Modern Toplumun Distopik Bir Alegorisi: The Bothersome Man Filmi Üzerine Bir Analiz

Öz

Sinema, yüz yılı aşkın bir süredir kitlelerin kültürel alan ile kurduğu ilişkide önemli bir yere sahiptir. Toplumların bir yansıması olan bu sanat, günümüz problemleri ve toplumsal krizlerinin de tezahür ettiği bir platformdur. Gerçek parçalarından hareketle çekilen filmler, modern dünyayı ondan hareketle yine onun bir parçası olan insanlara gösterir. Sinema filmlerinde inşa edilen anlamın deşifre edilmesi bağlamında göstergebilim önemli bir yerde durmaktadır. Günümüz dünyasında dört bir yanımız, her biri bir anlam ihtiva eden göstergelerle doludur. Göstergebilim de insanı saran bu anlamlar evrenini ele alır. Bu mefhumların nasıl oluştuğunu inceler ve onları çözümlemeye çalışır. Bu çalışmada, 2006 yılında çekilen ve yönetmenliği Norveçli Jens Lien tarafından yapılan, modern insanın içerisinde bulunduğu baskı ortamında yaşadığı anlam krizini, tüketim toplumunun yabancılaştırıcı etkisini tartışan Norveç filmi Sorun Yaratan Adam göstergebilimsel açıdan analiz edildi. Çalışmanın sonucunda, filmin bir göstergeler evreni üzerinden kitlelere dayatılan suni tatmin araçlarını deşifre ettiği, ruhsal tatminin ancak insani bağların gerçek anlamıyla tesis edilerek sağlanabileceği mesajını verdiği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Göstergebilim
• anlatı
• modernizm
• tahakküm
• kapitalizm

A Dystopian Allegory of Modern Society: An Analysis of the Bothersome Man

Öz

For more than a hundred years, cinema has played an important role in the relationship of the people with the cultural sphere. As a reflection of societies, cinema is also a platform where today's problems and social crises are revealed. Based on pieces of reality, movies show the modern world to people who are also a part of it. Semiotics stands in an important place in the context of deciphering the meaning created in motion pictures. In today's world, we are surrounded by signs, each of which contains a meaning. Semiotics deals with this universe of meanings that surround human beings. It examines how these meanings are formed and tries to analyze them. We semiotically analyzed The Bothersome Man, directed by Norwegian Jens Lien in 2006, which deals with the crisis of meaning in the oppressive environment of modern man and the alienating effect of the consumer society. As a result of the study, it is seen that the film deciphers the artificial means of satisfaction imposed on people through a universe of signs and gives the message that spiritual satisfaction can only be achieved through the real establishment of human bonds.

Anahtar Kelimeler

• Semiotics
• narrative
• modernism
• oppression
• capitalism

Kaynakça

1. Abrams, M. H. (2009). A Glossory of Literary Terms. Boston: Wadsworth.
2. Adorno, T. (2002). Aesthetic Theory. London: Continuum.
3. Aksoy, A. and Öğel, K. (2003). Kendine Zarar Verme Davranışı. Anatolian Journal of Psychiatry, (4), 226-236.
4. Altınbüken, B. (2014). Göstergebilim Yöntemiyle Görsel Sözce Çözümlemesi. A. Güneş (Ed.), İletişim Araştırmalarında Göstergebilim: Yazınsaldan Görsele Anlam Arayışı in (239-257. pp.). Konya: Literatürk Academia.
5. Aristotle. (1996). Poetics. London: Penguin Books.
6. Baudrillard, J. (1994). Simulacra and Simulation. University of Michigan Press.
7. Barthes, R. (1986). Elements of Semiology. New York: Hill and Wang.
8. Bignell, J. (2002). Media Semiotics: An Introduction. Manchester, New York: Manchester University Press.

