6 Şubat Kahramanmaraş Merkezli Depremlerde Yapılan Müdahale Çalışmalarının Yönetişim Perspektifinden Değerlendirilmesi

Öz

6 Şubat 2023'te Merkez üstü Elbistan ve Pazarcık olan Kahramanmaraş merkezli depremler, Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki en büyük ve en yıkıcı afetlerden biri olarak kaydedilmiştir. “Asrın Felaketi” olarak nitelendirilen bu afetler, geniş bir coğrafyada ağır yıkıma yol açmış; yalnızca Türkiye’yi değil, başta Suriye olmak üzere bölgedeki diğer ülkeleri de derinden etkilemiştir. Depremlerin yol açtığı tahribat, yalnızca fiziksel kayıplarla sınırlı kalmamış; ekonomik ve psikolojik etkileriyle toplumu derinden sarsarak toplumsal hafızada kalıcı izler bırakmıştır. Bu büyük felaket, Türkiye’nin afet yönetim sistemindeki yapısal eksiklikleri gözler önüne seren acı bir tecrübe niteliğindedir. Kriz yönetimi, koordinasyon ve karar alma süreçlerinde yönetişim ilkelerinin kritik önemi bu süreçte bir kez daha açıkça ortaya çıkmıştır. Bu doğrultuda, afet yönetim mekanizmasının daha etkin, şeffaf ve kapsayıcı bir yapıya dönüştürülmesi kaçınılmaz bir gereklilik hâline gelmiştir. Bu çalışma, Kahramanmaraş depremlerini yönetişim perspektifinden ele alarak afet yönetimi süreçlerinde katılımcılık, hesap verebilirlik, şeffaflık ve çok paydaşlı iş birliği ilkelerinin etkisini değerlendirmektedir. Afet sonrası süreçlerde tespit edilen eksiklikler ayrıntılı bir şekilde analiz edilerek, bu eksikliklerin giderilmesine yönelik yönetişim temelli iyileştirme önerileri sunulmakta ve gelecekte daha etkin afet yönetimi politikalarının oluşturulmasına katkı sağlanması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Afet Yönetişimi
• Afet Müdahale
• Kahramanmaraş Depremleri

An Evaluation of the Response Operations in the 6 February 2023 Kahramanmaraş Earthquakes from a Governance Perspective

Öz

The earthquakes that struck on 6 February 2023, with their epicentre in the Pazarcık and Elbistan districts of Kahramanmaraş, have been recorded as one of the largest and most destructive disasters in the history of the Republic of Turkey. Described asthe ‘Disaster of the Century ’, these disasters caused severe destruction in a wide geography and deeply affected not only Türkiye but also other countries in the region, particularly Syria. The devastation caused by the earthquakes was not limited to physical losses; it deeply shook the society with its economic and psychological effects and left permanent traces in the social memory. This great disaster is a bitter experience that reveals the structural deficiencies in Türkiye's disaster management system. The critical importance of governance principles in crisis management, coordination and decision-making processes has once again become evident in this process. Accordingly, it has become an inevitable necessity to transform the disaster management mechanism into a more effective, transparent and inclusive structure. This study evaluates the impact of the principles of participation, accountability, transparency and multi-stakeholder cooperation in disaster management processes by addressing the Kahramanmaraş earthquakes from a governance perspective. The deficiencies identified in the post-disaster processes are analysed in detail and governance-based improvement suggestions are presented to overcome these deficiencies and it is aimed to contribute to the formulation of more effective disaster management policies in the future

Anahtar Kelimeler

• Disaster Governance
• Disaster Response
• Kahramanmaraş Earthquake

Kaynakça

1. Acar, Y., Okumuş, D. (2023). Türkiye’nin Uluslararası Yardım Çağrısı ve Karşılığı. Kriter Dergi. Erişim adresi: https://kriterdergi.com/dosya-deprem-ve-afet-yonetimi/turkiyenin-uluslararasi-yardim-cagrisi-ve-karsiligi.
2. Acaray, D., Özkaya, Ö. (2024). Kahramanmaraş Depremleri Ardından Yaşanan Ohal Ve Ohal Cbk’lerinin Hukuk Devleti İlkesi Çerçevesinde Bir Analizi. Memleket Siyaset Yönetim, 19(43), 571–598.
3. Acharya, J. N., Koedsin, W., Techato, K. (2025). Strategies for disaster management and the role of effective governance in Nepal. Journal of Water and Land Development, 130–135.
4. AFAD. (20202). Açıklamalı Afet Yöneti̇mi Teri̇mleri̇ Sözlüğü,Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Yayınları, Ankara. T.C.İçişleri Bkanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
5. AFAD. (2023). Afet Barınma Faaliyetleri Raporu. AFAD Yayınları: Ankara. Erişim adresi: https://afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Afisler_Brosurler/Afet-barinma-faaliyetleri.pdf.
6. AFAD Basın Bülteni 34. (2023). Kahramanmaraş’ta Meydana Gelen Depremler Hakkında. Erişim adresi: https://www.afad.gov.tr/kahramanmarasta-meydana-gelen-depremler-hk-34.
7. AFAD Basın Bülteni 36. (2024). Kahramanmaraş’ta Meydana Gelen Depremler Hakkında. Erişim adresi: https://www.afad.gov.tr/kahramanmarasta-meydana-gelen-depremler-hk-36.
8. AFAD Basın Bülteni 37. (2023). Kahramanmaraş’ta Meydana Gelen Depremler Hakkında. Erişim adresi: https://www.afad.gov.tr/kahramanmaras-merkezli-yurutulen-calismalar-hakkinda--basin-bulteni--37.

