Araştırma Makalesi

Dört-Kategorili Ontoloji ve Zihin Felsefesinde Metafiziğin Kaçınılmazlığı

Sayı: 82 15 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

Dört-Kategorili Ontoloji ve Zihin Felsefesinde Metafiziğin Kaçınılmazlığı

Öz

Bu çalışma, zihin felsefesinde metafiziğin kaçınılmazlığını tartışırken E. J. Lowe’un Kartezyen olmayan töz düalizmini örnek bir model olarak ele almaktadır. Güncel yaklaşımlar genellikle bilimi veya işlevsel açıklamaları önceleyerek bilinç, faillik (agency) ve kişisel özdeşlik gibi meseleleri bilimsel verilere indirgeme eğilimindedir. Oysa Lowe, bu soruların özünde metafiziksel olduğunu savunmaktadır. Onun töz, tür, nitelik ve kip ayrımına dayanan dört-kategorili ontolojisi, zihinsel olguları fiziksele indirgemeden açıklayabilmemiz için bir zemin sunmaktadır. Lowe’a göre benlik, zihinsel niteliklerin taşıyıcısı olan birincil ontolojik öznedir, bedensel organizmayla ilişkili ama ondan ontolojik olarak farklıdır. Kartezyen ayrılabilirliği reddederken, ontolojik düalizmi koruyan bu model, zihinsel nedensellik ile fiziksel kapalılığı uzlaştırmakta ve indirgemeciliğe alternatif sunmaktadır. Makale, tüm zihin felsefesi kuramlarının özdeşlik, bağımlılık ve modalite gibi metafizik varsayımlara dayandığını göstermektedir. Bu bağlamda metafizik, felsefi araştırmalar için isteğe bağlı bir arka plan değil, zorunlu bir temeldir. Lowe’un yaklaşımı, töz düalizmini yeniden meşrulaştırmakla kalmamakta, aynı zamanda bilinç, yönelimsellik ve failliğe ilişkin sorunlara bilimsel verilerle uyumlu ama metafiziksel olarak temellendirilmiş bir çözüm sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Bayne, T. (2008). The unity of consciousness and the split-brain syndrome. The Journal of Philosophy, 105(6), 277-300.
  2. Bremmer, J. N. (2010). The rise of the unitary soul and its opposition to the body. From Homer to Socrates. İçinde L. Jansen & C. Jedan (Ed.), Philosophische Anthropologie in der Antike (ss. 11-30). De Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783110329254.11.
  3. Damasio, A. (2006). Descartes’ın yanılgısı (B. Atlamaz, Çev.). Varlık Yayınları.
  4. Descartes, R. (1982). Principles of philosophy: Translated, with explanatory notes (V. R. Miller & R. P. Miller, Çev.). Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-009-7888-1.
  5. Descartes, R. (2008). Meditations on first philosophy: With selections from the objections and replies (M. Moriarty, Çev.). Oxford University Press.
  6. Descartes, R. (2016). The passions of the soul and other late philosophical writings (M. Moriarty, Çev. 1st edition). Oxford University Press.
  7. Heil, J. (2020). Zihin felsefesi-çağdaş bir giriş (S. Akbıyık & M. Bilgili, Çev.). Küre Yayınları.
  8. Hume, D. (2009). İnsan doğası üzerine bir inceleme (E. Baylan, Çev.). Bilgesu Yayıncılık.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çağdaş Felsefe

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

17 Ekim 2025

Kabul Tarihi

3 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 82

Kaynak Göster

APA
Sever Kıyak, B. (2025). Dört-Kategorili Ontoloji ve Zihin Felsefesinde Metafiziğin Kaçınılmazlığı. Felsefe Dünyası, 82, 36-63. https://doi.org/10.58634/felsefedunyasi.1806015
AMA
1.Sever Kıyak B. Dört-Kategorili Ontoloji ve Zihin Felsefesinde Metafiziğin Kaçınılmazlığı. FD. 2025;(82):36-63. doi:10.58634/felsefedunyasi.1806015
Chicago
Sever Kıyak, Bilge. 2025. “Dört-Kategorili Ontoloji ve Zihin Felsefesinde Metafiziğin Kaçınılmazlığı”. Felsefe Dünyası, sy 82: 36-63. https://doi.org/10.58634/felsefedunyasi.1806015.
EndNote
Sever Kıyak B (01 Aralık 2025) Dört-Kategorili Ontoloji ve Zihin Felsefesinde Metafiziğin Kaçınılmazlığı. Felsefe Dünyası 82 36–63.
IEEE
[1]B. Sever Kıyak, “Dört-Kategorili Ontoloji ve Zihin Felsefesinde Metafiziğin Kaçınılmazlığı”, FD, sy 82, ss. 36–63, Ara. 2025, doi: 10.58634/felsefedunyasi.1806015.
ISNAD
Sever Kıyak, Bilge. “Dört-Kategorili Ontoloji ve Zihin Felsefesinde Metafiziğin Kaçınılmazlığı”. Felsefe Dünyası. 82 (01 Aralık 2025): 36-63. https://doi.org/10.58634/felsefedunyasi.1806015.
JAMA
1.Sever Kıyak B. Dört-Kategorili Ontoloji ve Zihin Felsefesinde Metafiziğin Kaçınılmazlığı. FD. 2025;:36–63.
MLA
Sever Kıyak, Bilge. “Dört-Kategorili Ontoloji ve Zihin Felsefesinde Metafiziğin Kaçınılmazlığı”. Felsefe Dünyası, sy 82, Aralık 2025, ss. 36-63, doi:10.58634/felsefedunyasi.1806015.
Vancouver
1.Bilge Sever Kıyak. Dört-Kategorili Ontoloji ve Zihin Felsefesinde Metafiziğin Kaçınılmazlığı. FD. 01 Aralık 2025;(82):36-63. doi:10.58634/felsefedunyasi.1806015