9. Booker, M. K. (2011). Historical Dictionary of American Cinema. Lanham: The Scarecrow, Inc.
10. Booker, M. K. (2020). Historical Dictionary of Science Fiction Cinema. London: Rowman & Littlefield Publishers
11. Booth, M. (2014). The Almost Nearly Perfect People: Behind the Myth of the Scandinavian Utophia. New York: Picador.
12. Botz-Bornstein, T. (2008). Films and Dreams: Tarkovsky, Bergman, Sokurov, Kubrick, and Wong Kar-Wai. Plymouth: Lexington Books.
13. Buchler, J. (1955). Philosophical Writings of Peirce. New York: Dover Publications.
14. Campbell, J. (2004). The Hero with a Thousand Faces. Princeton: Princeton University Press.
15. Chandler, D. (2007). Semiotics: The Basics. London, New York: Routledge.
16. Cuddon, J. A. (1991). The Penguin Dictionary of Literary Terms and Literary Theory. London: Penguin Books.
17. Çam, Ş. (2015). Medya Çalışmalarında Göstergebilim Çözümlemeleri. B. Yıldırım (Ed.), İletişim Araştırmalarında Yöntemler in (287-381. pp). Konya: Literatürk Yayınları.
18. Ferguson, P. (2019). Post-GrowthPolitics: A Critical Theoretical and Policy Framework for Decarbonisation. Berlin: Springer.
19. Fitzpatrick, M. (2000). Toleration and the Enlightenment Movement. O. P. Grell & P. Porter (Eds.). Toleration in Enlightenment Europe in (23-68. pp). Cambridge: Cambridge University Press.
20. Fletcher, V. J. (1983). Dreams and Nightmares: Utopian Visions in Modern Art. Washington: Smithsonian Institution Press.
21. Gray, G. (2010). Cinema: A Visual Anthropology. Oxford: Berg.
22. Güzel, M. (2015). Gerçeklik İlkesinin Yitimi: Baudrillard’ın Simülasyon Teorisinin Temel Kavramları. FLSF Dergisi, (19), 65-84.
23. Jackson, B. S. (2005). Narrative Theories and Legal Discourse. C. Nash (Ed.), Narrative in Culture: The Uses of Storytelling in the Sciences, Philosophy, and Literature in (23-52 pp.). London, New York: Routledge.
24. Jung, C. G. (2005). Dört Arketip. İstanbul: Metis Yayınları.
25. Jung, C. G. (1964). Man and his Symbols. New York: Anchor Press.
26. Kenez, P. (1992). Cinema and Soviet Society, 1917-1953. New York: Cambridge University Press.
27. Koszarski, R. (2001). Von: The Life & Films of Erich Von Stroheim. New York: Limelight.
28. Lewis, P. (2007). The Cambridge Introduction to Modernism. Cambridge: Cambridge University Press.
29. Lowczanin, A. (2016). Post-Authropocentric Ethics of Care in Turn-of-the-Century Fiction. K. Ostalska & T. Fisiak (Eds.). The Postworld In-Between Utopia and Dystopia: Intersectional, Feminist, and Non-Binary Approaches in 21st-Century Speculative Literature and Culture in (33-44 pp.). New York: Routledge.
30. Metz, C. (1991). Film Language: A Semiotics of the Cinema. Chicago: University of Chicago Press.
31. Metz, C. (2012). Sinemada Anlam Üzerine Denemeler. İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
32. Moylan, T. (2021). Becoming Utopian: The Culture and Politics of Radical Transformation. London: Bloomsbury Academic.
33. Özmakas, U. (2019). Charles Sanders Peirce’in Gösterge Kavramı. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (1), 1-32.
34. Privateer, P. M. (2006). Inventing Intelligence: A Social History of Smart. Malden: Blackwell Publishing.
35. Propp, V. (2018). Masalın Biçimbilimi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
36. Rifat, M. (2009). Göstergebilimin ABC’si. İstanbul: Say Yayınları.
37. Rifat, M. (2013). Açıklamalı Göstergebilim Sözlüğü: Kavramlar, Yöntemler, Kuramcılar, Okullar. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
38. Schmeink, L. (2016). Biopunk Dystopias: Genetic Engineering, Society, and Science Fiction. Liverpool: Liverpool University Press.
39. Sivas, A. (2012). Göstergebilim ve Sinema İlişkisi Üzerine Bir Deneme. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11 (21), 527-538.
40. Stam, R., Burgoyne, R. and Flitterman-Lewis, S. (1992). New Vocabularies In Fılm Semiotics: Structuralism, Post-Structuralism and Beyond. London, New York: Routledge.
41. Storm, D. and Fonneland, T. (2025). Drum Time: Tracing the Multifaceted Significances and Stories of a Sámi Drum. T. Fonneland & R. Ragazzi (Eds.). Memory Institutions and Sami Heritage: Decolonization, Restitution, and Rematriation in Sapmi in (78-100 pp.). London, New York: Routledge.
42. Tyden, M. (2010). The Scandinavian States: Reformed Eugenics Applied. Bashford, A. & Levina, P. (Eds.). The Oxford Handbook of the History of Eugenics. Oxford: Oxford University Press.
43. Uçak, A. (2023). Siyasal Reklamlarda Anlatı. İstanbul: Eğitim Yayınevi.
44. Vandendorpe, C. (1993). Classeme. I. R. Makaryk (Ed.), Encyclopedia of Contemporary Literary Theory: Approaches, Scholars, Terms in (522. p.). Toronto: University of Toronto Press.
45. Vermishyan, H. (2021). Ideological and Cultural Practices in The Soviet Housing Space: The Case of Allocation and Obtaining of Apartments in Yerevan. Studies of Transition States and Societies, 13 (2), 23-38.
46. Wollen, P. (2013). Signs and Meaning in the Cinema. London: British Film Institute.
47. Yılmaz, E. (2021). Yapısalcılık. E. Yılmaz, U. Bingöl (Eds.), Edebiyat Yazıları II: Eleştiri Kuramları ve Metin Tahlilleri in (25-50. pp.). İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları.
48. Yılmaz, M. M. (2020). İngiliz Hasta Filminin Göstergebilimsel İncelemesi. F. N. Kaplan & A. B. Kaplan (Eds.), Görsel İmgelerin Bilinçaltı: Psikanalitik ve Göstergebilimsel Yaklaşım in (275-292 pp.). İstanbul: Urzeni Yayınları.
49. Yücel, T. (2005). Yapısalcılık. İstanbul: Can Yayınları.