Hümanizm üzerine mektup (Y. Örnek, Çev.). Türkiye Felsefe Kurumu.
• Horner, R. (2005). Jean-Luc Marion: A theological introduction. Ashgate Publishing. Husserl, E. (1960). Cartesian meditations: An introduction to phenomenology (D. Cairns, Çev.). Martinus Nijhoff.
• Husserl, E. (1965). Phenomenology and the crisis of philosophy (Q. Lauer, Çev.). Harper and Row.
• Husserl, E. (1972). Ideas: General introduction to pure phenomenology (W. R. B. Gibson, Çev.). Allen and Unwin.
• Husserl, E. (1982). Ideas Pertaining to a pure phenomenology and to a phenomenological philosophy (F. Kersten, Çev.). Martinus Nijhoff Publishers.
• Husserl, E. (2003). Fenomenoloji üzerine beş ders. Bilim ve Sanat.
• Husserl, E. (2006). The basic problems of phenomenology (I. Farin & J. G.Hart, Çev.). Springer.
• Husserl, E. (2014). Kesin bilim olarak felsefe. Türkiye Felsefe Kurumu.
• İnam, A. (1995). Edmund Husserl’de mantık. Vadi Yayınları.
• Küçükalp. (2012a). Edmund Husserl ve fenomenoloji. İçinde Kant Sonrası Metafizik Üzerine Konuşmalar (ss. 133-175). Küre Yayınları.
• Küçükalp, K. (2009). Fenomenoloji. İçinde A. Cevizci (Ed.), Felsefe Ansiklopedisi (C. 6). Ebabil Yayınları.
• Küçükalp, K. (2012b). Edmund Husserl ve fenomenoloji”. İçinde Kant Sonrası Metafizik Üzerine Konuşmalar. Küre Yayınları.
• Küçükalp, K. (2016). Heidegger ve fenomenoloji. Kutadgubilig Felsefe-Bilim Araştırmaları, Heidegger Özel Sayısı, 361-374.
• Lyotard, J. F. (2007). Fenomenoloji. Dost Kitabevi.
• Macann, C. (1993). Four phenomenological philosophers—Husserl, Heidegger, Sartre, Merleau-Ponty. Routledge.
• Merleau-Ponty, M. (2016). Algının fenomenolojisi (E. Sarıkartal & E. Hacımuratoğlu, Çev.). İthaki Yayınları.
• Moran, D. (2000). Introduction to phenomenology. Routledge.
• Moran, D. (2007). Heidegger’s transcendental phenomenology in the light of Husserl’s project of first philosophy. İçinde S. Crowell & J. Malpas (Ed.), Transcendental Heidegger. Stanford University Press.
• Price, J. A. (2008). Contemporary thought. Chelsea House.
• Smith, D. W. (2019). Husserl. Alfa Yayınları.
• Şan, E. (2022). Fransız fenomenoloji hareketi. İçinde Çağdaş Fransız Felsefesi ve Fenomenoloji Hareketi. Pinhan Yayınları.
• Tepe, H. (2003). Giriş. İçinde Fenomenoloji Üzerine Beş Ders. Bilim ve Sanat.
• Ülker, Ö. (2005). Fenomenoloji ve Edmund Husserl’de apaçıklık (evidenz) problemi. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 45, 27-55.
• Wandenfels, B. (2008). Fenomenolojiye giriş. Avesta.
• Zahavi, D. (2019). Fenomenoloji: İlk temeller (S. Bayazit, Çev.). Ayrıntı Yayınları.