POZİTİVİST FELSEFENİN TÜRKİYE’YE YANSIMALARI

Öz

Pozitivizme göre biz, sadece fenomenleri bilebiliriz. Bu bilgimiz de kesin değil, rölatiftir. Pozitivist felsefenin kurucusu Fransız filozofu Auguste Comte’a göre yaşanan çağ, 19. yüzyıl bilim çağıdır. Bu yüzden felsefe de pozitif olmalıdır. Felsefenin pozitifleşmesi demek, onun teolojik ve metafizik unsurlarından ayrılması anlamına gelir. Geçmişten günümüze insan zihni üç dönem geçirmiştir. Bunlar; teolojik, metafizik ve pozitif dönemlerdir. Pozitif dönem, sadece olayları ele alır. Olayları idare eden şeyin yalnızca tabiat kanunları olduğunu söyler. Bu dönemin ürünü bilimdir. Oysa teolojik dönemin ürünü din, metafizik dönemin ürünü ise felsefedir. Pozitivist felsefenin Türkiye’ye yansımaları, Batıdan, özellikle Fransa’dan tercümeler yoluyla başlamıştır. Yeni Osmanlılar, İttihat ve Terakki dernekleri ile Servet-i Fûnun Ulum-u İktisadiye ve İçtimaiye gibi dergiler aracılığıyla olmuştur. Bu etkileri görebileceğimiz filozoflar arasında Beşir Fuad, Ahmet Mithad, Ziya Gökalp, Rıza Tevfik’i sayabiliriz.

Anahtar Kelimeler

• Pozitivist felsefe
• pozitif tabiat bilimleri
• İnsanlık dini.

THE EFFECTS OF POSİTİVİST PHİLOSOPHY İN TURKEY

Öz

According to the Positivism, we are only capable of knowing phenomenon, where knowledge of phenomenon is only relative. A French philosopher, the founding father of the positive philosophy Auguste Comte argues that 19th century is the age of positive sciences; hence, the philosophy must acquire characteristics of a positive science by excluding its theological and metaphysical ingredients. From past to the present time, human consciousness has been through three different periods as theological period, metaphysical period and positive period. The positive period, among those periods, is the only one that focuses only on the events by setting forward the laws of nature as main drive behind the ability of occurrences. Hence, the positive period led the growth of the science, while the others, theological period and the metaphysical period, were majoring the religion and the philosophy. In Turkey, the very effects of the positivist philosophy has begun with the arrival of literatures had been brought from the West, especially from France, and translated into Turkish via magazines such as “Servet-i Fûnun” and “Ulum- u İktisadiye ve İçtimaiye” as well as by the associations like “Yeni Osmanlılar” and “İttihat ve Terakki”. We can remind Beşir Fuad, Ahmet Mithad, Ziya Gökalp, Rıza Tevfik’s opinions that are shown the effects of positivism.

Anahtar Kelimeler

• Positivist philosophy
• positive nature sciences
• religion of humanity.

Kaynakça

1. • Ahmet Mithad, Beşir Fuad, İstanbul 1340
2. • Akarsu Bedia, Çağdaş Felsefe, İstanbul- 1979
3. • Becher H, Baness H, Social Thought From Love to Science, Dover Publications, New York 1961
4. • Bolay S. Hayri, Felsefi Doktrinler Sözlüğü, B. IV, Ankara
5. • Comte Auguste, Syntese Subjective, Paris 1971
6. • --------------------, Cours de Philosophie Positive, Paris 1956
7. • Çetin Halis, C. Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Sivas 2001
8. • Çubukçu, İ. Agah, Şair Rıza Tevfikbölükbaşı ve Felsefi Düşüncesi, A. Ü, İlahiyat Fakültesi Dergisi, Ankara 1990

9. • Fındıkoğlu Fahri, İçtimaiyat Dersleri, İstanbul 1971
10. • François, F. Tableau de la Philosophie Moderne, Paris 1965
11. • Gökalp Ziya, Doğru Yol, Hazırlayan Müjgan Cumbur, İstanbul 1976
12. • Güngör Erol, Ziya Gökalp ve Türkçülükte Din Meselesi, İstanbul 1976
13. • Kandemir F, Kendi Ağzından Rıza Tevfik, İstanbul 1943
14. • Korlaelçi Murtaza, Pozitivizmin Türkiye’ye Girişi, İstanbul 1986
15. • Maritain Jacque, La Philosophie Morale, Paris 1960
16. Okay Orhan, İslâm Ansiklopedisi, Ziya Gökalp md.
17. Öztürk Hüseyin, Düşünce ve Uygarlık Tarihi, İstanbul 1987
18. • ----------------, Sosyolojik Yansımalar, B. II, Ankara 2005
19. • Sevük, İ. Habib, Teceddüd Edebiyatı Tarihi, İstanbul 1340
20. • Şapolyo, E. B, Ziya Gökalp İttihat Terakki ve Meşrutiyet Tarihi, İstanbul 1974
21. • Şehsuvaroğlu H, “Ahmet Rıza Beyin Hatıraları”, Cumhuriyet Gazetesi, 1950
22. • Temo İbrahim, İttihat ve Terakki Cemiyetinin Teşekkülü ve Hidematı Vataniyye ve İnkılâbı Milliyeye Dair Hatıratım, Romanya 1930
23. • Topçu Nurettin, Kültür ve Medeniyet, İstanbul 1970
24. • Tütengil, O. C, Ziya Gökalp Hakkında Bir Bibliyografya Denemesi, 1949
25. Uriel Heyd, Ziya Gökalp ve Türk Milliyetçiliğinin Temelleri, Çev. Cemil Meriç, İstanbul 1970
26. • Ülken H. Ziya, Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi, Ankara 1966
27. Weber Alfred, Felsefe Tarihi, Çev. H. V. Eralp, İstanbul 1954
28. • Yücebaş Hilmi, Bütün Cepheleriyle Rıza Tevfik, İstanbul 1950