The Approaches of Maınstream Commentators to Qur'an Readings (4th-13th Centurıes)

Öz

The discipline of Qirāʾāt occupies a primary position in the formative period of Islamic sciences. This field, which examines the modes of pronunciation and variant forms of Qurʾānic expressions by attributing them to their transmitters, derives its basis from more than sixty prophetic traditions (excluding repetitions). The concession (rukhsah) of Qirāʾāt, grounded in the narrations of al-Aḥruf al-Sabʿa (the Seven Modes), serves both to facilitate recitation and to enrich semantic diversity. Beginning from the fourth century of the Hijra, the science of Qirāʾāt started to be systematized within the Islamic scholarly tradition. Initially taught according to the seven-reading system, the ten-reading system became predominant from the ninth century onwards. Scholars—particularly exegetes, as well as linguists and jurists—have extensively benefited from the accumulated knowledge of Qirāʾāt. It is observed that significant differences exist among early exegetes in their interpretations of Qirāʾāt. In this context, the present study examines the approaches of exegetes by surveying the classical tafsīr literature. Relevant academic sources have been reviewed, and information and examples shedding light on the subject have been identified and analyzed within a scholarly framework. The findings indicate that exegetes’ approaches to the phenomenon of Qirāʾāt are shaped by two principal perspectives. The first holds that Qirāʾāt is a transmitted science established through narration and consensus (ijmāʿ), and thus not open to dispute. The second, however, considers Qirāʾāt as a subject open to theoretical inquiry, allowing for scholarly discussion both in terms of transmission chains (isnād) and the principles of Arabic grammar.

Anahtar Kelimeler

• Tafsīr
• Qirāʾāt
• exegete
• methodological

Ana Akım Müfessirlerin Kur'ân Kıraatlerine Yaklaşımları (4-13. Yüzyıllar)

Öz

Kıraat ilmi, İslâmî ilimlerin oluşum sürecinde öncelikli bir konuma sahiptir. Kur’ân elfazının seslendirme biçimlerini ve farklı varyantlarını, aktarana nispet ederek araştırmayı konu edinen bu ilim, kaynağını tekrarları hariç altmış küsur hadisten alır. Temeli el-Ahrufü’s-seb‘a rivayetlerine dayanan kıraat ruhsatı hem okuma kolaylığını sağlamak hem de anlam çeşitliliğini artırmak amacına hizmet eder. İslam toplumunda hicrî dördüncü yüzyıldan itibaren sistematize edilmeye başlanan kıraat ilmi, başlarda yedili sistem temelinde öğretilirken, dokuzuncu asırdan itibaren onlu sisteme dayanan eğitim baskın hale gelmiştir. Başta müfessirler olmak üzere dilbilimciler ve fakihler kıraat müktesebatından geniş çerçevede istifade etmişlerdir. Kıraat yorumlarında erken dönem müfessirleri arasında belirgin farklılıklar olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, çalışmada klasik tefsir literatürü taranarak müfessirlerin konuya dair yaklaşımları incelenmiştir. Alana dair bilimsel kaynaklar gözden geçirilerek konuya ışık tutacak bilgi ve örnekler tespit edilmiş, oluşturulan bilgi havuzu ilmî zeminde yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda müfessirlerin kıraat olgusuna yaklaşımlarının başlıca iki temel perspektifle oluştuğu görülmüştür. Birincisi kıraatlerin nakil ve icmâ ile şekillenmiş bir ilim olduğu ve tartışmaya kapalı tutulduğunun kabulü, ikincisi ise kıraatlerin teorik düzeyde ilmin konusu olabileceği ve gerek senet gerek Arap dili grameri açısından ilmi platformda tartışılabileceği yaklaşımıdır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir
• Kırâat
• müfessir
• yaklaşım
• kuran

Kaynakça

1. Ahfeş el-Evsat, (1990). Me'âni'l-Kur'ân. thk. Hüdâ Mahmûd Karâ'a. Kâhire: Mektebetü'l-Hancî.
2. Âlûsî, Ş. (t.s.). Rûhu’l-Me’ânî fî tefsiri’l-Kur’ânî ve’s- sebi’l-mesanî. Beyrut: Dar’u ihyai’t turasi’l-Arabi.
3. Begavî, M. (1988). Tefsîru’l-Begavî Me‘âlimu’t-tenzîl. thk. Muhammed Abdullâh en-Nemîr. vd. Riyâd: Dâru Taybe.
4. Beyzâvî, M. (t.s.). Envarü't-tenzil ve esrarü't-te'vil. thk. Muhammed Abdurrahman Maraşlı. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâs’i-Arabî.
5. Buhari, M. İ. (t.s.) Sahih-i Buhari. Şam: Daru’l Ulumi’l-İnsaniyye.
6. Bursevî, İ. H. (2009). Ruhu’l-Beyân Kur'an Meali ve Tefsiri, İstanbul: Erkam Yayınları.
7. Çağıl, N. (2002). Kur’ân belâgati ve fonetiği yönünden kıraatler. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Erzurum
8. Dimyâtî, A. (1998). İthâf’u fudalâ’il-beşar fi’l-kıraâti’l-erbeate aşer. Beyrut: Alemü’l-Kütüb.

