Kapadokya Bölgesi Sikkelerinde Tykhe Tipolojisi ve Kültü
Öz
Kapadokya Bölgesi’nde Tykhe kültüne dair en erken izler Ariarathes Hanedanlığı döneminden itibaren kendini göstermeye başlar. Bu inancın bölgedeki, özellikle Tyana’daki Astarte inancından devşirilerek onun yerini almaya başlayan bir inanç olduğu düşünülür. Tykhe bölgede Arkhelaos döneminden itibaren artık yerleşik bir tanrıça olarak tapınım görmeye başlar. Roma İmparatorluk Dönemi boyunca tanrıçanın bölgede yaygın tapınım gören kültlerin başında geldiği görülür. Buna göre bu yayının konusunu Kapadokya Bölgesi’nde Tykhe inancı ve tanrıçanın tipolojisi oluşturmaktadır. Bu inanca yönelik başlıca kaynakların nümizmatik veriler olması sebebiyle kültün yapısı sikkeler yoluyla ortaya konulmuştur. Sikkelerin ön ve çoğunlukla arka yüzü üzerinde tanrıçanın yer aldığı tasvirler tespit edilmiş ve değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme neticesinde Caesarea ve Tyana sikkelerine göre tanrıça bölgede dört farklı tipolojide görülür. Bu sınıflandırma göz önünde tutulduğunda, tanrıça Tyana’da Antiokheia Tykhesi tipinde yoğun olarak karşımıza çıkar ve burada kentin koruyucu ana tanrıçası konumundadır. Caesarea’da ise sikkelerin ön ve arka yüz tasvirlerinde tanrıçanın farklı tipolojilerde olduğu görülür. Ayrıca Sozomenos’un aktarımına göre Argaios Dağı’nda Iulianus Apostata zamanına kadar varlığını korumuş bir Tykhe tapınağı bulunması ve mevcut nümizmatik veriler Tykhe’nin bölgenin başkenti Caesarea’da da ana tanrıça kültüne karşılık geldiği sonucuna ulaştırmıştır.
Anahtar Kelimeler
The Typology and Cult of Tyche on Coins in the Cappadocia Region
Öz
The earliest traces of the Tyche cult in the Cappadocia Region begin to appear during the Ariarathes Dynasty. It is thought that this belief was adopted from the Astarte cult in the region, particularly in Tyana, gradually replaced it. Since the reign of Archelaus onwards, Tyche became a firmly established goddess worshiped in the region. The goddess is observed to be one of the most widely revered cults in the region throughout the Roman Imperial Period. Accordingly, the focus of this study is the belief in Tyche in the Cappadocia Region and the typology of the goddess. Since the primary sources for this belief are numismatic data, the structure of the cult has been revealed through coinage. Depictions of the goddess were identified on the obverse and, more frequently, the reverse sides of coins and evaluated as such. As a result of this analysis, it has been determined that the goddess appears in four different typologies in the region, based on the coins from Caesarea and Tyana. Taking this classification into account, the goddess is predominantly portrayed in Tyana in the form of Antiochia Tyche and serves as the city’s protective mother goddess. In Caesarea, however, the goddess is depicted in different typologies on the obverse and reverse sides of the coins. According to Sozomen, a temple of Tyche existed on Mount Argaios until the time of Julian the Apostate, which, along with the existing numismatic evidence, leads to the conclusion that Tyche corresponded to the cult of main goddess in Caesarea, the capital of the region.
Anahtar Kelimeler