9. Ahrens, J., Rudolph, P. M. (2006). The importance of governance in risk reduction and disaster management. Journal of contingencies and crisis management, 14(4), 207–220.
10. Anadolu Ajansı. (2024). DSÖ: 6 Şubat Depremleri Bölgede Son Zamanların En Büyük Felaketlerinden Biriydi. Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/6-subat-depremlerinin-birinci-yili/dso-6-subat-depremleri-bolgede-son-zamanlarin-en-buyuk-felaketlerinden-biriydi/3128669.
11. Ateş, H., Buyruk, G. C. (2018). Bir iyi yönetişim ilkesi olarak katılımcılık ve türk kamu yönetiminde katılımcılığın konumu. Ombudsman Akademik, (1), 81–98.
12. Atmaca, Y., Karaçay, F. (2020). Türkiye’deki Kamu Yönetimi Reformlarinda Dijitalleşme ve E-Yönetişim. International Journal of Management and Administration, 4(8), 260–280.
13. Aydıner, T. (2014). Doğal afet yönetişimi: Türkiye’de doğal afet yönetimi uygulamalarının tarihsel bağlamda değerlendirilmesi Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
14. Aydıner, T., Özgür, H. (2014). Yönetişim ve Doğal Afetler: Türkiye’de Doğal Afet Yönetişimi Ne Kadar ve Hangi Biçimde Mümkün? In F. N. Genç (Ed.), Kamu Yönetiminde Değişim – KAYFOR XII Bildiriler Kitabı (pp. 395–404). Adnan Menderes Üniversitesi: Aydın.
15. Balta, G. K., Mengü, E., Yaman, Ö. M. (2024). 2023 Kahramanmaraş Merkezli Depremlerde Sosyal Hizmetlerin Sivil Örgütlenmesi ve İşleyişi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(1-Deprem Özel Sayısı-), 261–291.
16. Çağırtekin, C. (2023). Kahramanmaraş depremlerinin merkezi koordinasyon yönetimine ilişkin: Koordinatör kuruluş AFAD tarafından yapılan çalışmaların değerlendirilmesi. Erişim adresi: https://cengizcagirtekin.com.tr/kahramanmaras-depremlerinin-merkezi-koordinasyon-yonetimine-iliskin-koordinator-kurulus-afad-tarafindan-yapilan-calismalarin-degerlendirilmesi-2/.
17. Çakı, F. (2020). Afet Yönetişiminde Sivil Toplum ve Güven Algıları. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi (SKAD), 6(12), 1–45. doi:10.25306/skad.720617
18. Chaudhary, M. T., Piracha, A. (2021). Natural disasters—origins, impacts, management. Encyclopedia, 1(4), 1101–1131.
19. Córdova, M., Menoscal, J., Flores, E. M. (2022). Governance and the design of post‐disaster policies: a comparative analysis from Latin America and the Caribbean. Disasters, 47(3), 766–787.
20. Dai, J., Azhar, A. (2024). Collaborative governance in disaster management and sustainable development. Public Administration and Development, 44(4), 358–380.
21. DW. (2023). Şubat Depremleri Bölgede Son Zamanların En Büyük Felaketlerinden Biriydi. Erişim adresi: https://www.dw.com/tr/6-şubat-depremleri-daha-fazla-can-kurtarılabilir-miydi/a-68195269.
22. İnan, T., Korkmaz, K. (2012). Düşey doğrultudaki yapı düzensizliklerinin incelenmesi. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi, 28(3), 240–248.
23. INSARAG. (2023). After action review 2023 | Türkiye and Syria earthquakes: A comprehensive report of INSARAG’s largest international search and rescue operation. INSARAG: Geneva.
24. Kadıoğlu, M. (2008). Modern, bütünleşik afet yönetimin temel ilkeleri. Afet Zararlarini Azaltmanin Temel İlkelerİ, 1.
25. Kapucu, N., Garayev, V. (2011). Collaborative decision-making in emergency and disaster management. International Journal of Public Administration, 34(6), 366–375.
26. Karaman, Z. T. (2017). Afet yönetimine giriş ve Türkiye’de örgütlenme. Bütünleşik Afet Yönetimi, 1–38.
27. Özbey, Ö., Bayraktar, B. (2023). 6 Şubat 2023 Tarihinde Yaşanan Depremin Türkiye’deki Makroekonomik Etkisi. Balıkesir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(2), 121–138. https://dergipark.org.tr/tr/pub/bauniibfd/issue/82295/1371372.