9. Ebû Hayyân, E. (1992). el-Bahrü’l-Muhît fi't-tefsir. Beyrut: Daru'l-Fikr.
10. Ferrâ, Z. (1983). Me‘âni’l-Kur’ân. Beyrût: Âlemü’l-Kütüb.
11. Hâzin, A. (t.s.). Lübâbü't-te'vîl fî meâni't- tenzîl. Beyrût.
12. İbn Âşûr, M. (2000). et-Tahrîr ve’t-Tenvîr mine’t-tefsîr. Beyrut: Müessesetü't-Tarihi’l-Arabî.
13. İbn Atiyye, E (2001). el-Muharraru’l-Vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l-azîz. thk. Abdü’s-Selâm Abdü’ş-Şâfî Muhammed. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
14. İbnü’l-Cevzî, C. (2002). Zâdü’l-Mesîr, Beyrut: el-mektebu’l-İslâmî, 1423/
15. İbn Cinnî, O. (1986). el-Muhteseb fî tebyîni vucûhi şevâzzi’l-kıraâti ve’l-izâhi minhâ. thk. Ali Necdi Nasıf, Abdulfettah İsmail Çelebî. İstanbul: Sezgin Neşriyat.
16. İbn Hâleveyh. H. (t.s.). el-Muhtasar fî şevâzzi’l-Kur’an min kitâbi’l-bedî’. Kahire: Mektebetü’l-Mütenebbî.
17. İbn Mücâhid. E. (1980). Kitâbü’s-seb’a fi’l-kırâât. Mısır: Dâru’l-Marife.
18. İbnü’l-Cezerî, M. (t.s.). en-Neşr fi’l-kırâati’l-aşr. Tah. Ali Muhammed Dabbağ. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiye.
19. İbnü’l-Enbârî, K. (t.s.). el-Beyân fî garîb-i i‘râbi'l-Kur'ân, Kâhire: y.y.
20. Kurtubî. E. A. (2006). el-Câmi’ li-ahkâmi’l-Kur’ân. thk. Abdullâh b. Abdülmuhsin et-Türkî. Beyrut: Müessesetü’r-risâle.
21. Mekkî, B. (1983). el-Keşf ‘an vücûhi’l-kırââti’s-seb’ ve ilelihâ ve hicecihâ. thk. Muhyiddîn Ramadân, Beyrût: Müessetü’r-Risâle.
22. Mekkî, B. (t.s.). el-İbâne an meâni'l-kırâât. thk. Muhyiddin Ramazan. Dımeşk: Daru’l-Me’mun.
23. Nehhâs. E. C. (1988). İ‘râbu’l-Kur’ân. thk. Züheyr Gâzî Zâhid. Beyrut: Âlemu’l-Kütüb.
24. Müslim, E. H. (1983). Sahih-i Müslim, thk. Muhammed Fuad Abdu’lbaki, Beyrut: Daru’l-Fikr.
25. Nesefî. E. B. (2005). Medâriku’t-Tenzîl ve Hakâiku’t-Te’vîl. thk. Mervan Muhammed. Beyrut: Daru’n-Nefâis. Râzî, E. A. (2013). Mefâtîhu’l-Gayb. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
26. Sa‘lebî, E. İ. (2002). el-Keşf ve’l-Beyân fî tefsîri’l-Kur’ân. thk. Ebû Muhammed b. Âşûr. Beyrût: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî.
27. Sem’ânî, E. M. (1997). Tefsîru’l-Kur’ân. thk. Yâsîr b. İbrâhim. Ganim b. Abbâs b. Ganim. Riyad: Dâru’l-vatan.
28. Semîn, H. (t.s.). ed-Dürru’l-Mesûn fî ‘ulûmi’l-kitâbi’l-meknûn. thk. Ahmed Muhammed el-Harrât. Dımeşk: Dâru’l-Kalem.
29. Suyûtî, C. (2003). ed-Durru’l-Me’sûr fi’t-tefsîr bi’l-me’sûr. thk. Abdullâh b. Abdulmuhsin et-Türkî. Kahire: Merkez’ul-Hicr li’l-Buhûs ve’d-Dırâsâti’l-Arabiyye ve’l-İslâmiyye.
30. Şevkânî, M. (2007). Fethü’l- Kadîr el-Câmi’ beyne fenneyi’r-rivâye ve’d-dirâye min Ilmi’t-Tefsîr. Kâhire: Dâru’l-Hadîs.
31. Yüksel, A. O. (1996). İbnü’l-Cezerî ve Tayyibetu’n-neşr’i. İstanbul: Marmara Üniversitesi ilahiyat Fakültesi Yayınları. Zeccâc, E. İ. (1988). Me‘âni’l-Kur’ân ve i‘râbüh. thk. Abdul Celil Abduh. Beyrût: Âlemü’l-Kütüb.
32. Zehebî, E. A. (1984). Ma'rifetü'I-Kurrâi'l-Kibar. thk. Beşşar Avvâd. Şuayb Arnavût. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle.
33. Zemahşerî, C. (1998). el-Keşşâf an hakâikı gavâmidı’t-tenzîl ve uyûni’l-ekâvîl fî vücûhi’t-te’vîl. thk. Adil Ahmed Abdülmevcûd-Ali Muhammed Muavviz. Riyad: Mektebetü’l-ubeykân.
34. Zürkânî, M. A. (t.s.). Menâhilü'l-İ'rfian li Ulum’il-Kur’ân, Kahire: Matbaatu Îsâ el-Bâbî el-Halebî ve Şürekâuhû.