Digital Surveillance, Technological Paranoia and Cinema in the Age of Artificial Intelligence: Evaluation of the Film “The Circle” from a Critical Discourse Perspective

Öz

Artificial intelligence and digitalization have transformed both surveillance practices and the perception of privacy of individuals, groups and society. Cinema has come to the fore as a field where this transformation is presented with a critical approach. With the rise of the surveillance society, technological paranoia has also become one of the most common themes in cinema. From this point of view, this study aims to analyze the element of digital surveillance in cinema and the technological paranoia representations that emerge accordingly. The study also aims to reveal how characters, script, dialogues and other elements of the film serve digital surveillance and technological paranoia. In the research conducted within the scope of the study, “The Circle (2017)” was analyzed. In this qualitative research, Norman Fairclough’s critical discourse analysis method, which consists of three stages: description, interpretation and explanation, was used to analyze the film. According to the results obtained from the research, the artificial intelligence-supported systems in the movie destroy the privacy of the individual in the name of transparency and trigger feelings of insecurity, anxiety and alienation in the individual. In addition, the technological paranoia caused by the constant surveillance of individuals leads to erosion at both individual and social levels.

Anahtar Kelimeler

• Artificial Intelligence
• Surveillance
• Cinema
• Technological Paranoia
• Critical Discourse Analysis

Yapay Zekâ Çağında Dijital Gözetim, Teknolojik Paranoya ve Sinema: “The Circle” Filminin Eleştirel Söylem Perspektifinden Değerlendirmesi

Öz

Yapay zekâ ve dijitalleşme, bireyin, grupların ve toplumun hem gözetim pratiklerini hem de mahremiyet algısını dönüştürmüştür. Sinema ise bu dönüşümün eleştirel bir yaklaşımla sunulduğu alan olarak öne çıkmıştır. Gözetim toplumunun yükselişiyle birlikte teknolojik paranoya da, sinemada sıkça işlenen temalardan biri haline gelmiştir. Bu noktadan hareketle yapılan çalışmada, filmler üzerinden sinemada dijital gözetim unsurunun ve buna bağlı olarak ortaya çıkan teknolojik paranoya temsillerinin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada ayrıca karakterlerin, senaryonun, diyalogların ve filme dair diğer unsurların dijital gözetime ve teknolojik paranoyaya nasıl hizmet ettiğini de ortaya çıkarmak hedeflenmektedir. Çalışma kapsamında yapılan araştırmada “The Circle (2017)” filmi ele alınmıştır. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı araştırmada, filmi analiz etmek için Norman Fairclough’un tanımlama, yorumlama ve açıklama olmak üzere üç aşamadan oluşan eleştirel söylem analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, filmde yer alan yapay zekâ destekli sistemler şeffaflık adı altında bireyin mahremiyetini yok etmekte ve bireyde güvensizlik, kaygı ve yabancılaşma duygularını tetiklemektedir. Ayrıca bireylerin sürekli gözetlenmesi nedeniyle ortaya çıkan teknolojik paranoya, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde bir erozyona yol açmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zeka
• Gözetim
• Sinema
• Teknolojik Paranoya
• Eleştirel Söylem Analizi

Kaynakça

1. Akçay, E. (2019). Dijital çağda açıklık etiği ve etik tercihin imkânsızlığı: The Circle filmi. Sophos: Uluslararası Bilişim, Teknoloji ve Felsefe Dergisi, 2 (3), 1-28.
2. Anadolu, B. (2019). Dijital hikâye anlatıcılığı bağlamında yapay zekânın sinemaya etkisi: Sunspring ve It’s No Game filmlerinin analizi. Erciyes İletişim Dergisi, Uluslararası Dijital Çağda İletişim Sempozyumu Özel Sayısı 1, 39-56.
3. Andrejevic, M. (2013). Infoglut: How too much information is changing the way we think and know. New York: Routledge.
4. Aşkın, A. C. (2022). Dijital gözetim toplumu bağlamında sosyal ağlara eleştirel bir yaklaşım. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 10 (22), 261-281.
5. Atmaca, S. (2016). Paranoya: bir vaka değerlendirmesi ve klinik uygulamalardaki farklılıklar. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 3 (3), 1-9.
6. Barut, O. (2021). Yabancılaşmanın ve paranoyanın kıskacında distopik bir toplum: Philip K. Dick’in Karanlığı Taramak romanı. Hars Akademi Uluslararası Hakemli Kültür Sanat Mimarlık Dergisi, 4 (7), 110-134.
7. Bauman, Z. & Lyon, D. (2013). Akışkan gözetim. İstanbul: Ayrıntı yayınları.
8. Beer, D. (2018). The data gaze: Capitalism, power and perception. London: SAGE.