28. Özer, M. (2023). Education Policy Actions by the Ministry of National Education after the Earthquake Disaster on February 6, 2023 in Türkiye. Bartin University Journal of Faculty of Education, 12(2).
29. Paparini, S., Green, J., Papoutsi, C., Murdoch, J., Petticrew, M., Greenhalgh, T., Shaw, S. (2020). Case study research for better evaluations of complex interventions: rationale and challenges. BMC Medicine, 18. doi:10.1186/s12916-020-01777-6
30. Sağlık Bakanlığı. (2023). Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Erişim adresi: https://ashgmafetacildb.saglik.gov.tr/TR-94986/kahramanmaras-depremi-calismalarimiz.html.
31. Şen, R., Koç Akgül, S. (2023). WhatsApp Dayanışma Grupları ve İletişim Uygulamaları: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri. Afet ve Risk Dergisi, 6(4), 1410–1428. doi:10.35341/afet.1291956
32. Sezer, Y. (2024). Türkiye’de afet gönüllülerinin sayısı 1,5 milyona ulaştı. Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/gundem/turkiyede-afet-gonullulerinin-sayisi-1-5-milyona-ulasti/3197479#:~:text=Türkiye’de gönüllülük sisteminin iyi,milyonu buldu.%22 bilgisini verdi.
33. Sobacı, M. Z. (2007). Yönetişim kavramı ve Türkiye’de uygulanabilirliği üzerine değerlendirmeler. Yönetim Bilimleri Dergisi, 5(1), 195–208.
34. TAMP. (2022). Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP). Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Planma ve Risk Azaltma Dairesi, Ankara.
35. Taşdemir, İ. (2023). Bir Arama Kurtarma Görevlisi Gözüyle Asrın Felaketi: Kahramanmaraş Depremi Üzerine Tespitler ve Öneriler. https://www.academia.edu/97161114/Bir_Arama_Kurtarma_Görevlisi_Gözüyle_Asrın_Felaketi_Kahramanmaraş_Depremi_Üzerine_Tespitler_ve_Öneriler.
36. Tierney, K. (2012). Disaster governance: Social, political, and economic dimensions. Annual review of Environment and Resources, 37(1), 341–363.
37. TMMOB. (2023). Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği. 6 Şubat Depremleri 8 Ay Değerlendirme Raporu. https://www.tmmob.org.tr/icerik/tmmob-6-subat-depremleri-8-ay-degerlendirme-raporu-yayimlandi.
38. Tomaszewski, B. M., Moore, E. A., Parnell, K., Leader, A. M., Armington, W. R., Aponte, O., Parody, R. (2020). Developing a geographic information capacity (GIC) profile for disaster risk management under United Nations framework commitments. International Journal of Disaster Risk Reduction, 47, 101638. doi:https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2020.101638
39. Turan, A. (2024). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri: Politika Dönüşümü. Sebilürreşad , no.99, 18-22. USGS. (2024). Earthquake data for the February 6, 2023, Türkiye earthquakes. U.S. Department of the Interior. Erişim adresi: https://www.usgs.gov/programs/earthquake-hazards/earthquakes.
40. Uysal, Y., Atmaca, Y. (2018). Türkiye’deki merkezi ve yerel yönetim ilişkilerinin yönetişim modeli çerçevesinde değerlendirilmesi. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 1(3), 411–424.
41. Yerlikaya, A. (2023). İçişleri Bakanımız Sayın Ali Yerlikaya TBMM Plan Ve Bütçe Komisyonu’nda Açıklamalarda Bulundu. Erişim adresi: https://www.icisleri.gov.tr/icisleri-bakanimiz-sayin-ali-yerlikaya-tbmm-plan-ve-butce-komisyonunda-aciklamalarda-bulundu.
42. Yerlikaya, A. (2024). 6 Şubat Depremi Sonrası Devlet Hangi Destekleri Sağladı? İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya Açıkladı. Erişim adresi: https://www.ahaber.com.tr/gundem/2024/02/02/6-subat-depremi-sonrasi-devlet-hangi-destekleri-sagladi-icisleri-bakani-ali-yerlikaya-acikladi.
43. Zafer, S., Yalçınkaya, H. (2023). Kahramanmaraş merkezli depremin üzerinden 72 saat geçti. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/kahramanmaras-merkezli-depremin-uzerinden-72-saat-gecti/2812390.