9. Birincioğlu, Y. (2020). Sinema 4.0: Her (Aşk) filmi bağlamında gerçeklik temsili sorunu. Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi, 2 (1), 23-34.
10. Boyd, D. (2014). It’s complicated: The social lives of networked teens. London: Yale University Press.
11. Coşkun, A. (2023). Dijital gözetim kavramının literatürdeki gelişimi: Bibliyometrik bir inceleme. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, 11, 51-75.
12. Creemers, R. (2018). China’s social credit system: An evolving practice of control. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3175792
13. Çelebi, E., & Gültekin, A. (2020). Ontolojik sınırların belirsizliği: Yapay zekâ, mit ve Her (Aşk) filmi üzerinden bir değerlendirme. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 6 (1), 40-46.
14. Dai, Y. (2024). Deconstructing Ex Machina (2014): A feminist psychoanalytic exploration of female artificial intelligences. Frontiers in Communication, 9, 1349874. https://doi.org/10.3389/fcomm.2024.1349874
15. Doğan, M. (2023). Sinemada yapay zekâ: Robotlarda bilinç, duygular ve etik. Kültür ve İletişim, 26 (2), 318-343. Ercan, E. A. (2019). Deepfake ve Yapay Zekâ Çağında, Dijital Teknolojiler Aracılığıyla Fotoğraf ve Videonun Dönüşümü. 9th International Social Sciences Confrence in The Balkans, 206-215.
16. Erdem, B. K. (2021). Yapay zekânın medya ve yayıncılık alanına etkisi. TRT Akademi, 6 (13), 896-903.
17. Eubanks, V. (2018). Automating inequality: How high-tech tools profile, police, and punish the poor. New York: St. Martin’s Press.
18. Fairclough, N. (1995). Critical discourse analysis: The critical study of language. New York: Longman. Fairclough, N. (2015). Language and power. New York: Routledge.
19. Foucault, M. (1992). Hapishanenin doğuşu. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
20. Foucault, M. (1977). Discipline and punish: The birth of the prison. New York: Vintage.
21. Gillespie, T. (2018). Custodians of the Internet: Platforms, content moderation, and the hidden decisions that shape social media. London: Yale University Press.
22. Göral, B. (2021). Sinemanın yapay zekâya bakışı. TRT Akademi, 6 (13), 918-929.
23. Güney, E. & Yavuz, H. (2020). Yapay zekâ ile sanatsal üretim pratiğinde sanatçının rolü ve değişen sanat olgusu. Sanat ve Tasarım Dergisi, 26, 415-439.
24. Gürdal, E. (2021). Dijital kamu diplomasisi mi dijital gözetim mi? MECMUA - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6 (11), 417-434.
25. Kalaman, S. (2019). Yeni medya ve dijital gözetim: Türkiye’deki sosyal medya kullanıcıları üzerine bir araştırma. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 26 (2), 575-594.
26. Karabulut, B. (2021). Yapay zekâ bağlamında yaratıcılık ve görsel tasarımın geleceği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20 (79), 1516-1539.
27. Kavut, S. (2021). Dijital kimliklerin ve the Circle filminin Goffman’ın benlik sunumu kuramı bağlamında analizi. Erciyes İletişim Dergisi, 2, 63-80.
28. Kavut, S. (2023). Electronicization of surveillance in the digital transformation age: Surveillance society from panopticon to superpanopticon. Communicata, 25, 22-27.
29. Kirby, A. (2009). Digimodernism: How new technologies dismantle the postmodern and reconfigure our culture. London: The Continuum International Publishing Group.
30. Lyon, D. (2018). The culture of surveillance: Watching as a way of life. Cambridge: Polity Press. Marwick, A. E., & Boyd, D. (2011). The drama! Teen conflict, gossip, and bullying in networked publics. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1926349
31. Moses, O. (2021). Technological paranoia: A Review of Andrew Gaedtke’s modernism and the machinery of madness. Journal of Modern Literature, 44 (3), 176-179.
32. Nilsson, N. J. (1998). Artificial intelligence: A new synthesis. San Francisco: Elsevier.
33. O’Neil, C. (2016). Weapons of math destruction: How big data increases inequality and threatens democracy. New York: Crown Publishers.
34. Parçal, C. (2018). Dijital gözetim: Sosyal medya. II. Marmara Üniversitesi Lisansüstü İletişim Öğrencileri Kongresi, İstanbul.
35. Pasquale, F. (2015). The black box society: The secret algorithms that control money and information. Cambridge: Harvard University Press.
36. Rosen, J. (2004). The naked crowd reclaiming security and freedom in an anxious age. USA: Random House. Shallcross, J. (2021). Power and perception in Ridley Scott’s Blade Runner. Reading Film, (2), 29–33. http://www.uww.edu/cls/film-studies/reading-film
37. Scollon, R. (2001). Action and text: towards an integrated understanding of the place of text in social (inter) action, mediated discourse analysis and the problem of social action. In R. Wodak, e M. Meyer (Editors) Methods of critical discourse analysis (139-183). London: Sage.
38. Sezer, Ö. & Özgen, E. (2025). Dijital gözetim bağlamında algoritmik halkla ilişkiler. Selçuk İletişim, 18 (1), 52-83. Toydemir, H., & Karakoç, E., (2024). Kuytulardaki gözetimden kolektif paranoyaya: Kör Noktada filmine sosyopsikanalitik bir bakış. Konya Sanat Dergisi, 7, 281-304.
39. Tufekci, Z. (2015). Algorithmic harms beyond Facebook and Google: Emergent challenges of computational agency. Colo. Tech. LJ, 13, 203-218
40. Turkle, S. (2011). Alone together: Why we expect more from technology and less from each other. New York: Basic Books.
41. Türk Dil Kurumu (2025). Paranoya. https://sozluk.gov.tr/
42. Watts, T. F. A., & Bode, I. (2024). Machine guardians: The Terminator, AI narratives and US regulatory discourse on lethal autonomous weapons systems. Cooperation and Conflict, 59(1), 107–128. https://doi.org/10.1177/00108367231198155
43. Zengin, F. (2020). Akıllı makine çağı sinemasına giriş: Sinema sanatında yapay zekâ teknolojilerinin kullanımı. İletişim Çalışmaları Dergisi, 6 (2), 151-177.
44. Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The Fight for a human future at the new frontier of power. New York: PublicAffairs.